Liber qui appellatur Speculum (31-35)

XXXI. DE EPISTVTLA AD CORINTHIOS PRIMA.

Obsecro autem uos, fratres, per nomen domini Iesu Christi,
ut id ipsum dicatis omnes, et non sint in uobis scismata. [*] [*]

sitis autem perfecti in eodem . sensu et in eadem sententia.
significatum est enim mihi de uobis, fratres mei, ab his qui
sunt Cloes quia contentiones inter uos sunt. hoc autem dico,
quod unusquisque uestrum dicit: ego quidem sum Pauli, ego
autem Apollo, ego uero Cephae, ego autem Christi. diuisus
est Christus? numquid Paulus crucifixus est pro uobis? aut
in nomine Pauli baptizati estis? Et post paululum: Ex
ipso autem uos estis in Christo Iesu, qui factus est sapientia
nobis a deo et iustitia et sanctificatio et redemptio, ut, quemadmodum
scriptum est, qui gloriatur, in domino glorietur.

Et alio loco: Cum enim sit in uobis zelus et contentio,
nonne carnales estis et secundum hominem ambulatis? cum
enim quis dicit: ego quidem sum Pauli, alius autem: ego
Apollo, nonne homines estis ? Et post paululum: Nescitis
quia templum dei estis et spiritus dei habitat in uobis ? si
quis autem templum dei uiolauerit, - disperdet illum deus.
templum enim dei sanctum est, quod estis uos. nemo se
seducat: si quis uidetur inter uos sapiens esse in hoc saeculo,
stultus fiat, ut sit sapiens. sapientia enim huius mundi stultitia
est apud deum. Et post paucos uersus: Itaque nolite
ante tempus iudicare, quoad usque ueniat dominus, qui et
inluminabit abscondita tenebrarum et manifestabit consilia
cordium: et tunc laus erit unicuique a deo. haec autem,
fratres, transfiguraui in me et Apollo propter uos, ut in nobis
discatis, ne supra quam scriptum est unus aduersus alterum
infletur pro alio. quis enim te discernit? quid autem habes [*] [*] [*] [*]

quod non accepisti? si autem accepisti, quid gloriaris quasi
non acceperis ? Et post paululum: Vsque in hanc horam et
esurimus, et sitimus, et nudi sumus, et colaphis caedimur,
et instabiles sumus, et laboramus operantes manibus nostris.
maledicimur et benedicimus, persecutionem patimur et sustinemus,
blasphemamur et obsecramus. tamquam purgamenta
huius mundi facti sumus omnium peripsema usque adhuc.
non ut confundam uos, haec scribo, sed ut filios meos carissimos
moneo. Item post paululum: Omnino auditur inter
uos fornicatio, et talis fornicatio, qualis nec inter gentes, ita
ut uxorem patris aliquis habeat et uos inflati estis, et non
magis luctum habuistis, ut tollatur de medio uestrum qui
hoc opus fecit? ego quidem, absens corpore, praesens autem
spiritu. iam iudicaui ut praesens eum qui sic operatus est,
in nomine domini nostri Iesu Christi congregatis uobis et meo
spiritu cum uirtute domini Iesu tradere huiusmodi in interitum
carnis, ut spiritus saluus sit in diem domini Iesu. non
bona gloriatio uestra. nescitis quia modicum fermentum totam
massam corrumpit? expurgate uetus fermentum, ut sitis noua
consparsio, sicut estis azymi. etenim pascha nostrum immolatus
est Christus. itaque epulemur non in fermento ueteri,
neque in fermento malitiae et nequitiae, sed in azymis sinceritatis
et ueritatis. scripsi uobis in epistula, ne commisceamini
fornicariis: non utique fornicariis huius mundi aut auaris
aut rapacibus aut idolis seruientibus: alioquin debueratis de
hoc mundo exisse. nunc autem scripsi uobis non commisceri,
si is qui frater nominatur est fornicator aut auarus aut
idolis seruiens aut maledicus aut ebriosus aut rapax, cum
eiusmodi nec cibum sumere. quid enim mihi de his qui foris [*] [*]
sunt iudicare? nonne de his qui intus sunt uos iudicatis?
