Dictiones (11-15)

XI. DICTIO QVAE DICTA EST QVANDO EVSEBI FILIVS TRADITVS EST AD STVDIA.

Licet, sicut nouitas, ita habeant intermissa formidinem et
hoc sit, cum de adtritu fauoris publici frons refugit, quod fuit [*] [*]

ante quam disceret, dum ad eluctatam reducitur dicendi usu
pereunte senectus infantiam. exercitus Olympicis certaminibus
de palma confidit eculeus et, si non otio debilitetur, in suo
iure credit esse uictoriam: semper ei coronam blandimentis
efficacibus spes promittit, nisi uelocitati praemium desidiae
languor excutiat. artifex iaculandi de triumphis securus optat
incerta et cui occurrit semper in acie gloria longa pace superatur.
poetarum hederas nobilioribus corymbis et uiridanti
specie nutrix ingenii comit adsiduitas: cessante frequentia probati
obmutescunt ora causidici. educatus in puppibus aequor
liquidum sine terrore nauta puppibus, qui si ad terrena uitam
ducat officia, nec itinera astris nec uentos deprehendit auspiciis.
agricola si aliquando uomerem inlectus urbanitate contemnat,
in deuium, bobus dum scribit terga, rapietur. ergo sicut artium
in suo quaeque opere inueniter mater instantia, ita nouerca
eruditionis est neglegentia. talis est nostrae, quam post temporum
interualla producimus, condicio dictionis: non notum
schema deferens, non pompam quam aetate mercari debuisset
ostendit: totam fiduciam de auditorum benignitate concipiens,
sufficere credit ueniam pro fauore, satis esse pia uota. pro
merito. absiste procul, debilis timor: insinuandum orbitatis
miseratio, orationem religiosum commendat officium. quid faciat
sermo peritiae splendore dotatus, ubi causa etiam sine insinuatricis
linguae placet officio res inpetrauit gratiam: sufficit
ut uerba mereantur affectum: utraque secundis ad audientiam
uestram ominibus conuenerunt. dicam sane quod restat, quia [*]
tantum defmdabo laudibus meis, quantum remanserit in praesenti
causa silentiis. huic Eusebins nobilissimus genitor, par
moribus quam natura, dum extremis pressus humanitatis sortem
profuturo in longum uellet superare consilio, dum uitalis animae
uigore terreni carceris angusta calcaret ac se spiritalibus habitaculis,
cum a deo uocaretur, refunderet nihilque in mente
eius esset de homine residuum nisi inmaculata filii diligentia,
nisi illud quod nec inter caelestia ulla delet obliuio: hunc
mihi quasi bene conscius fouendum, prout eius tribuunt, dereliquit.
confusa sunt supremis deponentis uerba suspiriis. uidero
quid aliis reliquerit, mihi sub dei obtestatione dimisit heredem.
cui saporem uitae labris primoribus contingenti gustum deprecor
libertatis infundi, ut prouocatus disciplinarum melle
et fauis scientia de domibus cereis ipse sibi liquentis elementi
nectar adsumat. habet, doctor uenerabilis, laus tua per
hunc ad cumulum perducta quod capiat: ex talium profectu
meritorum tuorum plenitude non refutat augmenta, quia discipuli
elegantia adsertio est sine labe doctoris, eius maxime,
cuius prosapiem splendidam tempus postulat scientiae te radiis
adornare, ut deeus originis in diem serenissimum procedat,
quando oris in ipso iubar effulserit. [*]

XII. DICTIO DATA ARATORI QVANDO AD LAVDEM PROVECTVS EST. DICTATA SVB DIE. THEMA. LAVS LITTERARVM. PRAEFATIO.

Littera de proprio laudetur splendida censu:

Aduena nam cultus nil tribuet genii.

Ebria uestito plus lucent uellera Sere:

Persica candentes colla decent lapides.

Non iuuat externo conponere membra nitore:

Lux naturalis sidera nobilitat.

NARRATIO.

