Dictiones (14-16)

XIIII. DICTIO IN LEGATVM QVI PATRIAM HOSTIBVS PRODIDIT.

Si excellentius crimen est, quod digna ueneratione persona
conmiserit, habetis, iudices, in uno homine duo diuersissima
et proditoris meritum et sacramentum legati. sed uincitur in
ipsis uox superata primordiis: facinus uix credo, quod arguo.
quis aestimet in uocabulo integritatis consummatam cecidisse
perfidiam. cogimur dicere, quia nil mali aut proditor metuat
aut uerus legatus admittat. quid accusationi meae pro innocentia
nomen opponis? insequentem posses effugere, si esses
meritis quod uocaris. nemo cautius malus est quam qui absconditur
sub appellatione pietatis: tutum est iniquitatis [*] [*] [*]

exercitium, quod honestatis tegitur indumento. facessat propositum
praestigiis potius quam mente constare: eneruata defensio est,
quae nudi honoris nititur nihil ualitura testimonio. ut nocentior,
contra patriam existeres, uiam tibi consilia nostra
pepererunt: nos egimus, ut fortior hostis, dum propugnatorem
quaerimus, appareres: non sentiremus quae inrogasti
patriae inimicitiarum pondera, nisi sumpsissent ab amicitiarum
religione principium. externis aduersariis sine labore congredimur:
inerme pectus inuenit qui de gratiae fruge in affectum
prorumpit inimici: egimus foederis tempore, ut generalem
aduersarium quid grauaret patriam non lateret. iste enim.
cognitorum splendidissimi, si neglegentius in suscepto functus
officio per animi taedium sociorum commodis institisset,
capitale mereretur exitium: quale est enuntiasse hostibus
interna patriae, pro quibus segnius certasse sacrilegium fuit?
quibus sunt expianda tortoribus, quando illud perdideris, quod
nefas est non iuuisse? quantis colorum uarietatibus et urbanitate
letali ad hoc perductus aestimatur, ut legati personam
putaretur inplere? solet uirtus, quae innata non fuerit, cura
et nutrimentis institui et transire in affectum quod feceris.
studio falsitatis: usu honestatis robur adipiscitur qui bonum
sub diuturnitate mentitur. seruasses adhuc beniuolentiam
captiosam , nisi inspexisses laedendi callem legationis claue
reseratum. tale est, ac si aegris sub febrium iactatione languentibus
adlaturus salutem curator adueniat et animam in.
penetralibus suis sub medicinali specie exclusurus inquirat:
quis, rogo, huic non pandat secreta uitalium et in quibus
adhuc locis uigor subsistat adnuntiet? facilis extinguendi
ministratur occasio illi, a quo sanitas postulatur. sic te,
inpurissime hominum, aduersus nos intimorum reseratione [*]
muniuimus. ei uestro nunc, cognitores, pendet arbitrio, si
qui peccatis uicit uniuersos non debet omnes reos superare
suppliciis. nascituras in posterum culpas incidite: eueniet ex
unius cruciatu generalitatis emendatio. genus pietatis est
circa hostem patriae esse destrictum, ne, dum prouocetis parcitis,
ad incrementum uitia prouocetis.

XV. DICTIO IN NOVERCAM QVAE CVM MARITO PRIVIGNI ODIA SVADERE NON POSSET VTRISQVE VENENA PORREXIT.

Adest, iudices, nouerca, quae ut satisfaciat odiis, non parcit
affectibus, quam ne priuignus euaderet, elegit miscere eius
casibus quem dilexit, quae saeuissimarum more beluarum de
confusis mortibus tesseram fecit, dignos leti sorte aestimans
quicumque cum inimico illius potuere trucidari. ruptis repagulis
accepit furor eius exercitium, quasi neci deputatum
perimens quicquid occurrit. generalitati perniciosa esse desiderans,
nisi defecissent toxica, adhuc ira crescebat: hausta
sunt a duobus uenena quae repperit: quod in aliorum seruaretur
exitio non remansit. heu! quemadmodum gemuit
defectum poculi, cum cadauera pauca conspiceret, indignata
sibi quod de funesto liquore plus defunctis, quam quod occideret,
dedit. quaesiuit de extinctorum uisceribus pretium [*] [*]

