Dictiones (21-25)

XXI. DICTIO [IN PATREM QVENDAM, QVI CVM FILIVM A PIRATA CAPTVM REDIMERE KON DIGNATVS ESSET, AB EO TAMEN ALI PETEBAT]. THEMA. LEX.

Liberi parentes ant alant ant uinciantur. cuidam duo filii,
frugi et luxuriosus. piratas utrique incidere. scripserunt patri
de redemption. pater uero uenditis facultatibus piratas expetiit:
cui optio data est, quem uellet redimeret, quia parum ,
pretii detulisset. ille elegit luxuriosum, quia aeger erat, redimere.
qui cum reuerteretur, in uia mortuus est. frugi piratas
euasit. pater petit ut alat. ille contradicit. actio contra Quintilianum
suscepta. ille enim patrem tueter, nos filium. rogo
ne arrogantiam putes, qui legeris.

PRAEFATIO.

Numquid fas est aduersus Quintilianum nisi pro ueritate
dicere? aut inmemorem sui loquendi facit auiditas qui tribuit
uerba iustitiae? fallentes decet urbanitas, dum peniculo fucata
mendacii peregrinum decorem laudanda uerbo tenus sumit
elocutio. sine solacio oratoriae artis aequitas adseratur: eligo [*] [*] [*]

pompam, quam probitas defensa parturiet. procedat contra
eloquentissimum uirum caelestium fauore munita simplicitas:
de fiducia partium nostrarum oritur quod audemus. nos tantummodo,
principes uiri, benignitatem uestram salua aurium animorumque
cautione praestate, ne coturnus ille sublimior oris
facultate qua praeualet in possessione sua credat esse uictoriam.
quid est aliud aduersus eius impetus nos iuuare, nisi peregrinantem
reducere post interualla iustitiam?

PRINCIPIVM.

Gauderem, cognitores amplissimi, euasisse me pedorem carceris,
uincla piratarum, nisi regresso mihi myoparonum loco
pater existeret. quaerit a me alimentum, quem nec auro ab
hostibus nec lacrimis liberauit. putat quod illi debeat regressus
eius proficere, quem cum potuit non redemit. frustra pastum
beneficio legis inploras, qui factis tuis naturae iura soluisti
exhiberi uictum patribus ius decernit: non est tantummodo
sacramentum istud in nomine. dicat uel pirata, si pater es.
meliorem me fuisse mortuo saepe cum loqueris, numquam
ostendis esse, cum iudicas. uiam culparum germani decedentis
adtendite: ipse magis genitoris moribus par (f)uit qui praelatus
est: ego quo omine uitam meam per extraneos ab istis actus
exegerim, declaratum est, cum me pater praedonibus sponte
dereliquit. ualida sibi uidetur aduersus sobolem argumenta
proponere, cum propensiorem gratiam meruisse iactet [*]

