Liber de Divinis Scripturis sive Speculum quod fertur S. Augustini (26-30)

XXVI. DE ISA DEI ET IVDICIO VENTVRO.

In deuteronomio: Quia ignis exarsit ab ira mea, et
ardebit usque ad inferos deorsum: comedit terram et nascentia
eius, et concremat fundamenta montium. Item illic: Ecce
haec collecta sunt in thensauris meis: in die iudicii reddam
in tempore, cum lapsus fuerit pes eorum: quia prope est dies
perditionis eorum, et adueniet parata uobis: quia iudicauit
dominus plebem suam, et in seruis suis consolabitur. Item
illic : Et retribuam iudicium inimicis, et odientibus me
restituam. Item in psalmo VII: Dominus iudex iustus,
fortis et patiens, numquid irascetur per singulos dies? nisi
conuertamini, gladium suum uibrabit, arcum suum tetendit
et parauit illum: et in eo parauit uasa mortis, sagittas suas

[*][*]

[*][*][*][*]

ardentibus operatus est. Item in psalmo XLVIUI: Deus
manifeste ueniet, deus noster, et non silebit. ignis in conspectu
eius ardebit, et in circuitu eius tempestas ualida. Item in
esaia propheta: Ylulate: prope est enim dies domini, et
contritio a deo ueniet. Item illic: Ecce enim dies domini
sine refrigerio adueniet indignationis et irae, ponere orbem
terrae desertum et peccatores perdere ex eo. nam stellae
caeli et lucifer et omne ornamentum caeli lumen non dabunt,
et obscurabuntur sole oriente, et lunae non permanebit lumen.
et mandabo uniuerso orbi mala et impiis peccata eorum: et
perdam contumeliam iniquorum, et contumeliam superborum
. humiliabo. et erunt qui derelicti sunt pretiosi magis quam
aurum, et homo pretiosus magis quam lapis ex saphir. Item
illic: Ecce enim dominus ut ignis ueniet, et ut tempestas
currus eius, reddere in ira uindictam et interitum flammae
ignis. in igne enim domini iudicabitur omnis terra, et in

[*][*]

[*][*]

romphaea omnis caro. Item illic: Visitatio enim erit cum
commotione et tonitruis et terrae motus, cum uoce maxima
tempestas decidens, et flamma ignis consumens. Et conuoluetur
caelum ut liber, et omnia sidera eius cadebunt ut
folia de uite et ut folia de ficu. Dies enim iudicii domini
et annus retributionis. Item in amos propheta: Vae qui
concupiscunt diem domini! et ut quid uobis hunc diem
domini? et hic est dies tenebrae et non lux. quemadmodum
si fugiat homo. a facie leonis, et incidat ei ursus, et insiliat
in domum suam et infulciat manus suas in parietem, et
mordeat eum serpens. nonne tenebrae sunt dies illa domini,
et non lux, et nebula sine lumine? Item in iohel propheta:
Praecingemini et plangite uos, sacerdotes, lugite,
deseruientes altario, introite, dormite in ciliciis, qui deseruitis
deo, quia cessauit de domo dei uestri sacrificium et elibatio.
Item illic: Sanctificate ieiunium, praedicate deseruitionem,

[*][*]

[*][*][*]

conuocate seniores et omnes inhabitantes terram in domum
domini dei nostri et clamate ad dominum uehementer: uae
mihi, uae mihi, uae mihi, in diem domini! quia prope est
dies domini, dies tenebrarum et caliginis, dies nubis et
nebulae. ante conspectum eius turbabitur terra et mouebitur
caelum, et sol et luna contenebrabuntur, et sidera decident
nec dabunt lumen suum. et dominus dabit uocem suam ante
conspectum exercitus sui, quia multus est nimium exercitus
illius, et quia ualida sunt opera sermonum eius, et magnus
est dies domini, magnus et manifestus nimium, et quis erit
sufficiens illi? Item in sophonia propheta: Vox diei
domini amara et dura constituta. dies potens, dies iracundiae
dies ille, dies tribulationis et necessitatis, dies infelicitatis et
exterminii, dies tenebrarum et tempestatis, dies nubis et
caliginis, dies tubae et clamoris super ciuitates firmas et
super angulos excelsos. Item illic: Et effundam sanguinem
eorum sicut limum, et carnes eorum sicut stercora boum, et
argentum et aurum eorum non poterit liberare eos in die

