Dictiones (6-10)

VI. DICTIO [DE HAERETICIS ET SVNODO].

Pro ratione soluendum est quod pro ratione iacuimus : nam
ut pateat et linguae nostrae officia et silentium ordinatis seruisse
temporibus, fide hortante in officium sermonis erumpimus.
idem enim est superuacue loqui quod necearie non locutum [*] [*]

dicente apostolo: uae enim mihi est, nisi euangelizauero,
et alibi: tempus tacendi nos praecipue, quos
praelati ceteris hortatur pondus obsequii, decet aut bona
facientes eleuare aut mala conprimere. et quidem uos docere
non aliud est quam stimulos admouisse currentibus: nam quod
ex proposito facitis, superbi sumus, si nostris debendum credimus
institutis. sed qui bona studia probat amplificat. stat
apud conscientias uestras, quanta Nestorius et Eutyches, gemina
diabolicae informationis ostenta, diu castam ecclesiarum orientalium
disciplinam perfidiae fornicatione corruperint, qui iuxta
sententiam apostoli dilectionem ueritatis non receperunt,,
ut salui fierent, et ideo misit illis deus
operationem erroris, at crederent mendacio, dum
per subripientem scandali occasionem Christi milites ille contentionum
campus examinat, sicut scriptum est: oportet
esse certamina, ut probati manifesti fiant. apud
quem Chalcedonensis non uiuit commemoratio ueneranda concilii,,
in quo Dioscorus cum sectatoribus suis stilo piae districtionis
addictus est et sanctae memoriae Flauiani adoranda
monumenta exultans Constantinopolitana ciuitas recepit, cuius
iam pridem firmauerant caelestia decreta sententiam? ubi
gentium Timotheus ignoratur, qui propter suspiciendae recordationis
Proteri caedem fieri plus quam parricida non horruit?
nam sacri persecutione pontificis et genera criminum uicit et
nomina. scitur Petrus et Cyrus et Timotheus, qui dum iacenti
manum Dioscoro porrigunt, conruerunt: hi de praecessore suo [*] [*]
et studiorum heredidatem adepti sunt et ruinae. proinde, fratres,
manentem in supernis patrum et adhaerentem beato Petro
tenete sententiam, quia nos mundae ecclesiae et non habentis
maculam optamus unitatem. patienter ferre non possumus nana
in Christum nostrum et blasphema ructantes: scimus, quia qui
in putribus membris non utitur ferri medicina serpentibus
morbis praestat obsequia: nam nisi secentur tabefacta, contaminant.
pacifica est cum his, qui rectum nituntur inpugnare,
congressio. quis a bellis talibus timoris reuocetur obstaculo,
de quibus uitali possit morte gaudere? quibus mundi huius
potestatibus, uel si minentur, adquiescendum credimus, quando
aliud imperat qui regna moderatur, dicente apostolo: non
sunt condignae passiones huius mundi ad superuenturam
gloriam, quae reuelabitur in nobis? fluxa
ecclesiasticorum corda aut turbant quae in praesenti uita sunt
aut delectant: quibus Acacius, qui diro diaboli a sententia
sua motus imperio, erubuit diu propugnatorem se fuisse ueritatis
et clari deserens ornamenta certaminis triumphum suum,
quem sub Basilisco pio sudore meruerat, debellauit: qui solis
praemiis suis paene tempore adeptionis inuidit, spem bonorum
fructuum perfidiae falce succidens. grauius enim est degustata
bona quam intacta calcasse: nihil defensionis superest homini
post dulcem iustitiae saporem ad mortifera schismatum uenena
redeunti. de his quae praefati sumus natum est, quod in Constantinopolitana
nuper ecclesia fertur admissum. unde patimur [*] [*]
sine uocis usura tristitiam: qui enim oblatis remediis non
oboediunt, merito nihil consolationis tempore quo premuntur
habuerunt.