culpabilem filium et proximum sepulturae. quaeso, iudices, pronuntiato
quid debeam. interim clarum est me et cineribus
uitiosi fuisse postpositum. non erubescit quicquam ab eo
auctoritate parentis exigere, in quo esse noluit quod uocatur.
utinam mihi ad hos usus ualitudinem piratarum catena reseruasset!
facerem praebitione indebiti alimenti patrem meum
pudore captiuum, ut iniustus arbiter de propriae gemeret iniquitate
sententiae. cibus enim, qui ab illo praestatur, cui nihil
boni mer(u)eris, exhaurit: ieiuna sunt saturitate sua uiscera,
quae non habent conscientiam beneficii ante conlati. nescio
quid de duobus filiis homo ille spei suae residuum putet, qui
unum terrae reddidit, alterum passus est in perpetua raptorum
dominatione seruari. accipiat, nisi confunditur, quicquid exhausta
supplitiis membra demerent. non noui quid senex a
debilitato flagitet: interim, quod aduerto, sumus ambo pascendi.
quid mihi rationem modicae facultatis adducis in medium ?
qui unum redimere uoluit, sic substantiam suam uendidit, ne
pretium pro utroque sufficeret. quis infelicitatem meam, quis
miserias possit exponere? cui post Cilicas et ipsa, quam
resumpsit, esse fertur libertas obnoxia? dicite quaesumus,
iudices, si et in patria mea debitores pronuntiabimur, quid
euasi? addidit creator sanctissimus dolere me, quod emisissent
uincla germanum. quasi uero tantum a nobis exigat natura
seruitium, ut conpenset erepti fratris hilaritas, quod remansi.
amorem debemus carnis sociis absoluti. credite dicenti manifesta:
nesciunt intrare de altero gaudia hominem pro se
timentem. illud enim inprobati more clamat examinis, ditiorem
esse quodammodo a quo aliquid poscitur. talem technam in
supplicationibus fucata seruat urbanitas, ut utatur conposita [*]
humilitate pro iaculis, quatenus coamento superbae abiectionis
nihil ei relinquat liberum, qui rogatur. licitatum pro ambobus
censum testatur, quem pro uno constat expensum: expectat
geminam gratiam de beneficio singulari. nescio utrum quaerendum
sit quid cogitauerit, cum apud uniuersos liqueat quid
fecerit. exhausit partium tuarum defensiones pirata, qui de
nobis praestitit optionem: teneat quae sola desiderauit sepulcra
de filio pater, qui tantum moriturum redemit. nam qui sano
languentem praeposuit denuntiauit se horruisse uicturum.
quid de superstite poscas, nescio, habens in consolatione
lacrimas, quas emisti.

NARRATIO.

Perpetuo, iudices, honestatis culturam et in aetate peccatis
amica seruaui, subtrahens inpensas desideriis puerilibus, unde
posset aeui gaudere maturitas. huius rei frugalitate fecimus,
ut remaneret patri quod pro luxurioso filio posset offerre. quid
de patrimonii exilitate causaris ? si par moribus extitissem,
usque eo perducta res fuerat, ut neuter potuisset absolui.
inaequalis est arbiter, qui proficere uoluit alteri quod nostro
pudore condidimus. quantum adserit paterna districtio, causa
nobis diuturnae captiuitatis probitas fuit. sanus diligens patri
fratrique sedulus, talis reduci non meretur in patriam et, nisi
extitissemus una sorte captiui, sorduisset suspicione nostra
regressio. aequales calamitate fuimus, sed patris amore distantes.
felix luxuriae suffragio iuuenis et ante magnam partem
communis exhausit substantiae et ipsi profuit quod remansit. [*]

me miserum et semper paterna iudicatione captiuum! prolusi
in pace ante quod pertuli et, dum recti iter teneo, indicio
parsimoniae, qualiter inter hostes uiueretur, agnoui, hinc est
quod cibo, quem ministrauit feritas illa, contentus uixi inter
ultima solacio consuetudinis, non humanitate raptoris. quaero
cui me seruauit usus ille frugalior, si aequi obseruantia patrum
meretur offensas ?.

OBIECTIO.

Quid quod barbarus dixisse se perhibet, unius pretium pertulisti
? debitum semper accipiunt obiecta responsum. de nulla
pependisti auctione sollicitus: aurum quod exhibueras ante
preces inimicorum oculis obtulisti. dum sic tibi uniuersa procederent,
a nullo potuit ambigi quod sufficeret desideriis tuis
unius liberatio. mox tamen ut illa antra repleta squalore
mortis intrasti, quid esses electurus, antequam optionem tribueret
pirata, cognouit. non descendit ista de amore trepidatio:
nihil ostendit ambiguum qui de duobus filiis per omnia signa
diligentiae, quasi ad unum uenisset, adnuntiat. post egressum
tuum fortiores me artauere custodiae: diuinitati gratias, si
libertatem meam et hoc tutata fuerit, quod euasi. tua interim
ad inimicos uocem uidetur emisisse sententia: nisi studiose
quem relinquo seruetur, elapsurus est. dis ducibus fuga nostra
ante oculos hostium locata efficax fuit. \'\'

EXCESSVS.