[*][*]

[*][*]

irae domini. Item in esaia propheta: Et exibunt sancti,
et uidebunt membra hominum, qui praeuaricati sunt in me:
uermis enim eorum non morietur, et ignis eorum non extinguetur:
et erunt in aspectu omni carni. Item secundum
matthaeum : Sic erit in consummatione saeculi huius:
exient angeli et separabunt malos a conuersatione iustorum,
et mittent illos in caminum ignis: ibi erit fletus eorum et
stridor dentium. Item illic: Confestim autem post illos
dies tribulationum sol conuertetur in tenebras, et luna non
dabit lumen suum, et stellae cadebunt de caelo, et uirtutes
caelorum mouebuntur. et tunc apparebit signum fili hominis
in caelo, et tunc plangent se uniuersae tribus terrae, et
uidebunt filium hominis uenientem in nubibus caeli cum
uirtute multa et maiestate. et mittet angelos suos cum tuba
et uoce magna, et congregabunt electos eius a quattuor

[*][*]

[*][*]

angulis uentorum, a summis caeli usque ad summum eorum.
Item petrus apostolus II: Adueniet autem dies domini
sicut fur, in qua caeli magno impetu transcurrent, et elementa
ignis calore soluentur, et terra et ea quae in ipsa opera
omnia. eorum omnium pereuntium, qualia debent edere
exsecrabilibus escis et impietatibus non expectantes praesentiam
diei domini, per quem caeli ardentes soluentur et
elementa ignis ardore decoquentur. Item in apocalypsi
iohannis: Dubiis autem et infidelibus et abominandis et
homicidis et adulteris et maleficis et idolis seruientibus et
mendacibus pars illorum in stagno ignis ardentis et sulfore,
quod est mors secunda.

[*][*]

[*][*]

XXVII. DE RESVRRECTIONE.

In iob: Fili tui erunt sicut uiridia agri. et in consummatione
saeculi exurgens de sepultura reuerteris ut triticum
maturum, quod ad tempus suum secatur, et ascendit in massa
areae, quae omni hora adcumulatur. nam suscitauit eum de
terra qui sine malitia est, nec obliuiscetur illum. Item
illic: Quoniam scio quod, etsi mortuus fuerit homo, consummans
dies uitae suae, non periet coram te, sed uiuet. propter
quod et ego sustinebo, quousque iterum fiar: et cum uocaueris
me, obaudiam. opera manuum tuarum. Item in ezechiel
propheta: Et facta est super me manus domini, et duxit
me in spiritu dominus, et posuit me in medio campo, et hic
plenus erat ossibus humanis. et circumduxit me per gyrum
super faciem eorum. et ecce multa nimis super faciem campi,
arida nimis. et ait ad me: fili hominis, si uiuent ossa ista?

[*][*]

[*][*]