nam eos qui foris sunt deus iudicabit. auferte malum ex
uobis ipsis. Audet aliquis uestrum habens negotium aduersus
alterum iudicari apud iniquos, et non apud sanctos? an nescitis
quoniam sancti de mundo iudicabunt? et si in uobis iudicabitur
mundus, indigni estis qui de minimis indicetis? nescitis
quoniam angelos iudicabimus? quanto magis saecularia?
saecularia igitur iudicia si habueritis, contemptibiles qui sunt
in ecclesia, illos constituite ad iudicandum. ad uerecundiam
uestram dico. sic non est inter uos sapiens quisquam, qui
possit iudicare inter fratrem suum? sed frater cum fratre
iudicio-contendit, et hoc apud infideles? iam quidem omnino
delictum est in uobis, quod iudicia habetis inter uos. quare
non magis iniuriam accipitis? quare non magis fraudem patimini?
sed uos iniuriam facitis et fraudatis, et hoc fratribus.
an nescitis quia iniqui regnum dei non possidebunt? nolite
errare: neque fornicarii, neque idolis seruientes, neque adulteri;
neque molles, neque masculorum concubitores, neque fures,
neque auari, neque ebriosi, neque maledici, neque rapaces
regnum dei possidebunt. Et post paululum: Nescitis
quoniam corpora uestra membra Christi sunt? tollens ergo
membra Christi faciam membra meretricis? absit. an nescitis
quoniam qui adhaeret meretrici unum corpus efficitur? erunt,
inquit, duo in carne una. qui autem adhaeret domino, unus
spiritus est. fugite fornicationem. omne peccatum quodcumque
fecerit homo extra corpus est: qui autem fornicatur, in corpus
suum peccat. an nescitis quoniam membra uestra templum
est spiritus sancti, qui in uobis est, quem habetis a deo, et
non estis uestri? empti enim estis pretio magno: glorificate [*] [*] [*]
et portate dominum in corpore uestro. De quibus autem
scripsistis mihi, bonum est homini mulierem non tangere:
propter fornicationes autem unusquisque suam uxorem habeat,
et unaquaeque suum uirum habeat. uxori uir debitum reddat,
similiter autem et uxor uiro. mulier sui corporis potestatem
non habet, sed uir. similiter autem et uir sui corporis
potestatem non habet, sed mulier. nolite fraudare inuicem,
nisi forte ex consensu ad tempus, ut uacetis orationi: et
iterum reuertimini in id ipsum, ne temptet uos satanas
propter incontinentiam uestram. hoc autem dico secundum
. indulgentiam, non secundum imperium. uolo autem omnes
homines esse sicut me ipsum: sed unusquisque proprium
habet donum ex deo, alius quidem sic, alius uero sic. dico
autem non nuptis et uiduis, bonum est illis si sic maneant, sicut
et ego. quod si se non continent, nubant. melius est enim
nubere quam uri. his autem qui matrimonio iuncti sunt
praecipio, non ego, sed dominus, uxorem a uiro non discedere:
quod si discesserit, manere innuptam, aut uiro suo reconciliari.
et uir uxorem non dimittat. nam ceteris ego dico, non dominus:
si quis frater uxorem habet infidelem, et haec consentit habitare
cum illo, non dimittat illam: et si qua mulier habet
uirum infidelem, et hic consentit habitare cum illa, non
dimittat uirum. sanctificatus est enim uir infidelis in muliere
fideli, et sanctificata est mulier infidelis in uiro fideli. alioquin
filii uestri inmundi essent, nunc autem sancti sunt. quod si
infidelis discedit, discedat. non est enim seruituti subiectus
frater aut soror in eiusmodi, in pace autem uocauit nos deus.
unde enim scis, mulier, si uirum saluum facies? aut unde [*] [*]
scis, uir, si mulierem saluam facies? nisi unicuique sicut
diuisit dominus, unumquemque sicut uocauit deus, ita ambulet:
sicut in omnibus ecclesiis doceo. circumcisus aliquis uocatus
est? non adducat praeputium. in praeputio aliquis uocatus
est? non circumcidatur. circumcisio nihil est, et praeputium
nihil est, sed obseruatio mandatorum dei. unusquisque in
qua uocatione uocatus est, in ea permaneat. seruus uocatus
es? non sit tibi curae: sed et si potes liber fieri, magis utere.