Praeterea, ut est fandi locuples pater et uiuendi diuturnitate
didicit praesentare quod loquitur, callens inponere necessitatem [*]

mentibus per auditum, dicit omnibus in humanitate degentibus
cibum esse communem et ab uno flagitat quod non licet
quemquam negare, generaliter allegans deberi uniuersis quicquid
terra produxerit. sed quando in communem usum seges
triticeam subolem et liquorem uineta fundebant nec uiritim
tellus erat distributa cultoribus, nullus inter hostes filium sic
reliquit, ut crederetur gemitus praetulisse seruitiis. ignoro,
iudices, postquam elegerit lacrimas, de superstite quid requirat.
sed metum nobis legis obiectat et quod inter parentes et
liberos scriptum est sibi deberi uult qui nihil exhibuit de
parente. uoluntatem nostram, dum cogimur, quaerit et desiderat
hoc nos exhibere pietati, quod ipse professus est excusantem
non posse negare formidini. numquid misericordiae
locus est ubi instat imperium? quod non licet subtrahi non
possumus dicere liberalitate conferri: clementia nisi ingenua
non uocatur: quicquid non dare praeuales, ceu sincerum munus
conputa, si dedisti. at frequens nobis naturae iteratio et sanctum
creatoris nomen obsistet, quasi usura lucis dono parta
caelestium inter illa, quae ab hominibus tribuuntur, possit
adscribi. sacrilegium est superorum indulgentiam semen dixisse
mortalium: de sola habet libidine testimonium pater crudelis.
iungit etiam oneribus meis, dum reposcit solacia destituti,
dicens sibi ciuitatem potuisse succurrere, ni redissem. quid
aliud uoluntas ista manifestat, nisi ut rursus me pirata suscipiat?
si grauis est inempta uisio prolis tuae, certe uel quod
soles magno conparare, meum bustum sine pretio possidebis:
aetas quidem pollicetur uitam, sed tormentorum magnitudo,
quam acerbiorem te digresso pertuli, promittit exitium. [*]

EXEMPLA.

Deinde protulisti exempla paterno digna proposito: sed
interpretatione uiluerunt, quasi aetas cana desideriis tuis formam
et non imitationem sanctis praestiterit institutis. quid
magni Aeneae humeri ponderis de creatoris fasce senserunt?
aut pressit filium corpore, cuius ipse fuit saepe baiulus actione ?
uis scire quia eripi de hostibus meruit? ante oculos locatum
est quod noluit, ne grauaret, credens sibi sepulturam procumbentis
Ili ruina praestari, et ne procedentem natum uita digniorem
senilia membra retinerent, occasum ciuitatis dixit satis
esse pro tumulo. ille praedonibus euadeilto filio remanere
uoluit: remeasti ad patriam tu relicto. quid nobilia Scipionis
pro genitore suo facta commemoras? ille pro auctore sedulo
dum se optulit, totum dedit, sed non consumpsit uniuersa
quae debuit. semper uotorum bonorum est causa consimilis
nec discreta sunt studia benignitatis. pronuntiat quid de filio
mereatur qui eum ad officia naturae nisi coactum aestimat
non uenire. uincula, nisi paream, lex minatur: quid refert?
ad hanc me consuetudinem suppliciorum a te procurata formauit
diuturnitas, quamuis longa poenarum tolerantia non
faciat contumacem. miror tamen, si quod effugi de barbaris
pater intulerit: nihil est unde declinentur praedones, si sors
ipsa sequatur in patriam: una est, quantum uideo, genetalis
soli et peregrinationis aduersitas nec dispar amaritudo redeuntibus
et captiuis. nequaquam tamen quid intersit inuenio
nec quae potissimum ceruices meas catena nectat inquiro:
rigentis ferri nexus incurram aut gulae uectigal exhibeam,
una condicio est. ieiunus epulas portabo satiato et, quod est [*]