et ego respondi: domine, tu scis haec. et ait ad me: fili
hominis, prophetare super ossa ista et dices illis: ossa arida,
audite uerbum domini. haec dicit dominus ossibus istis: ecce
ego inferam in uobis spiritum uitae, et dabo in uos neruos,
et adducam super uos uiscera, et extendam super uos cutem,
et dabo spiritum meum in uobis, et uiuetis, et scietis quia
ego sum dominus. et prophetaui sicuti mandauit mihi dominus.
et factum est, dum propheto ego, et ecce terrae motus magnus,
et accedebant ossa unumquodque ad conpaginem suam. et uidi
et ecce nascebantur super illa nerui et carnes, et cutis eitendebatur,
et spiritus non erat in eis. et ait ad me dominus:
prophetare in spiritu, prophetare, fili hominis, et dic spiritui:
haec dicit dominus: a quattuor uentis caeli ueni, spiritus, et
insuffia in mortuos istos et uiuant. et prophetaui, sicut
mandauit mihi: et intrauit in eos spiritus uitae et uixerunt,
et steterunt super pedes suos, congregatio multa nimis. et
locutus est dominus ad me dicens: fili hominis, ossa haec
domus israhel est. et ipsi dicunt: arida effecta sunt ossa
nostra, interiit spes nostra. propterea prophetare et dic: haec
dicit dominus: ecce ego aperiam monumenta uestra, et educam
uos de monumentis uestris, ut inducam uos in terram israhel.
et scietis quoniam ego sum dominus, cum aperiam sepulchra
uestra, et educam de monumentis populum meum. et dabo
spiritum meum in uos et uiuetis, et ponam uos in terram
uestram, et scietis quoniam ego sum dominus: et locutus [*]
sum et faciam, dicit dominus. Item in danihelo propheta:
Et multi de dormientibus exurgent in opertionem
terrae, et exurgent in uitam aeternam. Item illic: Et hii
in opprobrium et confusionem aeternam. Item illic: Et
exurges in sorte tua in fine dierum. Item in machabaeorum
II: Dominus ergo, qui fecit caelum et terram
et mare, qui fecit hominem et omnium inquirit actum,
ipse spiritum et animam nobis iterum restituet cum misericordia.
Item illic: Tu quidem, scelerate et impie, de
praesenti uita nos perdes : rex autem mundi — qui regnat in
aeternum, et regni eius finis non est — mortuos nos pro suis
sanctis legibus in aeternae uitae conuersationem resuscitabit.

[*][*]

[*][*]

Item illic: Melius est eligere mori ab hominibus et a
domino spem denuo futurae resurrectionis habere. tibi autem,
tyranne, resurrectio in uitam non erit. Item illic: Noli
ergo timere carnificem hanc, sed dignus talium fratrum
suscipe mortem, ut in ingenti misericordia cum fratribus te
recipiam. Item in euangelio secundum iohannem:
Sicut enim pater suscitat mortuos et uiuificat, sic et filius
quos uult uiuificat. Item illic: Amen dico uobis, quia
uenit hora et nunc est, quando mortui audient uocem fili dei
et qui audierint uiuent. Item illic: Dico enim uobis, nolite
mirari istud, quia ueniet hora, in qua omnes qui in monumentis
sunt audient uocem eius et procedent qui bona fecerunt
in resurrectionem uitae, et qui mala fecerunt in resurrectionem

[*][*]

[*][*]

iudicii. Item illic: Haec est enim uoluntas patris mei, qui
me misit, ut omnis qui uidet filium et credit in eum habeat
uitam aeternam, et ego resuscitabo eum nouissima me.
Item in euangelio secundum matthaeum: Cum
coeperint autem haec fieri, respirabitis et leuabitis capita
uestra, quia adpropriauit redemptio uestra. Item paulus
apostolus ad corinthios I: Nunc autem christus surrexit
ex mortuis, incohatio dormientium. nam quia per hominem
mors, et per hominem resurrectio mortuorum. sicut enim in
adam omnes moriuntur, ita in christo omnes uiuificabuntur.
unusquisque autem in suo ordine: initium christus, deinde
hii qui sunt christi, qui in aduentum eius crediderunt, deinde
finis. Item illic: Nolite seduci: conrumpunt mores bonos

[*][*]