Omnibus rebus, quae aestimantur digna praeconiis, exhibenda
est pro dicendi facultate laudatio: ab eloquentiae dote
radiantibus reddenda sunt litteris quae debentur, quia, sicut
gratuitum munus et opes et animum indicat largitoris, ita
accepts denegari auaritiam et impudentiam reserat supprimentis.
libemus litterarum numini quod de ipsarum fluxit
altaribus. quantisuis enim materia ista copiis praedicationis
honoretur, qualibet effluat ubertate dictorum, de possessionis
suae frugibus pasta satiatur, quia, dum inter uirecta, quae.
disposuit, propria oculos amoenitate captiuat, habet quidem
ipsa iocunditatem de graminibus suis, sed maiora capiunt
messes ingeniorum incrementa per dominam. itaque qui fenus [*]

litteris soluerit, plus ditescit, dum per secretiores meatus quasi
per magnos alueos quae ad illas directa sunt fluenta reducuntur,,
nec quod per guttas emiseris, non aliter quam si relabentis
Ionii ius habeas, possidebis. quis peritiae depositum
neget, nisi qui desiderat mendicus effici, dum reseruat ? istius
rei fructus, quod mirum dictu est, in abundantiam refusus
exaestuat, dum ieiunos faciat incubantes. ergo post opem caelestem,
post superni fauoris auxilium, ministra quibus utaris.
ars ueneranda, praeconiis, et inuentionis tuae bono de his, quae
a te fuerint directa, gratulare. a te orta in usu laudis amplectere:
nos nihil manet in hac parte quod dignum sit ultione
uel praemio. fideli oris nostri famulatu si parum in eleuatione
meritorum tuorum suggerimus, hoc dedisti. nos horum amnium
fistulae sumus nec quicquam de copiis commissi liquoris ebibimus.
tu ut per nos meritis tuis satisfacias , quasi Aegaeum
pelagus, ut Pegaseus gurges inlabere. ante oculos uestros sunt,
morum uestrorum si bene exempla retinetis. saluae sunt quascumque
de censu uestro ad usuram gemmas admouemus. ecce
uerticem meum coruscans luce uestra diadema nobilitat et
pretiosorum lapidum fulgore uariato crescit ex genio, dum
conpetenter ostenditur. a uobis radicem sumunt instituta sapientiae,
per uos informata proferuntur. nullus sine uobis
pectori sapor est nec libertas eloquio: uos ingenui testimonium
sanguinis, uos materia pudoris, per uos quod bene cor dictauerit
lingua proloquitur: ad inuestigandam iter iustitiam uos
praebetis, dum oppressum dumetis callem, quo expetuntur
superna, purgatis: nos triticeam de loliis segetem, nos fecundas [*]
de sterilitate ingeniorum glebas efficitis et grauidas aristas ad
scientiae horrea, ne fames infantiae possit praeualere, portatis.
mundae nitorem. familiae seruando obscenam prosapiem peregrina
luce perfunditis. deo proxima res est uestro infusa beneficio,,
dum per cursus elucubrationis traditae, ne optimi degenerent
et ut mali degenerent, salua stemmatum ueritate praestatur.
per uos de innocentum actibus, quae ad instructionem sequentium
pertinebant, gesta non pereunt: uestris in medium catenis
transacta reducuntur et sepulta reuiuiscunt: uos instrumenta
memoriae, uos causa pietatis: uestris uomeribus humani pectoris
tellus ad fecunditatem praeparata describitur: uos religionis
auctores, uos hostes criminum: uobis ducibus quae per usum
subripiunt dediscuntur scelera, per quas bona discuntur: aut
ad directum homines agitis propositum aut mutatis obliquum.
uestro exules ornantur indicio et a mundi culminibus seiunctos
uos caelo sociatis: malas conscientias aut intrare contemnitis
aut in sacrarium ingressae dedicatis. facessat a litteris uel
mutare quod dignum est uel non mutare quod nonum: uestris
uulneribus nulla per chalybem uestitos subducit instructio:
ad penetralia eorum, et quos ferrum texerit, peruenitis: uestris
umbonibus directa ab aduersariis tela repelluntur, nec spiculis
peritiae uestrae ulla clypeorum crates obponitur. uos in adflictione
constitutos erigitis: uos positos in corporum cruce mulcetis,
sic gaudiis augmenta tribuentes, ut modum hilaritas
et producta custodiat: si a uobis ueniant blandimenta, dulcescunt.
non licet contra imperium uestrum uel defunctum
flere quem diligas: uos nuptiis, uos aptae funeribus: scientiae
istius studium diuersissima in concordiam tenet et utramque [*]
partem amplexa gratulatur. utinam uos longioribus coli liceret
affatibus et non uestris legibus deberetur breuitas, a quibus
copia uotiua suggeritur ! per litterarum species in longum itura
uox tute committitur et sine inminutione sui relegente solidatur.
ante uos ignara ordinis uixit humanitas et ructantia
glandem pectora sine modis uerba uomuerunt: uos inter unius naturae
homines distantiam facitis, dum caelestibus notitia uestri,
pecudibus similes reddit ignoratio. in propatulo est, qualis ante
hanc frugem fuerit mortalium deserta prosapies: cam illis
enim, quibus nobiscum par aduentus in luce est, per discretionem
nestram non est condicio una sapiendi. ualete, ornamenta
melioris saeculi, et mundum, quem eruderastis concessae
a deo, in temporum remedio possidete.