deterius, non amanti. quantis oblata a me proiciet alimenta
fastidiis? quo deuotionem meam rancore calcabit ? homo quem
misericordem habere, et dum essem inter extrema, non potui.
ex aequo me et germanum meum redemptionem litteris pope.
scisse denuntiat, paribus absolutionem inplorasse lacrimis, in
simili epistulas constitutos sorte dictasse. non renuo, non
refute: habet de hac obiectione uictoriam. illud tamen flagito,
quae causa fecerit ut quod, (dum) duo poposcerunt, duobus est
debitum, unus acceperit? pro utrisque maria intrasti et liquentis
elementi minas, quantum adseris, pietate duce transisti. quis
de gemina caritate credat homini cum uno redeunti ? numquam
misericordia nisi periclitata laudatur: quo pudore cessante
effectu praedicatur affectio ? numquid semper secretum
pectoris innotesctit ueraciter claue sermonis ? pietas, quae non
etiam muta rebus tenetur, ostentum eat. inter omnes homines
inconuulsa amor radice subsistet, si ualet i* iactatio. lex
dicit: "aut alat aut uinciatur", clamat pater: "pastus
iste parenti, uel si non redimat, iam debetur". ad has
te equidem partes, cum ab officio, cui eras per naturam
obnoxius, cessares, armasti: proficit uentoso munimini quod
genuinae negatum est turpiter puritati. crede mihi, lex cum
parentem loeuta eat, non tacuit redemptorem: hortata est
iussit extorsit uniuersa sufficienter inpleri religiosi operis
sacramenta per nomina. calamitas mea sensus tuos ad huius
rei intellectus obnubit: redemptio filii, quae est in diligentia
necessitudinis, esse nou potuit et in praeceptis. impietatem meam
et in liberatione fratris inuidiam, dum Ledaea pignora laudas, [*]
accusas. nescis quia, si inter illos tuae distributionis processisset
aequatio, generasset errorem: nam unum in perpetuo
decore lucis, alterum in iugi noctis possessione damnasses.
mentior, si alia iudicia. tua extitere de filiis. quidnam esse
censuisti, cum unum numquam habiturus pirata dimitteret,
alium numquam relicturus quasi patre tradente retineret?
quicquid post oculos tuos in illa ferali terra sustinui, a te
processisse non dubito. spes mihi uniuersa consumpta est,
postquam sine me de solo barbarico redemptor abscessit. quas
naues ad litora inhumana tendentes non primus inspexi et
quicquid uanescente uisione non sequebantur oculi mente conprehendi,
quia sagacius inspiciunt aliquid qui promptius
praestolantur? quotiens ante aduentum tuum, si quando nos
lustrare aerem pirata permisit, in extraneis mihi personis
pater occurrit et uidi has, quas sibi amor sine mentiendi
dedecore -pingit, effigies ? his imaginibus diu sollicitata corda
feriuntur. heu 1 quotiens renuenti mihi cibos, quos pirata
praestabat, hac barbarus consolatione subuenit: "nil metuas,
nil de hac adflictione suspires: si creator tuus superest, parum
a libertatis statione seiungeris." ecce aliquando adfuit sors
cupitis: alacer mihi aduentum istius et praedo nuntiauit. non
longe fuit ab integrae amore clementiae qui redemptorem
laetus excepit. non habuimus, iudices, dominos inhumanos:
fuerunt qui potuissent et prece molliri: si auri inopiam conpensassent
lacrimae, uno tempore utrosque reduxerat: testatus
est noluisse fieri quod non est magno precatus inpendio. ei
pendite, quaeso, quid a me iure postulet qui mihi in ultimis
nec supplicatione subuenit. adiecisti quod priuilegiis naturae [*]
munitus sis et quod in me deliquisti non liceat uindicari
sed non habet innocentiae praerogatiuam qui defensionem suam
locat in apice. insons actionis luce niteat: citra dissimulationem
crimina confitetur qui in hoc tutelam suam aestimat quod
praecedit: reos nulla defendit auctoritas: in facinerosis sacramenta
nominis euanescunt

EPILOGVS.