[*][*]

conloquia mala. sobrii estote et iusti, et nolite peccare:
ignorantiam enim dei quidam habent. ad uerecundiam dico
uobis. sed dicit aliquis: quomodo resurgunt mortui? quo
autem corpore ueniunt? insipiens: tu quod seminas non
uiuificatur nisi moriatur et quod seminas non corpus quod
nascitur seminas, sed nudum granum, ut puta tritici aut
alicuius ceterorum: deus autem illi dat corpus prout uult, et
unicuique seminum proprium corpus. non omnis caro eadem
caro, sed alia quidem hominis, alia pecoris. alia uolatilium,
alia autem piscium. et corpora caelestia, et corpora terrestria:
alia quidem caelestium gloria, alia autem terrestrium : alia
gloria solis, alia gloria lunae, et alia gloria stellarum: stella
enim ab stella differt in claritate. ita et resurrectio mortuorum.
seminatur in interitum, surgit in perpetuitatem.

[*][*]

[*]

seminatur in contumelia, surgit in gloria. seminatur in
infirmitate , surgit in uirtute. seminatur corpus animale,
surgit spiritale. sic etiam scriptum est: factus est primus
homo adam in animam uiuentem, nouissimus adam in spiritu
uiuificante. sed non primum quod spiritale est, sed quod
animale, deinde spiritale. Item illic: Ecce dico uobis
mysterium: omnes quidem resurgimus, sed non omnes inmutabimur
in momento, in ictu oculi, in nouissima tuba, canet
enim tuba, et mortui resurgent incorrupti, et nos inmutabimur.
oportet enim corruptibile hoc induere incorruptionem et
mortale hoc induere inmortalitatem. Item ad corinthios II :
Sic enim nos qui uiuimus in mortem tradimur propter iesum,
ut et uita iesu manifestetur in carne nostra mortali. Item
illic: Scimus enim, quoniam si terrestris domus nostra
huius habitationis dissoluatur, quod aedificationem a deo

[*][*]

[*][*]

habemus, domum non factam, aeternam in caelis. nam in
hoc gemimus, habitaculum nostrum, quod de caelo est,
superuestiri cupientes: si tamen spoliati, non nudi, inueniamur.
nam et qui sumus in habitaculo hoc, gemimus grauati in eo
quod nolumus spoliari, sed superuestiri, cupientes, ut absorbeatur
mortale hoc a uita. qui autem efficit nos in hoc
ipsum, deus, qui dedit nobis arram spiritus. Item ad
philippenses: Nostra autem conuersatio in caelis est, unde
et saluatorem expectamus dominum iesum christum, qui
reformauit corpus humilitatis nostrae conforme corpori gloriae
suae. Item ad thessalonicenses: Nolumus autem uos
ignorare, fratres, de dormientibus, ut non tristes sitis sicut
et ceteri qui spem non habent in domino. si enim credimus
quia iesus mortuus est et resurrexit, ita et deus eos qui
dormierunt per iesum adducet cum illo. hoc enim nobis
dicimus in uerbo domini, quia nos qui uiuimus, qui residui
sumus, in aduentum domini non praeueniemus dormientes:
quoniam ipse dominus in clamore archangeli et in tuba dei

[*][*]

[*][*]

,descendet de caelo: et mortui qui in christo resurgent primi:
deinde nos qui uiuimus simul cum illis rapiemur in nubibus
in obuiam christo in aere, et ita semper cum domino erimus.
Item in apocalypsi: Et uidi mortuos pusillos et magnos
stantes in conspectu sedis. et libri aperti sunt: et alius liber
apertus est, qui est uitae, et iudicati sunt mortui secundum
ea quae scripta sunt in libris, et secundum opera sua. et
dedit mare mortuos qui fuerunt in ipso et mors et infernus
dederunt mortuos qui fuerunt in ipsis, et iudicati sunt singuli
secundum facta sua.