qui enim in domino uocatus est seruus, libertus est domini:
similiter qui liber uocatus est, seruus est Christi. pretio
empti estis: nolite fieri serui hominum. unusquisque in quo
uocatus est frater, in hoc permaneat apud deum. de uirginibus
autem praeceptum domini non habeo: consilium autem do,
tamquam misericordiam consecutus a domino, ut sim fidelis.
existimo ergo hoc bonum esse propter instantem necessitatem,
quoniam bonum est homini sic esse. alligatus es uxori?
noli quaerere solutionem. solutus es ab uxore? noli quaerere
uxorem. si autem acceperis uxorem, non peccasti: et si
nupserit uirgo, non peccauit. tribulationem tamen carnis
habebunt huiusmodi. ego autem uobis parco. hoc itaque
dico, fratres: tempus breue est: reliquum est, ut et qui
habent uxores tamquam non habentes sint, et qui fient tamquam
non flentes, et qui gaudent tamquam non gaudentes,
et qui utuntur hoc mundo tamquam non utantur: praeterit
enim figura huius mundi. uolo autem uos sine sollicitudine
esse. qui sine uxore est, sollicitus est quae domini sunt,
quomodo placeat deo. qui autem cum uxore est, sollicitus
est quae sunt huius mundi, quomodo placeat uxori, et diuisus
est. et mulier innupta et uirgo cogitat quae domini sunt, ut
sit sancta et corpore et spiritu. quae autem nupta est, [*]
cogitat quae sunt mundi, quomodo placeat uiro. porro hoc
ad utilitatem uestram dico: non ut laqueum uobis iniciam,
sed ad id quod honestum est et quod facultatem praebeat sine
inpedimento dominum obseruandi. si quis autem turpem se
uideri existimat super uirginem suam, quod sit superadulta,
et ita oportet fieri, quod uult faciat: non peccat: nubat. nam
qui statuit in corde suo firmus, non habens necessitatem,
potestatem autem habet suae uoluntatis, et hoc iudicauit in
corde suo seruare uirginem suam, bene facit. igitur et qui
matrimonio iungit uirginem suam, bene facit, et qui non
iungit, melius facit. mulier alligata est quanto tempore uir
eius uiuit: quod si dormierit uir eius, liberata est: cui uult,
nubat, tantum in domino. beatior autem erit, si sic permanserit,
secundum meum consilium. puto autem quod et
ego spiritum dei habeam. De his autem quae idolis sacrificantur
scimus quia omnes scientiam habemus. scientia
inflat : caritas uero aedificat si quis se existimat scire aliquid,
nondum cognouit quemadmodum oporteat eum scire. si quis
autem diligit deum, hic cognitus est ab eo. de escis autem
quae idolis immolantur, scimus quia nihil est idolum in mundo.
Et post paululum: Sed non in omnibus est scientia. quidam
autem conscientia usque nunc idoli, quasi idolothytum manducant:
et conscientia ipsorum, cum sit infirma, polluitur.
esca autem nos non commendat deo. neque si non manducauerimus,
deficiemus, neque si manducauerimus, abundabimus.
uidete autem, ne forte haec licentia uestra offendiculum fiat [*] [*]
infirmis. si enim quis uiderit eum qui habet scientiam in
idolio recumbentem, nonne conscientia eius, cum sit infirma,
aedificabitur ad manducandum idolothyta? et peribit infirmus
in tua scientia frater, propter quem Christus mortuus est.
sic autem peccantes in fratres et percutientes conscientiam
eorum infirmam in Christum peccatis. quapropter si esca
scandalizat fratrem meum, non manducabo carnem in aeternum,
ne fratrem meum scandalizem. Et post pauca:
Numquid non habemus potestatem manducandi et bibendi?
Numquid non habemus potestatem sororem mulierem circumducendi,
sicut et ceteri apostoli et fratres domini et Cephas?