VII. DICTIO IN DEDICATIONE AVDITORII QVANDO AD FORVM TRANSLATIO FACTA EST.

Vt campus militem, mare nauitas, fora causidicum, sollicitant
incerta raptorem: ita linguas auditoria exercent. nam
quae, malum, ratio suadebit silentium in loco, in quo sunt
praemia constituta uerborum? ubi orationis palma, si hic gratia
taciturnitati ? bene soluuntur sudoris pretia, ubi sunt templa
uictoriae: bene effugatur seruitus inter atria libertatis. uincta
hic ora teneat mens captiua: non agnoscit forum Romani
populi, non liberalis eruditionis gymnasium qui adhuc quasi
in secessibus conticescit. sint muta forte diuersoria: hic nihil
est tam familiare quam pompa dicendi. Fescenninos sales
hymenaeis dare genium consuetae professionis plausus hortatur:
eriguntur lituis bellatores: uirtute debiles grauis bucinarum
cantus adtollit: data sunt uniuersis amica incitamenta propositis.
quid ego faciam, doctorum optime, te loquente? si infabricata
uerba intra uerecundum penetrale contineam, instituti
me esse similis non agnoscas. amicitiarum religionem in gratia [*] [*]

parcus offendam, si nec translationis festa nec debitae tibi
laudis munus exoluero. salue ergo, nutritor profectuum, fax et
splendor ingenuitatis, qui nobilia germina laboriosis purgando
sarculis in fructibus facis agnosci, qui in cano flore nouellae
posteritatis, quantum horreis paretur, ostendis, qui de ferarum
cubilibus et bubonum habitaculis ad fora nos reuocas, unde
maiores paene iam longa aetate discesserant. non enim patent
eruditis loca ista, quibus scientiam non primoribus labris ipsa
contulerint. cuius enim tuba cognoscatur eloquii, nisi cuius
puerilia innotuerint rudimenta sermonum? tibi ergo debentur
haec beneficia, quod citaturus reum causidicus inter atria iam
probata dictionem metuendus incipiet. tibi spes unica honestae
professionis adscribenda, quod nobilitas decursis breui temporibus
liberali sudore placitura est. sed quo me ignarum
uirium tui rapit affectio, narrationis pelagus non pendentem?
sufficit in loci amici et diei celebritate uota testatum. ad uos
reuertor, quibus paterna conuentus affectione uocem debeo
commonentis. reddite uos studendo origin, reddite natalibus
lectione: naturae lucem iubar dictionis ostendat: multiplicate
suffectu scientiae parentum titulos: ornate eruditione decora
maiorum. fului nobilitatem metalli nisi ad unguem manus
ducat artificis, maternis paene hebetater tenebris et, si non
magistra politione uenustetur, nihil ei prodest sublimitas, quam
uena concesserit. adiuuatur quidem doctoris instantia dotibus
sanguinis mundioris, sed nisi limata non rutilant illa quae
se erigunt praerogatiua nascendi. incrementum rusticum matris [*]
mammas inter sulcos euacuat et per pascua pecus agere, dum
ab uberibus pendet, adsuescit: patris brachiis, dum iuuencos
fatigat, adiungitur: prensat dexteram grandia terris semina
committentem et sudorem originis suae in ipso lucis limine
meditatur. quid uos faciatis, quos liberalibus pepererunt matres
optimae disciplinis? peregrinandum uobis est a germine ditiori,
nisi uos nobiles instituta monstrauerint. habetis praeuium eloquentiae
morumque doctorem: currite prosapiae stimulis incitati
et, cum uos ad agonem praemia promissa perduxerint,
mei meminisse dignamini, quia sunt quae a uobis post caelestem
retributionem suffragia hortator accipiat. haec sunt, nostris
quae uos licuit uocibus admoneri. uos diligentiam pectoris mei
expendite consideratione uerborum: non phaleratus sermo, non
inlecebrosa tantum et depicta fucis narratio delectet: quaerite
apud me non blanda sed necessaria, non deliciosa sed fortia.
numquid iuuat pompam texere praecepta daturum ? qui probari
non magis sensibus quam sermone disponit affectum monitoris
euacuat. ponderibus ornetur dictio castigantis: lancem
in exhortatione teneat qui gestit audiri. institutor uirtutis
plausus excludat: bene morata oratio imperat quod suadet.
haec si explicare nequeo facultate dicendi, amare tamen didici
consideratione propositi et electione consilii. pars quaedam
probitatis est, etsi implere nequeas, nosse meliora. sequitur
examinatam intentionem effectus operis: proximus magistro
est qui diligit ornamenta doctrinae. deus tamen uoti se comitem
iungat et quod nouellis praeceptor commendo cespitibus in
pomis tamquam de hereditaria possessione decerpam. [*] [*]