XXVIII. DE TRIBVLATIONIBVS ET PROBATIONIBVS IVSTORVM.

In psalmo XVIIII: Hii in curribus et hii in equis, nos
autem in nomine domini dei nostri magnificabimur. ipsi
obligati sunt et ceciderunt, nos uero resurreximus et erecti

[*][*]

[*][*]

sumus. Item in psalmo XXXII: Anima autem nostra
patiens est in domino, quoniam adiutor et protector noster
est: et in ipso laetabitur cor nostrum, et in nomine sancto
eius sperauimus. fiat misericordia tua, domine, super nos,
sicut sperauimus in te. Item in psalmo XXXIII: Inquisiui
dominum, et exaudiuit me et ex omnibus angustiis meis
eripuit me. inmittit dominus angelum in circuitum timentium
eum et eripiet eos. timete dominum, sancti eius, quoniam
nihil deest timentibus eum. Item in psalmo XXXVI:
Cum ceciderit iustus, non conturbabitur, quoniam dominus
firmat manum eius. Item in psalmo XLI: Fuerunt mihi
lacrimae meae panes die ac nocte, dum dicitur mihi cottidie:
ubi est deus tuus? haec recordatus sum, et effudi in me
animam meam. Item in psalmo XLIII: In te inimicos

[*][*]

[*][*]

nostros uentilabimus, et in nomine tuo spernimus insurgentes
in nos. saluasti enim nos, deus, ex adfligentibus nos, et eos
qui nos oderunt confudisti. dedisti nos tamquam oues escarum,
a uoce exprobrantis et obloquentis, a facie inimici et persequentis.
haec omnia uenerunt super nos, et obhti non
sumus te, et inique non egimus in testamento tuo, et non
recessit retro cor nostrum. et declinasti semitas nostras a
uia tua, et operuit nos umbra mortis. si obliti sumus nomen
dei nostri, et si expandimus manus nostras ad deum alienum,
nonne deus requiret ista? ipse enim nouit occulta cordis.
quoniam propter te mortificamur tota die, aestimati sumus
ut oues occisionis. Item in psalmo LIIII : Contristatus
sum in exercitatione mea, et conturbatus sum a uoce inimici
et a tribulatione peccatoris. cor meum conturbatum est in
me, et formido mortis cecidit super me. et dixi : quis dabit
mihi pennas sicut columbae, et uolabo et requiescam ? Item
in psalmo LXV: Quoniam probasti nos, deus, igne nos
examinasti, sicut in igne examinatur argentum. transiuimus
per ignem et aquam, et induxisti nos in refrigerium. Item

[*][*]

[*][*][*][*]

in psalmo CXXV: Qui seminant in lacrimis, in gaudio
metent. euntes ibant et flebant mittentes semina sua: uenientes
autem uenient in exultatione, portantes manipulos suos.
Item in prouerbiis: Sieut probatur argentum in camino
et aurum, ita electa corda aput deum. Item illic: Fac,
fili, quae ego mando tibi, et saluus eris. uenisti enim in
manus malorum propter amicum tuum. esto infatigabilis,
adtende autem amicum. tuum, quem spopondisti. ne dederis
somnum oculis neque dormites palpebris tuis, ut euadas sieut
dammula. ej retibus et sicut auis ex laqueo. Item in
libro sapientiae: Iustorum autem animae in manu domini
\' sunt, et non continget illos tormentum. nisi sunt oculis
insipientium mori, et aestimata est malitia exitus eorum. et

[*][*]

[*][*]

si coram hominibus tormenta passi sunt, spes illorum inmortalitate
plena est et in paucis uexati, in multis bene disponentur.
quoniam deus temptauit illos et inuenit illos dignos se esse.
sicut aurum in fornace probauit illos, et quasi holocausta
bostiam accepit illos, et in tempore erit respectus illorum.
fulgebunt tamquam scintillae in arundinetum discurrentes,
iudicabunt nationes et dominabuntur populis, et regnabit
dominus illorum in perpetuum. Item in ecclesiastico:
Fili, accedens ad seruitutem domini sta in iustitia et timore,
et praepara animam tuam ad temptationem. deprime cor
tuum et sustine: declina aurem tuam et excipe uerba intellectus,
et ne festines in tempus obductionis. sustine sustentationem
domini: coniungere domino et sustine, ut crescat
in nouissimo uita tua. omne quod tibi adplicitum fuerit
accipe et in dolore sustine et in humilitate tua habe patientiam:
quoniam in igne probatur aurum et argentum, homines
uero iusti in camino humiliationis. Item illic: Vasa figuli