• aut solus ego et Barnabas non habemus potestatem hoc
operandi? quis militat suis stipendiis umquam? quis plantat
uineam, et de fructu eius non edit? quis pascit gregem, et
de lacte gregis non manducat? numquid secundum hominem
haec dico? an et lex haec non dicit? scriptum est enim in
lege Moysi: non alligabis os boui trituranti. numquid de
bubus cura est deo? an propter nos utique dicit? nam propter
nos scripta sunt, quoniam debet in spe arare qui arat et qui
triturat in spe fructus percipiendi. si nos uobis spiritalia
seminauimus, magnum est si uestra carnalia metamus? si
alii potestatis uestrae participes sunt, non potius nos? sed
non usi sumus hac potestate, sed omnia sustinemus ne quod
offendiculum demus euangelio Christi. nescitis quoniam qui
in sacrario operantur quae de sacrario sunt edunt, qui altario
deseruiunt cum altario participantur? ita et dominus ordinauit
• his qui euangelium adnuntiant de euangelio uiuere. ego autem [*] [*]
nullo horum usus sum. non scripsi autem haec, ut ita fiant
in me. bonum est enim mihi magis mori quam ut gloriam
meam quis euacuet nam si euangelizauero, non est mihi
gloria: necessitas enim mihi incumbit: uae enim mihi est, si
non euangelizauero. si enim uolens hoc ago, mercedem habeo:
si autem inuitus, dispensatio mihi credita est. quae est ergo
merces mea? ut euangelium praedicans sine sumptu ponam
euangelium Christi, ut non abutar potestate mea in euangelio.
nam cum liber essem ex omnibus, omnium me seruum feci,
ut plures lucri facerem. et factus sum ludaeis tamquam
Iudaeus, ut Iudaeos lucrarer: his qui sub lege sunt, quasi
sub lege essem — cum ipse non essem sub lege, sed sub
gratia —, ut eos qui sub lege erant lucri facerem: his qui
sine lege erant, tamquam sine lege essem — cum sine lege
dei non essem, sed in lege essem Christi —, ut lucri facerem
eos qui sine lege erant. factus sum infirmis infirmus, ut
infirmos lucri facerem. omnibus omnia factus sum, ut omnes
lucri facerem. omnia autem facio propter euangelium, ut
particeps eius efficiar. nescitis quoniam hi qui in stadio
currunt omnes quidem currunt, sed unus accipit brauium?
sic currite, ut conprehendatis. omnis autem qui in agone
contendit, ab omnibus se abstinet: et illi quidem, ut corruptibilem
coronam accipiant, nos autem incorruptam. ego igitur
sic curro non quasi in incertum, sic pugno non quasi aerem
uerberans, sed castigo corpus meum et in seruitutem redigo,
ne forte, cum aliis praedicauerim, ipse reprobus efficiar.
Nolo enim uos ignorare, fratres, quoniam patres nostri om- .
nes sub nube fuerunt. Et post paucissimos uersus: [*]
Sed non in pluribus eorum beneplacitum est deo: nam prostrati
sunt in deserto. haec autem in figura facta sunt nostri, ut
non simus concupiscentes malorum, sicut et illi concupierunt
neque idolatrae efficiamini sicut quidam ex ipsis, quemadmodum
scriptum est: sedit populus manducare et bibere, et
surrexerunt ludere. neque fornicemur, sicut quidam ex ipsis
fornicati sunt et ceciderunt una die XXIII milia. neque
temptemus Christum, sicut quidam eorum temptauerunt et a
serpentibus perierunt. neque murmuraueritis, sicut quidam
eorum murmurauerunt et perierunt ab exterminatore. haec
autem omnia in figura contingebant illis: scripta sunt autem
ad correptionem nostram, in quos fines saeculorum deuenerunt.
itaque qui se existimat stare uideat, ne cadat. temptatio uos
non adprehendat nisi humana. fidelis autem deus est, qui
non patitur uos temptari super id quod potestis, sed faciet cum
temptatione etiam prouentum, ut possitis sustinere. propter
quod, carissimi mihi, fugite ab idolorum cultura. Et paulo
post: Sed quae immolant gentes daemonibus immolant, et
non deo. nolo autem uos socios fieri daemoniorum. non
potestis calicem domini bibere et calicem daemoniorum. non
potestis mensae domini participes esse et mensae daemoniorum.
an aemulamur dominum? numquid fortiores illo sumus? omnia
licent, sed non omnia expediunt. omnia licent, sed non omnia
aedificant. nemo quod suum est quaerat, sed quod alterius.