XIII. DICTIO [QVANDO PATERIVS ET SEVERVS TRADITI SVNT AD STVDIA.]

Si nauta secundis flatibus feliciter humidi directum transit
itineris, si bellatorem ducit successus melior ad triumphum,
si per rhetoricos campos litterarum miles iudicis fit fauore
sublimior: nostrum est hodierno die momentis paribus gaudere.
de themate. quid mihi est cum ingenii mei publicata et degeneri
paupertate ? ecce de susceptae dictionis messe ditescimus
iocunda sorte, quando relatorem meritum relationis amplificat [*] [*]

et actorem causa commendat. ubi est pauor, qui nos sibi
propter inperitiae conscientiam subiugabat ? ubi frontis trepidatio,,
usu et exercitatione fragilior ? obliuiscimur meriti nostri,
dum claritatem loquimur alieni. nunc discimus potentes et alios
esse, UOB facere, quando tantum et fama nobilis dat praeconi.
nihil mihi cum dubiis. splendor laudantes inluminat et inmersos
tenebris, si eius meminerint, sol recludit. sed rursus hilaritas
iungitur cum pauore et fit socia exultationis trepidatio. quando
inpar modicis sufficit in supremis? nam qui claritudinem
non stili luce commendat obnubilat, et sicut ingenio facundorum
crescunt modica, ita siccitate deuenustantur amplissima,
et nisi aestimatis uiribus adgrediaris sarcinam, subiacebis.
ecce Paterius et Seuerus, ornamenta curulium et parentiua
uocabula purpurarum, eruditionem originariam in ipsis uitae
praestolantur exordiis, dedignantes non studiorum diligentiam
cum sapore lucis haurire, quos indiscretis temporibus diei
natura donauit et litteris. pro quibus quid parentum decora,
quid insignia uetusta nonus mentibus relator insinuem ? leuabor
hoc onere, si fastus pro me, auditor, interroges : mecum centuriae,
mecum campi sollemnis illa uociferatio, mecum Seuerum
et I Paterium et aula ueneratur et curia: quorum quamuis
familia meruerit scipiones et trabeas , seposita tamen ad
tempus dote sanguinis, quod occasum per dignitates et post
sepulcra nesciunt, moribus exegerunt. mentior, nisi uiuit
Paterius in opinione doctorum et perenni aere formatus illam [*] [*] [*]
eloquentiae palmis nobilem inter peritos praesentat effigiem.
horum prosapies adhuc quidem parua, iam maxima gemmata
pubescentis flosculi ora praeferens, uocis praesidium, quod
exhibebit, inplorat, hoc taciti poscens allegatione conloquii.
iuuate paruulos, quos habebitis patriae mox parentes: inpendite
praesidia defensoribus et pugnate pro teneris, ne maturiores
aeuo subcumbamus pro uniuersitate bellantes. scitis quae
domus pro generali calamitate desudet, cui debeatur pro communi
securitate litatio, a qua fluxerit quod inter aduersa inter
uos ciuilitas non uacillat. debet uobis origo nostra hanc
tributariam functionem, ut semper nutriat patriae suae sine
intermissione custodes. ergo si nota uobis sunt bona germinis
nostri, inserenda suggerite, ut quod nitet in semine cultura
melioret, habeat cespes radici obsecundans poma, quae tribuat
non sunt peregrina, non fugitiua quae poscimus. si Eleis et
Olympiacis conflictibus nutritur eculeus de parentibus aestimatus,
nos adhuc proficientium creatorum muniamur exemplis.
uobis tantum praebuerunt obsequii res secundae, quando propugnatorum
uestrorum et adolescit posteritas et adhuc patris
auique tutela non deficit. ergo his stimulis incitatum, doctor.
uenerabilis, suscipe uniuersorum uoces afferentem et genitalis
soli allegationibus benignam praebe conscientiam: respice de
te iudicia nostra et eleuatus consideratione meriti parem te
multorum forma sententiae: labora ut munitio nostra te instruente
solidetur et, ne inimica arietum uincat inpugnatio,
tu muris patriae studiorum arma coniunge. scimus quorum [*]
tibi suboles committatur: prouide ut quod natura ualidum
peperit confortet industria. ducis erit, non originis, si de
uiri fortis stirpe editus habeat inter bella formidinem. sufficit
te sic instructionis tuae sudore crescere, ut praesentes pueros
formam ueterum fortis optinere. sed dicas forsitan: licet te
professio sanctior urgeat, me in istis non habet cura postremum.
ego sum, cui Paterium filium mater et uirgo sacri
fontis aluus effudit: ego in animae eius secunda natiuitate
aut recreatione sum genitor. ergo peculiaris eruditionis eius
me prouisio respicit, cuius pater et inter caelestia sum
uocatus.