[*][*]

[*][*][*]

probat fomax, et homines iustos temptatio tribulationis.
Item in ecclesiaste : Et deus quaeret persecutionem
patientem. Item in tobi: Benedictus dominus deus noster,
quia ecce uideo te, fili : et benedictum nomen illius, quod est
magnum: et benedicti omnes sancti angeli eius: et sit nomen
illius sanctum et benedictum in omnia saecula saeculorum.
quoniam ipse flagellauit me in redarguitione mea, et ipse
misertus est mei, et reddidit lumen oculis meis, ut uiderem
filium meum. Item in iob: Et haec audiens dominus dixit
de nube ad iob: ideo magis adcingere sicut uir lumbum
tuum: et ego interrogabo te, et tu responde mihi. nec putes
a te alienum esse iudicium meum, et non aestimes me aliter
decreuisse, nisi ut tu minus appareas iniustus. Item illic:
Conscius enim mihi sum, quia non protulit lingua mea quidquam,
et numquam non guttur meum intellectum meditatur.

[*][*]

[*][*]

probatio enim hominis in terra uita eius est, et actus illius
sicut merces cotidiana. Item illic: Suscipe in te altitudinem
et uirtutem, et claritatem et honorem induere. dimitte
angelos irae, et omnem iniuriosum et superbum extingue.
separa a te impios confestim et absconde eos omnes in terra
et confunde facies eorum ignominia, et redde illis sua. si
autem sint aput te sine honore, et tunc uidebis et confiteberis
quoniam potens est dextera mea saluare te. Item
illic: Dominus scit uiam meam et ipse iudicat me tamquam
aurum, quod probatur igne. ut procedam in mandatis, ut
custodiam iter eius. et non declinabo a praeceptis eius, nec
egrediar uias eius et non mouebor, sed in sinu meo abseoD- .
dam uerba illius. quod enim sustineo, scio quod sicut uoluit
iudicauit. et quis est, qui contradicat illi? quod enim uoluit,
hoc fecit. et propter hoc correptus festinabo ad ipsum, et
sollicitus intendam in eum, quia ipse est dominus et ipse
emolliuit cor meum et ipse circumdedit me. Item in libro

[*][*]

[*][*]

machabaeorum I: Et adproximaurunt dies matthatiae,
dies moriendi, et dixit filiis suis: nunc consummata eet
superbia et pressura et tempus euersionis et iracundiae et
indignationis. nunc, fili, aemulamini legi et date animas
uestras propter sponsionem paternam: et memores estote
patrum uestrorum quae fecerant temporibus suis, relinquentes
exemplum posteritatibus suis, et suscipite gloriam magnam
et nomen sempitemale. abraham nonne in temptationibus
inuentu est fidelis, et reputatum est illi ad iustitiam? ioseph
in tempore angustiae custodiuit mandatum, et factus est
dominus in aegypto. phinees pater noster cum zelatus fuisset
. zelum, accepit sponsionem sacerdotii aeterni. iesus cum conplesset
uerbum, factus est iudex super israhel. caleb dum
testimonium diceret in ecclesia, accepit hereditatem. dauid
in sua misericordia consecutus est sedem regni aeterni. helias
cum zelatus fuisset zelum legis, eleuatus est in caelum.
annanias, azarias et misahel credentes liberati sunt de
flamma. danihel in simplicitate sua liberatus est de ore
leonum. propter quod et uos considerantes per generationes
generationum, quia omnes sperantes in deum non infirmabuntur,
a uerbis uiri peccatoris nolite timere, quia gloria eius
in stercore et in uermibus erit. hodie extolletur et cras non

[*][*]