omne quod in macello uenit manducate, nihil interrogantes
propter conscientiam. si quis autem dixerit: hoc [*] [*]
immolaticium est idolis, nolite manducare propter illum qui indicauit
et propter conscientiam. conscientiam autem dico non
tuam, sed alterius. ut quid enim libertas mea iudicatur ab alia
conscientia? si ego cum gratia participo, quid blasphemor pro
eo quod gratias ago ? siue ergo manducatis, sine bibitis, uel
aliud quid facitis, omnia in gloriam dei facite. sine offensione
estote Iudaeis et gentibus et ecclesiae dei: sicut et ego per
. omnia omnibus placeo, non quaerens quod mihi utile est, sed
quod multis, ut salui fiant. Imitatores mei estote, sicut et
ego Christi. Et post paululum: Omnis uir orans aut
prophetans uelato capite deturpat caput suum. omnis autem
mulier orans aut prophetans non uelato capite deturpat caput
suum. Et post. aliquantum: Hoc autem praecipio non
laudans, quod non in melius, sed in deterius conuenitis.
primum quidem conuenientibus uobis in ecclesia audio
scissuras esse, et ex parte credo. nam oportet haereses
esse, ut et qui probati sunt, manifesti fiant in uobis. conuenientibus
ergo uobis in unum iam non est dominicam caenam
manducare. unusquisque enim suam caenam praesumit
ad manducandum, et alius quidem esurit, alius autem ebrius
est. numquid domos non habetis ad manducandum et bibendum?
aut ecclesiam dei contemnitis, et confunditis eos qui
non habent? quid dicam uobis? laudo uos? in hoc non laudo.
Et post paucos uersus: Itaque quicumque manducauerit
panem, uel biberit calicem domini indigne, reus erit corporis
et sanguinis domini. probet autem se ipsum homo, et sic de
\'pane illo edat et de calice bibat. qui enim manducat et
bibit indigne, iudicium sibi manducat et bibit non diiudicans [*] [*]
corpus. ideo inter uos multi infirmi et inbecilles, et dormiunt
multi. quod si nosmet ipsos iudicaremus, non utique iudicaremur.
dum iudicamur autem, a domino corripimur, ut non
cum hoc mundo damnemur. itaque, fratres mei, cum conuenitis
ad manducandum, inuicem expectate. si quis esurit, domi
manducet, ut non in iudicium conueniatis. cetera autem, cum
uenero, disponam. Et alio loco; Sed deus temperauit
corpus, ei cui deerat abundantiorem tribuendo honorem, ut
non sit scisma in corpore, sed in id ipsum pro inuicem sollicita
sint membra. et si quid patitur unum membrum, conpatiuntur
omnia membra: siue glorificatur unum membrum,
congaudent omnia membra. uos autem estis corpus Christi
et membra de membro. et quosdam quidem posuit deus in
ecclesia primum apostolos, secundo prophetas, tertio doctores;
deinde uirtutes, exin gratia curationum, opitulationes, genera
linguarum. numquid omnes apostoli? numquid omnes prophetae?
numquid omnes doctores? numquid omnes uirtutes?
numquid omnes gratiam habent curationum? numquid omnes
linguis locuntur? numquid omnes interpretantur? aemulamini
autem carismata maiora: et adhuc excellentiorem uobis uiam
demonstro. Si linguis hominum loquar et angelorum, caritatem
autem non habeam, factus sum uelut aeramentum sonans aut
cymbalum tinniens. et si habuero prophetiam et nouerim
mysteria omnia et omnem scientiam et habuero omnem fidem,
ita ut montes transferam, caritatem autem non habuero, nihil [*] [*]
sum. et si distribuero in cibos pauperum omnes facultates
meas, et si tradidero corpus meum ut ardeam, caritatem
autem non habuero, nihil mihi prodest. caritas patiens est,
benigna est. caritas non aemulatur, non agit perperam, non in-
Satur, non est ambitiosa, non quaerit quae sua sunt, non inritatur,
non cogitat malum, non gaudet super iniquitatem, congaudet
autem ueritati. omnia suffert, omnia credit, omnia sperat, omnia
sustinet. caritas numquam excidet. Et post aliquot uersus:
Nunc autem manet fides, spes, caritas: tria haec, maior
autem his est caritas. Sectamini caritatem. Et paulo post:
Quoniam aemulatores estis spirituum, ad aedificationem
ecclesiae quaerite ut abundetis. Item paulo post: Fratres,
nolite pueri effici sensibus, sed malitia paruuli estote, sensibus
autem perfecti estote. Et alio loco: Quid ergo est, fratres?