Et hoc, sanctissimi cognitores, ita post custodias latronum
alio labore pectoris allegaui, quasi, etsi essem (non) debitor,
ualerem exhibere quod poscitur. non considerat spoliata carnibus
ossa, dominorum inhumanitate sordentia, et patefacta per carnifices
naturae secreta non respicit. in corpore meo in lucem
quicquid homo est tormenta protulerunt et penetralia uiscerum
instante crucibus barbaro, cum pater mihi dedignaretur
adesse, uulgata sunt. modum transit atrocitas, quae uel in
debitis exigendis non principe loco uires interrogat. tu cum
uideas aetatis in me ualitudinem miseriarum fasce mollitam,
cum aeui robur multiplicium calamitatum uarietate contritem,
cum et necessitates senectae habeam et inuidiam iuuentutis,
non a me desistis poscere quod et hostis remisisset exhausto.
tu accipies tributariam functionem, et adhuc me magnitudine
nominis et genio parentis incessis, cum miserationem, quam
debes cuicumque homini, despicias exhibere uel pignori. superna
dispensatio hac intentionem tuam mercede locupletet,
ut rursus prolis tuae funera uotiua respicias et qui grauaris
de uiuaci praesentia desideriorum summam capias de sepulcris.
[*]

XXII. DICTIO. PRAEFATIO.

Copiose quidem egregius adolescens inuentorum suorum
diuitias in ordinem digerens uerborum quoque ubertate dotauit
et quae pro religione esse credidit digno reuerentia ore deprompsit.
sed procul opinionis insidiis cessent malignorum
commenta tractatuum. non nos contra Aratorem dictionis
pectus opponimus, sed nec erumpentem in lucem laudis palmitem
inimica falce truncamus: sed quem uerborum callem
sequi debeat demonstrantes, scimus in illo nobis clarius, si
eum praeferri contigerit, triumphandum, quia de nostro hausit
quicquid deo amplificante de scientia opum largus effuderit

THEMA. LEX.

De capta ciuitate hostium sacerdotes et uestales
uirgines liberi dimittantur.,

Post secundos bellici certaminis euentus inter triumphos et
laureas uires habere non potest lex ad resistendum recitata
uictoribus. quid gladiis per affectionem mortis egimus, si
erit quod post proelia formidemus? iacet ante oculos meos
quicquid hactenus minabatur exanimum, et postquam fusa est [*]