mortis alienae, si licuisset, abstrahere, ut plurimis per guttas
fata dispergeret, ut animarum penetralia uirus nobile possideret.
ante experimentum perniciosus effundebatur humor in
poculum: fecit eam quid perdidisset agnoscere, postquam de
sucis abundantibus pauoos extinxit. ubinam gentium fuit
animus coniugalis diligentiae ? ubi maritalis sacramentum
copulae ? plus egit priuigni quam tori recordatio: dum inmanitati
obsequitur, effugatus est uiri praesentis affectus:
credidit in quocumque uiuente priuigni remanere posse substantiam.
lucem uoluit profana confundere et humani generis
messem mundo labente succidi, quicquid in occasum potuit
ire praecipitans, ueternis Erebi legibus diem nostrum cupiens
scelerata submitters, ne illum uel post inferna odiosus inspiceret.
quantis gradibus et profectu scelerum ad uenena
descendit? diu exitium distulit, quod aliquando in tormentis
constituto ingessit uice beneficii. ante flagris fame frigore
inimicum corpus adflixit: postrema est in nouercali indignatione
necis exsecutio. uellem in accusatione, iudices, diutius
inmorari, nisi facinerosae poenam prolixior lingua differret.
nolumus quas peroranti conceditis ut addicenda in luce
mereatur indutias. quotiens, scelestissima feminarum, subdolis
priuignum fouisti (matrem) mentita conplexibus? quotiens innoxiis
potionibus egisti, ut de manu tua mortem securus acciperet?
capta(sti) sitis tempus et bibendi necessitatem: (te) forte,
ut citius letum porrigeres, exorabat: habuisti misericordis
opinionem priuigni desideriis obsequendo. quotiens matrum
loca tenuisti, ut nouercam tutius exhiberes? solet, libertatis [*]
praesules, in coniugali consortio unius subolis ut commune
pignus adtendi, dum affectio quam pater obtinuit transit ad
filium: decedentibus matronis uirorum prouidentia, dum ad
educandam posteritatem curarum participes quaerunt, sic
nouercas inueniunt. saepe tamen sub hoc uocabulo mater
accedit eo cautior circa germen alienum, quo sollicitius nomen
tragicum uult uitare: genetricem munit securitas et sacramentum
nominis sui. (sunt) quae etiam misericorditer creduntur
irasci. uestras, infaustae, blanditias iure respuimus, quibus
per fucum malitiae interna uestitis. erubesco, cognitores
sanctissimi, damnatam meritis suis diuturna inpugnatione
sustentare: non est anceps sententia, quam labore suspendo.
utinam exquisitis effugetur de luce cruciatibus et lentis secta
uulneribus existat superstes corpori suo! non uno tempore de
propriis sedibus nocens anima pellatur. in affectum reduciter
puritas, quotiens generalitatis oculos expiaueris cruce noxiorum.

XVI. DICTIO IN EVM QVI PRAEMII NOMINE VESTALIS VIRGINIS NVPTIAS POSTVLAVIT.

Creditis, indices, per hunc uictoriis lamenta misceri et
triumphorum saporem displicere de praemio? aestimatis offendi
deos in effectu rerum et deduci ad paenitentiam numina, quae
uota inuerunt? adest hominum nequissimus, qui gemere nos
imperat, quod patriae nostrae uicit inimicos, qui consummatis [*] [*]

proeliis, dum laboris pretium flagitat, et hostes et bella commendat,
qui exhausts putat laboris esse suffragia, nisi quae
iratis caelicolis conferuntur, ut possit ciuitas eius perdere
quod. per ipsum creditur adquisisse. confidit genium bellatoris
pictis tabulis et imaginibus non t eneri nec requirit ut seruetur
saeculis aere formatus: sola. opinatur esse gaudia, quibus
euenit munus adulterii. si ad hoc te casibus obtulisti, ut
pro sudore tuo nominari pudeat quod requiris, nos non possumus
scortis debere quod uicimus. non pio amore bella
gessisti, qui post aduersarios in ciuitatis medio cum pudore
congrederis : sine causa. hostes depulisti qui eorum uicibus
fungeris in triumpho. habuimus statum honestatis liberum,
dum casibus subiacemus: fugienda est uirorum fortium felicitas,
per quam iungimur miseriis subditorum. etenim, curiae
lumina, per minutias scelerum hunc opinamur ad inmania
uota perductum? quantis gradibus exercitatum facinus peruenit
ad hoc ut uitia laudibus mercaretur P credebamus eum,
dum uitam in tentoriis ageret et ad insignia roboris duris
corpus successibus inuitaret, ciuico amore constringi, ut per
militiam eius nec incendium urbes nec sacras corruptela uirgines
possideret. iste enim emit tot uulneribus, ne alter
facinorum fruge potiretur. quid tibi debeam, crudelissime
hominum, datur intellegi, per cuius beneficia superati exitum
uictor ingemisco. dicite, praesules libertatis, quem potius
habuimus, qui animos nostros possedit, in tubarum clangore
terrorem, dum ferri seges, equorum fremitus minaretur
exitium P credo, ne libera patrum colla catenarum rigor adstringeret,
ne inuiolabilis matribus pudor in ciuitatis excidio
deperiret, ne uotiua uirginitas sacris mancipata culturis [*]
praedonis igne raperetur, ne famula castitas hosti pretium fieret
insultanti, ne corporibus ex humana condicione liberatis uis
inimica subriperet et aduersariae pudicitia libidini ad ultimum
deducta seruiret. quaero a te, heroa magnanime, quid de
patria tua mali depuleris, si haec quae timui uictor optasti,
dum mortes hostium ictibus tuis numinum fauor addiceret.
percontor utrum poposceris superos in illa necessitate fautores ?
si fecisti, perfunctus periculis sacerdotibus eorum pro debita
oblatione minitaris? si non adhibuisti pia uota certamini, quid
tibi debeo, quem sine precibus suis generalis prosperitas
comitate liberauit? si intellegis, multum est quod debes
numinibus, si studuerunt supplici: maius, si dederunt uictoriam
non petenti. credo, digressus e proelio loco principe delubra
ueneratus es et ibi gratiam retulisti, unde praedam feriatis
manibus certas abripere. uereor ne templis nulla face consumptis
ducat uestalem uirginem sors secunda captiuam.