XIIII. DICTIO IN LEGATVM QVI PATRIAM HOSTIBVS PRODIDIT.

Si excellentius crimen est, quod digna ueneratione persona
conmiserit, habetis, iudices, in uno homine duo diuersissima
et proditoris meritum et sacramentum legati. sed uincitur in
ipsis uox superata primordiis: facinus uix credo, quod arguo.
quis aestimet in uocabulo integritatis consummatam cecidisse
perfidiam. cogimur dicere, quia nil mali aut proditor metuat
aut uerus legatus admittat. quid accusationi meae pro innocentia
nomen opponis? insequentem posses effugere, si esses
meritis quod uocaris. nemo cautius malus est quam qui absconditur
sub appellatione pietatis: tutum est iniquitatis [*] [*] [*]

exercitium, quod honestatis tegitur indumento. facessat propositum
praestigiis potius quam mente constare: eneruata defensio est,
quae nudi honoris nititur nihil ualitura testimonio. ut nocentior,
contra patriam existeres, uiam tibi consilia nostra
pepererunt: nos egimus, ut fortior hostis, dum propugnatorem
quaerimus, appareres: non sentiremus quae inrogasti
patriae inimicitiarum pondera, nisi sumpsissent ab amicitiarum
religione principium. externis aduersariis sine labore congredimur:
inerme pectus inuenit qui de gratiae fruge in affectum
prorumpit inimici: egimus foederis tempore, ut generalem
aduersarium quid grauaret patriam non lateret. iste enim.
cognitorum splendidissimi, si neglegentius in suscepto functus
officio per animi taedium sociorum commodis institisset,
capitale mereretur exitium: quale est enuntiasse hostibus
interna patriae, pro quibus segnius certasse sacrilegium fuit?
quibus sunt expianda tortoribus, quando illud perdideris, quod
nefas est non iuuisse? quantis colorum uarietatibus et urbanitate
letali ad hoc perductus aestimatur, ut legati personam
putaretur inplere? solet uirtus, quae innata non fuerit, cura
et nutrimentis institui et transire in affectum quod feceris.
studio falsitatis: usu honestatis robur adipiscitur qui bonum
sub diuturnitate mentitur. seruasses adhuc beniuolentiam
captiosam , nisi inspexisses laedendi callem legationis claue
reseratum. tale est, ac si aegris sub febrium iactatione languentibus
adlaturus salutem curator adueniat et animam in.
penetralibus suis sub medicinali specie exclusurus inquirat:
quis, rogo, huic non pandat secreta uitalium et in quibus
adhuc locis uigor subsistat adnuntiet? facilis extinguendi
ministratur occasio illi, a quo sanitas postulatur. sic te,
inpurissime hominum, aduersus nos intimorum reseratione [*]
muniuimus. ei uestro nunc, cognitores, pendet arbitrio, si
qui peccatis uicit uniuersos non debet omnes reos superare
suppliciis. nascituras in posterum culpas incidite: eueniet ex
unius cruciatu generalitatis emendatio. genus pietatis est
circa hostem patriae esse destrictum, ne, dum prouocetis parcitis,
ad incrementum uitia prouocetis.