VIII. PRAEFATIO DICTA LVPICINO QVANDO IN AVDITORIO TRADITVS EST DEVTERIO V. S.

Quotiens amomi flosculus aut messis casiae per depraedationem
lasciui pollicis radice uiduantur et ad dotem manuum
humanarum nobile germen adiungitur, meritum cespitis odore
significat et naturae genium prima uisione testatur. occultari
se non patitur fetura sublimis: decus clari sanguinis non
tenetur abscondito: uox mundae originis licet in recessibus
semper auditur. sed quamuis ita se res habeant, humanitatis
interest non tacere quod gestias: parum suscipit oneris qui
quod scit dignum esse amore conmendat: feritatis maculam
non euitat qui non festinat adserere quod meritis nouit esse
placiturum. diem laudare quis abnuat? adtollere solis radios
quis metuat qualibet nocte sermonum? si themati obsequium
praestat oratio, ab ipso suscipit dignitatem. proprii ergo
macie non turberis ingenii, quando eloquii uilitas pretio
susceptae dictionis eleuatur: erigere, mens, fasce depressa inperitiae:
dextera, inpacti oneris subleuaris. sed cur longis
inuoluimur? praesenti adulescentulo militat praefata narratio,
quem rediturum ad proauos non denuntiatione augurum, sed
post deum fultus spe mihi uestrae perfectionis spondeo: nec [*]

futurum ambigo, splendori te istum suorum posse reddere,
quem aliis contulisti: potest enim facile ueterum decora suscitare
cui fas est noua construere. non credas haec esse solius
incitamenta facundiae. tibi uni concessum est claritatem aut
dare aut reparare maiorum. stant ante oculos tuos non annosa
pueri monumenta sed recentia. peritiam tuam Firminus et
Licerius, aetatis suae sidera, hac uoce conueniunt.

"Suscipe, doctissime hominum, utriusque plantam familiae et
culmum, in quo grauidas aristas parias, secundus adtende. scalpe
sarculis uberem terram, quae si nostri est germinis fibula, feret
tuis profecto laboribus responsura. doce udo libro adolescere
maritata plantaria: nouelli dentibus uirgulti fructum surculi
melioris adcommoda: ueniat pomorum successus, dum ore
tenero sublimior ab illo te docente planta mordetur, quia, nisi
edomitam terram terque et quater agricolae ligonibus scripserint,
triticeam messem paliurus superabit et lolium. munus
Palladium et cana nemora bacis plurimis cultura locupletat.
India multo sudore quo se iactat hebenum nutrit. Sabaei
uirga cespitis manu cessante non proficit. industria fecit, quod
Paestaneis rosas dumeta pepererunt, quas de spinis ceu terrae
sidera labor exigit. felix est operantis instantia, quotiens
glebis uberibus manus adhibetur. tunc fessa brachia suco
effusae ualitudinis intumescunt, quando integrum fenus [*]