[*][*]

inuenietur, quia reuertetur ad puluerem suum, et cogitatio
illius periet. et fili mei, confortamini et praeualete in lege,
quia ipsa glorificabit uos. Item paulus apostolus ad
romanos: Non solum autem, sed et gloriamur in tribulationibus,
scientes quod tribulatio patientiam operatur, patientia
autem probationem, probatio uero spem, spes autem non confundit:
quia caritas dei diffusa est in cordibus nostris per
spiritum sanctum, qui datus est nobis. Item illic: Quis
ergo nos separabit a dilectione christi? tribulatio? an angustia?
an persecutio? an famis? an nuditas? an periculum ?
an gladius? sicut scriptum est, quoniam propter te mortificamur
tota die, aestimati sumus ut oues occisionis. Item
ad corinthios II: In omnibus adtribulationem passi, sed
non angustiati: confusi, sed non aporiamur: persecutionem
patimur, sed non derelinquimur: deicimur, sed non perimus.

[*][*]

[*][*]

semper mortem domini nostri ieau christi in corpore nostro
circumferentes, ut et uita christi ieau in corpore nostro
manifestetur. sic enim nos qui uiuimus in mortem tradimur
propter iesum, ut et uita iesu manifestetur in carne nostra
mortali. Item secundum matthaeum: Beati qui persecutionem
patiuntur propter iustitiam, quoniam ipsorum est
regnum caelorum. Item illic: Beati estis, cum uos odio
habuerint homines et abigent et persequentur et exprobrabunt
et dicent aduersum uos omne malum. gaudete et exultate,
quoniam merces uestra multa est in caelis: sic enim persecuti
sunt et prophetas ante uos. Item illic: Beati qui
lugunt, quoniam ipsi consolabuntur. Item illic: Cauete ab
hominibus: tradent enim uos in concilio, et in synagogis suis
flagellabunt uos: ante reges et praesides stabitis propter me,

[*][*]

[*][*]

in testimonium eorum et gentium. cum autem tradent uos,
nolite solliciti esse quid loquamini: dabitur enim uobis in
illa hora quid loquamini: non enim uos estis qui loquimini,
sed spiritus patris uestri qui loquitur in uobis. Nec timeatis
eos qui occidere corpus possunt, animam autem non possunt
occidere: timete autem magis eum qui potest animam et
corpus occidere et in gehennam mittere. Item illic: Qui
inuenit animam suam, perdet illam: et qui perdiderit animam
suam propter me, inueniet illam.

XXVIIII. QVOD NON MANEAT DOMINVS IN HIS QVI A PRAECEPTIS EIVS DEVIAVERINT.

In genesi : Videntes autem angeli dei filias hominum
quod essent formonsae, acceperunt sibi mulieres ab omnibus
quas elegerunt. et tunc dixit deus: non permanebit spiritus
meus in istis hominibus in aeternum propter quod sint car-

[*][*]

[*][*]

nales. Item in regnorum I: Numquid uult deus holocausta
et sacrificia magis quam exaudire uocem suam ?
quia dictoaudientia melior est quam sacrificium, et audientia
mandatorum quam adeps arietum. quoniam peccatum
inproperium est, dolor et gemitus ad te adducentur. pro
quibus spreuisti uerbum domini, spernet te dominus, ne regnes
in israhel. et spiritus domini recessit ab saule et coopraehendit
eum spiritus malus a domino et subfocabat eum.
Item in regnorum III: Et rex solomon erat diligens
mulieres. et per haec factum est ut in tempore senectutis
eius non esset cor illius directum a domino. et iratus est
dominus super solomonem, quoniam declinauerat cor suum
a domino deo israhel. et suscitauit dominus satanan super
solomonem, et erat satanas super israhel omnibus diebus
solomonis. Item in paralipomenon: Dominus deus uester

[*][*]