XV. DICTIO IN NOVERCAM QVAE CVM MARITO PRIVIGNI ODIA SVADERE NON POSSET VTRISQVE VENENA PORREXIT.

Adest, iudices, nouerca, quae ut satisfaciat odiis, non parcit
affectibus, quam ne priuignus euaderet, elegit miscere eius
casibus quem dilexit, quae saeuissimarum more beluarum de
confusis mortibus tesseram fecit, dignos leti sorte aestimans
quicumque cum inimico illius potuere trucidari. ruptis repagulis
accepit furor eius exercitium, quasi neci deputatum
perimens quicquid occurrit. generalitati perniciosa esse desiderans,
nisi defecissent toxica, adhuc ira crescebat: hausta
sunt a duobus uenena quae repperit: quod in aliorum seruaretur
exitio non remansit. heu! quemadmodum gemuit
defectum poculi, cum cadauera pauca conspiceret, indignata
sibi quod de funesto liquore plus defunctis, quam quod occideret,
dedit. quaesiuit de extinctorum uisceribus pretium [*] [*]

mortis alienae, si licuisset, abstrahere, ut plurimis per guttas
fata dispergeret, ut animarum penetralia uirus nobile possideret.
ante experimentum perniciosus effundebatur humor in
poculum: fecit eam quid perdidisset agnoscere, postquam de
sucis abundantibus pauoos extinxit. ubinam gentium fuit
animus coniugalis diligentiae ? ubi maritalis sacramentum
copulae ? plus egit priuigni quam tori recordatio: dum inmanitati
obsequitur, effugatus est uiri praesentis affectus:
credidit in quocumque uiuente priuigni remanere posse substantiam.
lucem uoluit profana confundere et humani generis
messem mundo labente succidi, quicquid in occasum potuit
ire praecipitans, ueternis Erebi legibus diem nostrum cupiens
scelerata submitters, ne illum uel post inferna odiosus inspiceret.
quantis gradibus et profectu scelerum ad uenena
descendit? diu exitium distulit, quod aliquando in tormentis
constituto ingessit uice beneficii. ante flagris fame frigore
inimicum corpus adflixit: postrema est in nouercali indignatione
necis exsecutio. uellem in accusatione, iudices, diutius
inmorari, nisi facinerosae poenam prolixior lingua differret.
nolumus quas peroranti conceditis ut addicenda in luce
mereatur indutias. quotiens, scelestissima feminarum, subdolis
priuignum fouisti (matrem) mentita conplexibus? quotiens innoxiis
potionibus egisti, ut de manu tua mortem securus acciperet?
capta(sti) sitis tempus et bibendi necessitatem: (te) forte,
ut citius letum porrigeres, exorabat: habuisti misericordis
opinionem priuigni desideriis obsequendo. quotiens matrum
loca tenuisti, ut nouercam tutius exhiberes? solet, libertatis [*]
praesules, in coniugali consortio unius subolis ut commune
pignus adtendi, dum affectio quam pater obtinuit transit ad
filium: decedentibus matronis uirorum prouidentia, dum ad
educandam posteritatem curarum participes quaerunt, sic
nouercas inueniunt. saepe tamen sub hoc uocabulo mater
accedit eo cautior circa germen alienum, quo sollicitius nomen
tragicum uult uitare: genetricem munit securitas et sacramentum
nominis sui. (sunt) quae etiam misericorditer creduntur
irasci. uestras, infaustae, blanditias iure respuimus, quibus
per fucum malitiae interna uestitis. erubesco, cognitores
sanctissimi, damnatam meritis suis diuturna inpugnatione
sustentare: non est anceps sententia, quam labore suspendo.
utinam exquisitis effugetur de luce cruciatibus et lentis secta
uulneribus existat superstes corpori suo! non uno tempore de
propriis sedibus nocens anima pellatur. in affectum reduciter
puritas, quotiens generalitatis oculos expiaueris cruce noxiorum.