ruricolis arua dissoluunt: nastiter exercitu desiderium de fertilitate
telluris: uomeribus agendum est, ut per palmites exuberet dos
autumni. numquam spumantia labris musta meruit, nisi qui
uitium luxuriem curua falce resecauit et in diuersis cultibus
plus, quam uini acciperet, liquoris effudit. talis est natura
mortalium: rite conparantur arbustis rudimenta paruulorum,
quos postquam parentum sollicitudo a matris radice decerpsit,
prouidendum est cui solo iuxta uota conmendet. post deliberationem
doctoribus iura nostra transcribimus. tunc fiunt institutione
uestri quos nobis natura concesserit: tunc incipit
sibi tantum studiorum lima uindicare, quantum origo uix praeualet.
paene enim non iniurium est, uinci prosapiem conlatione
doctrinae, quia patris officium habet luxuriam comitem, praeceptoris
sollicitudinem: genitor fit deliciis, institutor laboribus:
libertatem origo tribuit, dignum libertate monitor facit. ergo
magis uestrum est quod laudatur in homine: nemo enim,
si desit testimonium facundiae, poterit praedicare quod
nascimur. splendorem familiae prodit lingua, quam tribuitis:
fit praeco generis magistri beneficium: inerudita nobilitas
caeleste munus abiurat. adstringe ergo artioribus uinculis per
aetatem erratici palmitis lapsus: sine subole ramos ferro
castiga: nouellum cespitem fotu, quo cuncta fructificare soles,
adtolle. habet adulescens noster, quoscumque de suis [*]
respexerit, quos sequatur: nobis crede, actus tot stimulis peruolat,
quodlibet scientiae fuerit aequor ingressus: fodietur prosapiae
suae calcaribus: per tot ordines nihil nisi quod ad litteras inuitat
inueniet. stat ecce ante te paruulus noster felicibus initiandus
auspiciis et sicut iusti hostia deuotionem sacerdotis
expostulat: paternam conuenit ore pietatem, ut qualibet oratione
constitutam in uitae limine conmendet infantiam, quam de
parentibus non sermone exigit, sed quid desideret horror ostendit:
cogimur subuenire in necessitate paruuli, quam formido manifestat.
sponde tuis, adulescentule, digna primordiis: spem
solidam de tua perfectione concipimus: bonum ingenium doctori
optimo mancipamus. sacri iam rudimenta uenerare collegii:
ad Latiaris curiae proficiunt sidera, quos uides scintillis modicis
futurum lumen ostendere. haec ad uos dixisse sufficiat: mihi
remanet stricta insinuatio. propinquum ad te consanguineus,
orbum parentibus religiosus exhibui. quae res mihi affectum
pueri faciant, iam tenetis. si necessitudo respicitur, liber ab
amore esse non possum: si pietas amica proposito, nostri fiunt
filii qui parentum suorum praesidio denudantur. unum ergo
uinculum uenit a prosapie: alio nos astringit officium. respice,
uenerabilis magister, tot pro isto supplices manus et in spe
paruuli maiores eius me teque considera. genus est singulare
laudis in doctoribus discipuli eruditio. Achillis lingua Chiron
innotuit: fecit sequacis meritum opinionem illius plus amari,
cuius per se forte facundia in lucem non potuisset exire. Maro [*] [*] [*]
uester tantis institutores suos commendauit, quantis ipse notus
est: et certe illos per merita sua fama non prodidit. Hieronymus
noster, nisi praeceptorem suum Gregorium diceret, illo melior
censeretur: sed illi adplicanda sunt bona nominati, a quo
sumpsisse uidentur originem. in summa, ut dixi, caelum pulsat
magistri opinio perfectione discipuli. apud scientem rerum non
obicio obliuionem, quia nota commemoro. auara sunt nota
diligentum. deum precor, ut studiis uestris gratiam suam
comitem iungat, ut quos a me limandos accepisti doctissimos
reddas et illorum eruditio uestra quidem gloria, sed meum
efficiatur obsequium.

VIIII. DICTIO. PRAEFATIO QVANDO ARATOR AVDITORIVM INGRESSVS EST.

Notum cunctis bene mortalibus, quod dicendi laborem negotiorum
feriae pariant et eliminatis curarum procellis orationum
serena plus rutilent. diem suum ingenia nisi occupationum
nebulis fuscata non perdunt: sententiarum iubar cura uacuos
respicit et expeditus animus declamationum pompam commendat.
qui caeca remis temerarius freta proscindit, nudum sollicitudine
gubernaculis pectus adcommodat et claui regimen
sola qua magistrum nauis conuenit inquisitione perpendit. tunc
stuppea in uentos ex uoto frena laxantur: tunc rudentum uinculis
diu libera maria uinciuntur et imperiosis undarum cumulis [*] [*]