[*][*]

uobisoum est, quamdiu uos estis cum eo: quod si dereliqueritis
eam, derelinquet uos. Item in psalmo LXXX
Et non obaudiuit populus uocem meam, et israhel non intendit
mihi: et dimisi illos secundum desideria cordis illorum.
si plebs mea audisset me, israhel si uias meas ambulasset,
ad nihilum inimicos eius humiliassem et super tribulantes eos
misissem manum meam. Item in sapientia solomonis:
Peruersae enim cogitationes separant a deo, probata autem
uirtus arguit insipientes: quoniam in maliuola anima non
intrabit sapientia, nec habitabit in corpore subdito peccatis.
sanctus enim spiritus disciplinae effugiet dolum, et auferet
se a cogitationibus quae sunt sine intellectu, et arguetur a
superueniente iniquitate. Item in esaia propheta: Quis
dedit in rapinam iacob et israhel depraedantibus eum? nonne

[*][*]

[*][*]

deus, cui peccauerunt, et noluerunt ingredi uias eius ? et
induxit super eos iram suam, et praeualuit in eos bellum,
et non cognouerunt unusquisque eorum. neque posuerunt in
animam suam. Item illic: Numquid non ualet manus
domini, ut saluos faciat? aut grauauit aurem, ut non exaudiat ?
sed peccata uestra inter uos et deum separant: et propter
peccata uestra auertit faciem ne misereatur. manus enim
uestrae sanguine coinquinatae sunt, et digiti uestri in peccatis:
labia autem uestra locuta sunt iniquitatem, et lingua uestra
iniustitiam meditatur. nemo loquitur iustitiam, nec est iudicium
uerum: confidunt in uanis et loquuntur inania, quia
parturiunt dolum et pariunt iniquitatem. Item in hieremia
propheta: Et peccata uestra amouerunt bona a uobis,
quoniam inuentae sunt in populo meo impietates. Item
illic: Sed quoniam mritastis dominum, traditi estis aduer-

[*][*]

[*][*]

sanis: exaceruastis enim eum qui nos fecit dominum aeternum,
sacrificantes daemoniis et non deo. Item apostolus
ad romanos: Dicentes enim se esse sapientes stulti facti
sunt. et mutauerunt gloriam incorruptibilis dei in similitudinem
imaginis corruptibilis hominis et uolucrum et quadripedum
et serpentium. propter quod tradidit illos deus in
desideria cordis illorum in inmunditiam, ut contumeliis adficiant
corpora sua inter semet ipsos, qui commutauerunt
ueritatem dei in mendacio, et coluerunt et seruierunt creaturae
potius quam creatori, qui est benedictus in saecula.
propter quod tradidit illos deus in passiones contumeliae.

XXX. NON SVPERANDVM SERVVM DEI DETRACTIONE MALORVM.

In esaia propheta: Audite me, qui nostis iudicium,
populus meus, in quorum corde lex mea est: nolite metuere

[*][*]

[*][*]

obprobria hominum et detractione eorum ne superemini. nam
sicut uestimentum, ita per tempus absumentur: et uelut lanam
comedet eos tinea. iustitia autem mea in aeternum erit,
salutare uero meum in saecula saeculorum. Item tobias:
Omnes proximi mei deridebant me dicentes: quomodo non
timet hic qui iam quaesitus est, ut occideretur huius rei
causa, et fugit? quomodo iterum coepit sepelire mortuos?
ego autem intentus in mandatis dei non timebam quid loqueretur
homo. Item in machabaeorum I: A uerbis uiri
peccatoris nolite timere, quia gloria eius in stercore et in
uermibus erit hodie extolletur et cras non inuenietur, quia
reuertetur ad puluerem suum, et cogitatio illius periet.
Item in euangelio secundum matthaeum: Beati eritis,
cum uos odio habuerint homines et abigent et persequentur

[*][*]

[*][*]

et exprobrabant, et dicent aduersus uos omne malum. gaudete
et exultate, quoniam merces uestra multa est in caelis.
sic enim persecuti sunt et prophetas, qui ante uos fuerunt.