inimica congressio, nescio quid nobis adferunt defunctorum
principum decreta terroris. nescit probatae qualitatem uirtutis
expendere qui de cartarum freno superbit armatis. adquiescant
istis inertia corda repagulis: ego quicquid mihi licentiam
tollebat ense dispersi. illud tantum potest nobis quicumque
negare, quod. nolumus : illum contentus sum habere terminum,
ad cuius me transgressionem desideria non uoearunt. mihi
quicquid praeualuero habere lex tribuit. otium et toga deaegantes
aliquid ferant: mihi totum natura peperit quiequid in
procinctu constitutus extorsero. sola nobis scripta iura sunt,
nil timere. et haec quidem auribus uestris, quasi bona esset
formula, quae obiectabatur, adserui. nutrix tamen uirorum
fortium lex, uindex libertatis, patriae munimentum, iubet post
certamen heroas suos retidiuam intentionem habere de praemio,
et gestis non contenta felicibus, dum tollit sudoris pretium,
frangit studia dimicandi. ergone bona sunt praecepta quae,
ne boni efficiamur, occurrunt? quaecumque fructum adimant
laborum, censores prudentissimi, de aliena nos facultate castigant.
numquid aequum est habere ualitudinem sanctiones de
externo iure conscriptas? aut uidetur rationi uicinum spem de
futura possessione praecidere? quid nobis religionis in sacerdotum
personis nomen opponitis ? deo duce, quem in illis
ueneraris, optinui. cuius intuitu desideras eos de iugo nostrae
seruitutis euadere, ipso noueris teneri illos imperante captiuos. [*]
contra superos nititur qui quoscumque illorum sententia prosternit
extulerit: quos festinas eripere nequaquam effecti
fuerant hominum, si meruissent ministri esse caelestium. ecce
tecum de sapore legis, quasi non habeam quae responsi loco
obiciam tela, contendo. quam iustitiam putas in illa iussione,
que ut hostem fulciat socios imperia propagautos addicit P
tolle spem praedae, tulisti uota certaminis. et, si defrudater
genius laureati, ad paenitentiam rediet quicquid contemptu
lucis expetii. facessat a prudentibus aequitatem huiusmodi,
non dico lege, sed tyrannica inscriptione requirere, quae ingrata
numinibus, inimica uirtuti, contra fas et iustitiam pugnat
mentito colore pietatis. nescis, loquacissime hominum,
quam iustus dolor de amissa laboris fruge nascatur. hoc est
dicere, quicquid dis ducibus adquisistis, eripimus. uidi urbem
inimicam quasi uno incendio senescentem et ipsas caelicolum
sedes desertas et spoliatas diuinitate prosterni: et putas remansisse
quicquam quod non debeat esse uictoris P quid quod ipsa
friuola et inanis constitutio obscuritate confunditur ? dicit enim
sacerdotes uel Vestales uirgines debere libertate gaudere. credo
illos nominat, in quibus domicilium suum esse caeli habitator
ostenderit, quos maiores esse hominibus aetherius fauor sua luce
signauerit. indicunteorum reuerentiam quos agnosci uolunt diuina
pontifices. uidimus miseros, quos tuetur inter, inter fauillas lapsae
urbis de sola expectantes lamentatione praesidium et nil [*]
habentes fiduciae de proposito inter turbas captiuitate pressas
errare. non illis inerat peregrinus splendor in uultibus, non
quae officium nuntiaret hilaritas. nesciunt inter aduersa turbari
quibus in saeculi tempestatibus de innocenti conscientia
portus occurrit uidimus adflictiores ceteris trepidantibus quibus
nuda nomina, lex ridenda, concedis. qui remansit locus
in meritis, si sacramentum istud solo constat in titulo? dici
credo aliud aliud esse pontificem. uidi saepe ante confectas
ieiuniis facies directa in iugulum tela cecidisse et retusos ab
inermibus gladios rigentem perdidisse naturam. si creditis
religiosa dicturo, non fuit templorum minister qui inter quaelibet
discrimina humano eget auxilio. scit supremus arbiter
possessionem suam suam luce uestire. non latet caelestis illa
permixtio et, quamuis humanae fragilitatis tunica uestiatur,
effulgorat. quid quod ipsi parati ad famulandum ueniunt qui
trahi ad seruitia non merentur? hac extremitate qui indignus
est non rebellat. occurrunt ad obsequia quorum mens est
digna culminibus et peruicaciam mortalitatis eliminant quos
nefas est ad inhonesta constringi. isti tui pericula, si nequaquam
absolui mereantur, intendunt. non possunt subtrahi
hominibus quos non intellegimus nequaquam amplius habere
de homine. iuuate me, socii, iuuate consortes et garrulitatem
inpugnatoris mei auxiliante ueritate conprimite. agitur
res, de qua quid senserit superorum sententia, iam tenemus.
addicantur inmeriti, ut bonos habere possimus antistites.
instituantur per istos, quos suos esse non conciliatrix fabula,
non incerta defensio, sed ipse summi dei fulgor enuntiet. [*]