homo dominaturus ingreditur, uiarum incerta astris recludentibus
agniturus. tunc Bosphorum Pleiadas Cynosuram et
quicquid iter monstrat inspiciens, ad caeli ductum callis hominis
ordinatur, si tamen mens nullo extraneae occupationis mordeatur
ambiguo nec peregrinantem notitiam magister inertiae
maeror adfligat. quod si aut pigro torpore hebetatus animus
dormiat aut diuersis excitatus stimulis per deuia distrahatur,
nescit ad propositum suum totus occurrere, cuius membra
prudentiae lanista animarum cura discerpit. inefficax semper
est et a molis suae ualitudine dissociatus ostenditur qui non
potest quantus est est tractatuum forma monstrare. est tamen
boni doctoris expendere originem serpentis riuuli, qui scalpente
ad ipsum terram ungue perducitur, quid sit eius in unum
collectus alueus, quid sit ubi nascitur existimare, et uires
fluminis non de his, quae accepit, sed de illis, quae potuit
accepisse, colligere. quorsum, uenerabilis magister, libertatis
index, boni testimonium sanguinis, ingeniorum lima, fabricator
sensuum, haec uerba praemiserim, si requiras: me me locutus
sum, fateor, me digessi, quem inter inscitiae dormientis infantiam
occupationes uariae et tristitia fortis inperitiae mater
obpressit, cui non datur duris soluere colla laboribus, ut studiorum
lupatis ora decorentur. meus sermo quod scaber est
et nullo splendescens dictionis adtritu, intellegentiae est et
exercitii quod dedisco. te inter palaestra tua originaria linguae
palma sollicitat: te inter ciues, mei inmemor, superba Delus [*] [*]
adnumerat. tu Castalii gurgitis lautus possessor incedis: at
ego uix arentibus labiis stillantem guttam marcidi liquoris
infundo. te sudore continuo nulla diuersitate interpellante
utpote colonum suum doctrinae messis amplificat: at mihi uix
de magnorum horreis pauper faseli esca porrigitur. tu in sustentationem
ruiturae libertatis felix dextera subrogaris: me ecclesiae
angulus etiam bona metuentem saeculi praesentis includit
quid, rogo, uisum est dudum insignia eloquentiae tuae ia
me tam longe positum oculos destinare? fuerunt magis alii,
quos dictionis tuae ornamenta conponerent, quibus uerborum
phalerae per Latiares elegantias adquisitae uicturum et apud
posteros nomen offerrent. me tacito teneri tantum conuenit
affectu dictis inparem et officiis sequestratum. quid erigeres
animos quos alter iam sibi uitae ordo subdiderat? quid ad
reuocares per longa itinerum interualla distantem hominem, 15
apud quem sicut nefas est non meruisse laudari, ita crimen
fuisse laudatum ? tua sunt, tua, ne dubita, aut eorum, si tamen
inueniri potuerunt qui secuntur. ad adulescentulum tamen,
quem praesentis diei auditoriis tuis auspicia dedicarunt, cum
quo mihi parili infantia conuenit, si uenia me donatis, uerba
conuerto. cuius primordia quamuis infabricato sermone conmendem,
imperiis amoris excusor. sub iugum mittimur dilectionis
necessitate constricti et, dum caris prospicimus, quid
nos deceat non uidemus. hunc licet paterna debuisset oratio
prosequi, non est tamen a patre aliena quam porrigo. debuit [*]
tibi macte et mea orationem professio. felix istud nominis
apud doctos auspicium: ditandus scientiae frugibus laborem
circa studia necessarium promittit et nomine. finde, adulescens
egregie, pinguium dorsa terrarum: inprime dentem uomeris
nouella adhuc incude formatum: exerce in studiorum solo
quicquid optimum conuenit aratorem. si scrutatus penitus fueris
latentium secreta camporum, inuenies illic Deuterium, qui
ubertate linguarum germina tibi multiplicatis seminibus et
sudorem remuneretur inpensum. disce iam nunc uerborum
luxuriem artis falce truncare, ut nouellus cespes sub ferri
disciplina proficiat. resecetur quicquid infecunda palmitum
umbra transmiserit: ad solam uuarum spem uites tuae ramos
extendant. talis ad genium tuum redeas necesse est: talis ad
uota nostra respicias et, cum te grauidis scientiae culmis ornaueris,
tunc te magnum dici conueniet Aratorem. quocirca spes
in te praemii nutriat laudis ardorem. legi quia non est fortunae
lusus, si quando inter feculentos, quorum ego primus
sum, inperitorum greges profecerit litteratus. non metuas
pressuram, qua grauantur instructi: plus laudis habet iacens
peritia quam culmina rusticantum. erigit doctos conscientia
sua, et si quando incertis temporum flatibus opponuntur, sustinent
mala, quae saeculis magis sunt adscribenda quam meritis. [*]

