Vita Epiphanii (25-28)

Post multas tamen quas apud Odouacrem regem legationes
uiolentia supplicationis exegit dispositione caelestis imperii
ad Italiam Theodericus rex cum inmensa roboris sui multitudine
commeauit, ad quem uir integerrimus, dum Mediolani
iam positus esset, excurrit. quem cum ille regum praestantissimus
cordis oculis inspexisset et solita iudicii sui sacerdotem
nostrum libra pensaret, inuenit in eo pondus omnium
constare uirtutum, cuius integritatem uelut fabrilibus lineis
ad perpendiculum mentis emensus est, quique tali apud suos
de illo sermone usus est: "ecce hominem, cui totus Oriens
similem non habet, quem uidisse praemium est, cum quo habitare
securitas. fortissimo muro Ticinensis ciuitas incolumi
isto uallatur, quos inpugnantum nulla uis possit obruere, quos
nequaquam Balearis fundae transcendat excursus. si qua necessitas
inter undas certaminum adcesserit, tutum est apud
istum matrem familiasque deponere et expeditum excursibus
militare bellorum".

Interea perduelles animos dediticii exercitus mutationum
incendit ambitio, quorum caput Tufa fuit, homo in perfugarum
infamio notitia ueteri pollutus: qui concepit mente, ut se
desperatis partibus cum ingenti multitudine redderet. quod
cum Theodericus rex principali sollicitudine cognouisset, continuo
omnem illam, quam totus Oriens uix sustinuit, contraxit [*]

manum atque ad Ticinensis ciuitatis se angustiam contulit.
uideres urbem familiarum coetibus scatentem, domorum inmanium
culmina in angustissimis resecata tuguriis: cerneres
a fundamentis aedificia inmensa migrare nec ad recipiendam
habitantium densitatem solum ipsum posse sufficere.

Inter haec ille in bonis uir exercitatissimus, in quo animorum
amplitudo cunctis pandebat adcessum, opportunum
sibi coniciens tempus offerri, quo benignitatis suae pleno
austro uela laxaret et portum gloriae per uariarum notitiam
gentium et actuum celebritatem secunda nauigatione pertingeret,
primore in loco, quod nullae chartae ueterum, nulli
librorum de quocumque locuntur annales, quod cum stupore
relator adfirmet uel cum admiratione lector admittat, ut cum
sagacissima gente habitans et quam nulla suspicionum aura
praeteruolat, in rebus dubiis, quando metus periculi etiam
mitia contra quoslibet corda sollicitat, sic illis fidelissimus
extitit, ut inimicos eorum toto deuinctos teneret affectu et
inter dissidentes principes solus esset qui pace frueretur amborum.
adplicabat enim ad conpendium unius quicquid praestabatur
ab altero: et reuerentia personae suae atque dulcedine
sic largientis temperabat animum, ut nullatenus accenderetur,
si aliquid a se beneficii per episcopum et inimicus acciperet.
ille fuit, circa quem concordiam et pugnantes seruarent et
cuius quietem bella non laederent iam si ad illud ueniamus,
quod cotidiana et ipsos pascebat humanitate raptores et illis
intra ciuitatem sumptuum necessaria ministrabat, qui foris
praedia illius continua uastitate deleuerant. nam tot milia
hominum uno eodemque tempore, cum diuersa poscerent,
reficiebat blanditiis, humiliabat adloquio, pascebat muneribus.
si cuius liberi uxorque inimicis a qualibet parte fuissent intercipientibus
occupati, ilico supplicationis illius pretio [*]

reddebantur suis, quos auri redimere non potuisset effusio. regi
aptissimus et prae sanctis omnibus uenerabilis existebat, ut
quoscumque Romanorum bellandi licentia hominum eius
fecisset esse captiuos, mox illi restitueret, quem sola intellegebat
aliorum libertate ditari. deinde enumerare nequeam
quanta ille subiugatorum agmina solo proprio reddidit, quanta
ne uexarentur, imposuit. iam si illa retexam, quas inimicorum
sustinuit insolentias, quibus laborauit inmissionibus, quali
procellas pessimorum uirtute contempsit: ad haec enarranda
lingua non sufficiet. iuuat enim certa quaeque decerpere, ubi
sunt omnia admiranda quae referas. sub tali cruce triennium
duxit, soli deo dolorum suorum secreta manifestans, a quo
ministrari sibi clandestinum poscebat auxilium.

Post hinc digressis Gothis ciuitas Ticinensis Rugis est tradita,
hominibus omni feritate inmanibus, quos atrox et acerba
uis animorum ad cotidiana scelera sollicitabat: diem putabant
perisse, qui illos sinefacinore casu aliquo interueniente fugisset.
quos tamen beatissimus antistes sermonum suorum melle
delinibat, ut effera corda auctoritati se submitterent sacerdotis
et amare discerent quorum pectora odiis semper fuisse
dedicata cognouimus. mutata est per meritum illius peruersitas
naturalis, dum inhonoris mentibus radix peregrinae apud illos
affectionis inseritur. quis sine grandi stupore credat dilexisse
et timuisse Rugos episcopum et catholicum et Romanum, qui
parere regibus uix dignantur? cum quibus tamen integrum [*]

paene biennium exegit taliter, ut ab eo flentes discederent,
etiam ad parentes et familias regressuri.