XXIII. DICTIO [IN ABDICATVM QVI PATRE NECATO MATRI QVOQVE INSIDIABATVR].

Postquam, indices, abdicatus filius in iusti executionem
doloris patris factum, matris consensum gladio uindicauit,
turbare se aestimat innocentiam cognitorum et aliquid de
manifesti facinoris absolutione subripere. nescimus quae in
defensione sui uerba commendaticia sceleratus inueniat, ad
cuius nos confutationem uulnus ostendimus. malo psrseuelorantiae
perditus filius, postquam necauit patrem, opinionem
matris contendit extinguere: dolens quod euasimus pugionem,
telo famam insequitur, cui pro sexus uerecundia plus timemus.
nos ruptam, patri ce〈ruice〉m, nos scelerati iter ostendimus. ille
contra rem uerba conponit et, me quod nobis fidum uideatur extitisse
subsidium, ad sententiam suam traxit paruulum nostrum,
. quem fuci nescium fabricata uerborum arte subuertit, faciens
et illum perire, qui putabatur esse residuus. quid praestigiis
nudam desideras uelare iustitiam P nec odiosus parcere potuit
nec quem mentiris amasse percutere. numquid argumentis
opus est, ubi factum suum ueritas propria uoce testatur? perdidisti
spem defensionis, cum genetricis ferro membra describeres.
sed licet procurator formosus et nitidus, nos ad haec
inspicienda oculos non habemus. [*] [*]

XXIIII. DICTIO EX TEMPORE QVAM IPSE DEVTERIVS INIVNXIT.

THEMA.

Perfunctus pelago Diomedes tutus in aruis

Naufragium deflet, quod sine limpha fuit.

Quam propter uarios contendens uicerat aestus,

Vxor ad alterius transierat copulam.

Causa querelarum simulato nomine uera est.

Huius uerba, precor, comite uos placidi.

ADLOCVTIO.

o numina, si uobis non eueniunt cuncta disponentibus,
diuisa potestes est aut et malorum estis auctores. quod si
humanarum rerum quemquam ex numero uestro cura sollicitat,
felicitatem mihi redeuntis tribuite aut errorem, quem finistis
ingrati. si caelum uocanda piorum possessio, si propter momenta
laetitiae mortalibus orata tribuuntur, nolite beneficiis
uestris sociare uindictam. cur taliter ad effectum uota tetendimus?
ut pararetur caelitum suffragio de occasione prosperitatis
aduersitas? reddite, quaeso, propitii incommoda, quae
tulistis: restituatur pelagus, ne terreno pereat fama naufragio.
secundis rebus proximum est quaecumque accesserint mala
nesciri. ignominia, quae me in facie perculit, non tetigisset
absentem. uxorem (pro netas !), nisi ad eam redissem, amisisse
non crederer: inflexit statum meum abiurata calamitas. stationi
propior fuit liquentis error elementi: portum in genitali solo [*]

perdidi, quem saepe in uasti gurgitis sinibus adquisiui. haecine.
est domus optata, cuius desiderio periculorum promittebatur
obliuio, cum spe sequentis ; gaudii praesens maiorum poterat
forma. nesciri? cui umquam de miseriarum terminis sunt nata
principia aut de perfunctis casibus euenit exordium? aliquando
optata contigit non amari? aut accessit ut hominem laederet
fuga discriminis? me nouis semper pessima ictibus fortuna
perculit: cuius si in deterius uergit mutatio, simplicem nocendi
seruet speciem, ne successionibus insolescat. uxorem, malorum
comites, habui ad pudicitiam naturae luce transmissam, cui
splendor oriundi creuerat institutis, ut gemino defensa propugnaculo
nullatenus facinorum crederetur ictibus subiacere
nec, dura castimoniae obscenitatis euisceratione mollire. illa
numquam fuluum metalli quaesiuit ornatum nec pretiosorum
candore lapidum niuem corporis imitate est: non ulla habuit
decoris adiumenta, dum placuit; sciuit coniugalis iura sacramenti
fucatis studiis non iuuari nec obligatum tenuisse coniugem,
quando alium praeter eum , qui descendit a moribus,
quaesiuit nupta fulgorem. mansit illam educandorum pignorum
seruitus libera, dum talem se praebuit, quae et desiderari
meruerit et uirum numquam putaret absentem. ilia sexum
mentis firmitate durauerat, dum in ea muliebris inbecilla
consilii de uirili ceperant auctoritate substantiam. iam lapsi.
bus ordinis sui doctrina medicante repugnabat et translata in
usus alteros feminarum ridebat excessus. in summa, talis
periit, quales solent a maritis lacrimas inpetrare. Circaeo, ut
aiunt, poculo a se translata est et in uotum migrauit adulteri. [*] [*]
sed quid agamus inter anxia et incerta deprehensi? recipiat
nos pro remediis exosa nanigatio et lassatae rudentibus manus
stuppea rursus uinola meditentur: haereat clauis dextera, ut
frenatae puppis per gubernaculum iura moderetur: depictus
sideribus axis reddatur aspectui: dispositionis nostrae itinera
noctium dirigantur indiciis. sit solacium luminibus meis, si
profanati non uideatur terra coniugii: fugiamus patriam, in
qua tale effectum est matrimonium nostrum, quod et amisisse
pudeat nec aneant uota recipere.