Proseoutionem meam, quam uere rusticam in Arateris conmendatione
contexui, felici tantum dicunt aliqui personae
blanditam, cui fauorem de patris potestate conciliet dilectionem
mentita necessitas: in cuius laudis ministerio uiuis et praesentibus
tantum seruiens, temporalem exhibeat lingua famulatum,
quae quotiens in aliquorum praeconio fucatis uerborum
imaginibus ludit, fortiori studio conceptum mentis abscondit.
nonnumquam enim doctis tribuit stilus profundiorem cogitationum
latebram, si dulcibus aures non bene merentum fomentis
inlexerit. sed sequestrentur a nostro talia instituta proposito.
nos et scire haec conuenit et.odisse. cautius enim a prudentibus
nota quam inopinata fugiuntur. mihi ad laudationes amicorum
nisi amor uerba transmiserit, quae in penetralibus conscientiae
caritate magistra dictantur, inter relationum uias sub fasce
suscepti operis palpitabo. ergo classico meo, cui proprium sine
fraude seruiuit ingenium, indices animi mei dictiones attuli,
quia sine adulationis suspicione est inter aequales amicitia
personas, et tunc fida diligentum sinceritas adprobatur, quotiens
non uenit a potestate quod metuas. mihi classicus non meretur
imperiis, quicquid non inponit obsequio. ferunt tamen aliqui,
orbo parentibus fideli auspicato gymnasia litterarum personam
religiosam debuisse magis uerba praestare. orbum parentibus
dixi, cui per felicia naturae damna communis pater et episcopus
factus est proprius. ille afflictorum consolatio, ieiunorum
cibus, caecorum oculus, pes claudorum, tot pietatis suae species, [*]-

tot misericordiarum gradus ad huius conuertit personae profectum..
et illud domni Laurentii quod mundi necessitatibus
succurrit ingenium in ministerio huius exercetur infantuli. cui
talis non sit, ut uere dixerim, gratiosa calamitas? quem non
iuuet amisisse patrem, sub lucrosa commutatione si talem conceditur
inuenisse? tanti uiri insignia, quae implere nequeo,
per profana uerba non temero. ipse est, cuius est dulcis auctoritas
aut horrida dulcedo, qui magistrum in ecclesia, magistrum
in domo, magistrum in conuiuio, magistrum inplet in
iocis qui numquam facit quod sequentes nolit imitari, cuius
ad unguem polita conuersatio caeleste iter discipulis, dum
incedit, ostendit: minor enim laus est docere bene, nisi opere
docenda monstraueris. huius uiri suscepto adulescenti quid mea
praestitisset oratio, quem euentus dexter de institutoris meritis
manet et de orbitatis prosperitate perfectio ? huic sufficiunt
patroni preces, per quas merebitur institutis optimis imbutus
degenerare sublimiter.

X. DICTIO. GRATIARVM ACTIO GRAMMATICO QVANDO PAPTENIVS BENE RECITAVIT.

Quando debitas beneficiis reddimus gratias, credo quod abiuramus
iactantiam necessariis obsequendo: nullo enim adrogantiae
tumor honestatis uelatur indumento, cum non gloriae
militant uerba, sed sanguini. aliud est enim ut lauderis dicere,
aliud dicere ne carparis. ibi mens auara famae est subiecta
iactantiae, hὶc seruata ratione iure in locum gloriae redigit [*] [*]

quod ex dictionis sudore contigerit. iustis namque et superfluis
declamationibus, etsi pari fauor sermone, discretis tamen mentibus
exhibetur: uno quidem tyranni laudationes et bonorum
principum ore celebrantur, nec est aliqua inter eius qui meretur
praeconia diuersitas et illius qui usurpat. quod nisi grauia
iudicantum ingenia dicendi causas expenderent, nullum daret
haec, quae etiam indignis contingit, adclamantum aura discrimen.
susceptarum secreta dictionum ab audientibus non
examinantur lingua, sed pectore. in summa, aliud est recitantem
blande et libenter audire, aliud affectum quo recites
adprobare. sed iam omissis thematis commendationibus rem
potius mediocritatis nostrae eloquatur infantia. Partenium quondam
ad studia tua properantem, optime magister, sub oratiunculae
meae insinuatione perduxi, tunc cum liberalium disciplinarum
limen intraret, tunc cum incertum esset, utrum
prosapiae nitorem eruditione loqueretur: nullo enim teste nobilitatis
utitur cuius sanguinem non prodit instructio. tunc ergo
praedictum prosecuti sumus eloquio, quando fas non erat sermone
nostro, qualis esset natus, ostendi, quia bonorum semper
meritorum labes est habere lucem sanguinis et nocte rusticitatis
includi, prodi stemmatum uocibus et imperitia fuscante
delitescere. aurum nihil est, nisi manu conponater artificis et
fuluo pretium metallo lima fabricante iungatur: cessante industria
exigua est claritas quae uenerit a natura. fabrilibus
debet studiis quod in partu suo terra laudatur: fornacis beneficio
de latentium fetibus uenarum quod in solidi transit speciem [*]
ferri domatur et effera hominum corda domitrice adfectione
captiuat. uictem, nisi exercerentur terga, mortalibus non praeberent
artis est, quod liquidum maris elementum homo securus
ingreditur et paruo discrimine per ingenia iter mortis exuperat.
magistra agricolarum simplicitas telluris faciem dum brachiis
distinguit, uineta conponit et de prole arborum liquorem, quo
salus nutriatur, extorquet. multis manifestatur indiciis operantum
diligentia aut infundi quod origo non tribuit aut quot
bona tribuit custodiri. et si talis est rerum uniuersa condicio,
quanto, doctor eruditissime, sollicitudo tua est eleuanda praeconio,
per cuius dexteram libertas iam iamque ruitura releuatur?
per cuius peritiam aut instituuntur nouella aut seruantur
decora maiorum? uere fateor, nisi esses, breui succumberet
quicquid monstrat ingenium. sed quid obligor maximis,
qui sustinere parua non ualeo, et generalem facio gratiarum
relationem qui uix pro persona sufficio? uberes tibi coram
multis, emendatissime hominum, grates refero qui agnosci a me
Partenium institutione fecisti. tu de eius pectore scientiae
sarculo paliuros et lolium submouisti: tu triticeam messem,
qua propinquos pascat, eleuasti, felici in eo euentu per familiarum
dissonantiam unum quod sequeretur et aliud quod
fugeret demonstrando! o laudanda supra hominem tui uirtus
ingenii ! in una eademque persona qua arte, quod utrumque
descendebat a sanguine, quid disceret et quid dedisceret, indicasti.
laeto deus gaudia nostra disponat euentu: procul sit
quodcumque minatur aduersitas. plus in te laudandum est, [*]
quia discipulus tuus scit prosapiem uitare, quam quod prosapiem
certat imitari. ecce Partenium propinquitas sua ei
utroque generis calle descendens alia agnoscit feliciter, alia
feliciter non agnoscit. quam timui, ne praefata permixtio, dum
ipsa diuersitate discordat, in deterioris iura melior uicta concederet
et pro uilitate temporum facilius in ipso pars indocta
regnaret! sed ostendisti mihi, aetatis tuae ornamentum, quia
plus in consanguineo optinui quam poposci. caelestia imitatus
es ubertate beneficii, quando inpensione multiplici conmendantis
uota uicisti. ecce iam ex hiemali pectore et corde algido
dictionum flosculi uernant et ridentia uerborum germina depingunt
calathos exhibentes: ecce post gentile murmur de ore
eius, quae humanitatem significent, uerba funduntur. his ergo
muneribus tuis nisi reddam uicissitudinem, praestitisse te
aestimes non merenti. quisquis enim feriata lingua successus
meliores suscepit, ostendit se quod attulit prosperitas non
amare.