XXV. DICTIO. VERBA THETIDIS CVM ACHILLEM VIDERET EXTINCTVM.

Intercepta est pio quaesita fraus materna consilio. inuenerunt
Achillem nostrum fata et ab alia natura subreptum, nec profuit
quod sexum, quem ei origo dederat, astutia conmutauit
feminam diuturnitate non didicit et uiri fortis animum mollis
consuetudo seruauit. quis credat inefficacem fuisse prouisionem,
quam et dea et mater inuenit P non est praemium inmortalitas,
quam nec genetrix transmittit ad subolem nec per eam quod
filium casibus furetur occurrit. ut numquam doloribus subducamur,
numina sumus? quae est ista condicio, quando de
penetralibus uiscerum nostrorum quod leto seruiat exhibemus ? [*] [*]

caelicolum potontiam aut liceret posteritati conferre quod
possidet aut caris decidentibus pro lamentationis termino
daretur occumbere. inferiores hominibus sumus quibus similes
paremus, in hoc deterius Parcarum ludibrio subiacentes, quia
nescimus exitia pignoribus obligatae. superorum maxime, aut
prosapiem nostram subdue fortuitis aut nos pro beneficii conlatione
summitte. liceat pro caro, si non uincimus, interitum,
uel subire. stat ante oculos meos orbitas, idcirco deterior,
quia illam pro aeternitatis meae sublimitate praesciui. o lugendam
numinum felicitatem, cum illud quod de aduersis
ignorari non licet non donatur auertere ! : recordor. praeteriti
sollicitudinem temporis et curas meas, quibus nequiquam inuigilaui,
reminiscor. quid profuit Stygiae paludi auxilio nati
corpus armatum, dum illud, quod a nobis sumere debuit,
quaereremus a gurgite? in membris prolis nostrae, quem dea
tenuit, locus est uulneris. cur non laxioribus digitis lympha
se miscuit, ut ex toto exclusisset ictus superis unda sublimior?
quid etiam iuuit Chironis elegisse magisterium, qui aetatis
lubricum doctrina solidaret credo diuersis institutionum
callibus, ut bellum filio placeret, inuenimus: apud monitorem
fortissimum actum est, ut uires, quae sequebantur, consilia
non haberent. quis miscendum feminarum latebris uirum
saporem uellet haurire certaminis et inde. prouideat pignori,
unde facit perire quod prouidet? iam duratas spiculis manus
ad calathos frangebamus et illos humeros, quos spoliati leonis
terga calefecerant, auro distincta uel murice palla claudebat.
non facilis transitus fuit, iuuenem nostrum puellam post [*]
gustum laudis imitari, nec astute componitur quod non in
tenerae aetatis primordiis imperaui. sed quid transacta recolo,
cum animum meum futurae calamitatis pulset immanitas ?
uideo Troiae fumantis excidia et statu eam manente subuersam:
uideo Hectoris prcelia acerba Graiugenis, qui idcirco creuit
opinionibus, ub suboli meae, dum occumbit, triumphi crescat
ad pretium: raptatum quadrigis adhuc bellaturi corpus agnosco,
et Achillis mei minui commodis quod ex pondere decrescit
extincti: uideo quod irae proficit perire conpendio. sed quid
his laudibus pascor orbanda? reliqua silentio tegam, ne ante
doloris tempus narratione conficiar. habeat consolationem de
taciturnitate aeternitas nostra, quam non habet de natura.