cum conuenitis, unusquisque uestrum psalmum habet, doctrinam
habet, apocalypsim habet, linguam habet, interpretationem
habet: omnia ad aedificationem fiant. Et post paucissimos
uersus: Mulieres in ecclesiis taceant: non enim permittitur
illis loqui, sed subditas esse, sicut lex dicit si quid autem
uolunt discere, domi uiros suos interrogent. turpe est enim
mulieri loqui in ecclesia. an a uobis uerbum dei processit,
aut in uos solos deuenit? Et post paululum: Nolite
seduci: corrumpunt mores bonos conloquia mala. euigilate
iuste et nolite peccare. ignorantiam enim dei quidam habent. [*] [*]
ad reuerentiam uobis loquor. Et post paululum: Itaque,
fratres mei dilecti, stabiles estote et immobiles, abundantes
in opere domini semper, scientes quod labor uester non est
inanis in domino. De collectis autem, quae fiunt in sanctos,
sicut ordinaui ecclesiis Galatiae, ita et uos facite. per unam
sabbati unusquisque uestrum apud se ponat, recondens quod
- ei bene placuerit, ut non, cum uenero, tunc collectae fiant.
cum autem praesens fuero, quos probaueritis per epistulas,
hos mittam perferre gratiam uestram in Hierusalem. quod
si dignum fuerit ut ego eam, mecum ibunt. ueniam autem
. ad uos, cum Machedoniam pertransiero. nam Machedoniam
pertransibo. apud uos etiam forsitan remanebo, uel etiam
hiemabo, ut uos me deducatis quocumque iero. nolo enim
nos modo in transitum uidere: spero enim me aliquantum
temporis manere apud uos, si dominus permiserit. permanebo
autem Ephesi usque ad pentecosten. ostium enim mihi apertum
est magnum et euidens, aduersarii multi. si autem uenerit
Timotheus, uidete, ut sine timore sit apud uos. Et post
paululum : Vigilate, state in fide, uiriliter agite et confortamini.
omnia uestra in caritate fiant.

XXXII. DE EPISTVLA AD CORINTHIOS SECVNDA.

4 Nam gloria nostra haec est, testimonium conscientiae nostrae,
quod in simplicitate. et sinceritate dei, et non in sapientia [*] [*]

carnali, sed in gratia dei conuersati sumus in mundo. Et
post paululum: Si quis autem contristauit, non me contristauit,
sed ex parte, ut non onerem, omnes uos. sufficit illi
qui eiusmodi est obiurgatio haec, quae fit a pluribus, ita ut
e contra magis donetis et consolemini forte abundantiore
tristitia absorbeatur qui eiusmodi est. propter quod obsecro
uos, ut confirmetis in illum caritatem. ideo enim scripsi, ut
cognoscam experimentum uestrum, an in omnibus oboedientes
sitis. cui autem aliquid donastis, et ego. nam et ego quod
donaui, si quid donaui, propter nos in persona Christi, ut non
circumueniamur a satana: non enim ignoramus cogitationes
eius. Et alio loco: Ideo habentes hanc ministrationem,
iuxta quod misericordiam consecuti sumus, non deficimus; sed
abdicamus occulta dedecoris, non ambulantes in astutia, neque
adulterantes uerbum dei, sed in manifestatione ueritatis
commendantes nosmet ipsos ad omnem conscientiam hominum
coram deo. Et post paucos uersus: Non enim nosmet
ipsos praedicamus, sed Iesum Christum dominum, nos autem
seruos uestros per Iesum. Et paulo post: Habemus autem
thesaurum istum in uasis fictilibus, ut sublimitas sit uirtutis
dei, et non ex nobis. in omnibus tribulationem patimur, sed
non angustiamur: aporiamur, sed non destituimur: persecutionem
patimur, sed non derelinquimur: deicimur, sed non
perimus: semper mortificationem Iesu in corpore nostro circumferentes,
ut et uita Iesu in corporibus nostris manifestetur.
semper enim nos qui uiuimus in mortem tradimur propter [*] [*]
Iesum; ut et uita Iesu manifestetur in carne nostra mortali.
ergo mors in nobis operatur, uita autem in nobis. habentes
autem eundem spiritum fidei, sicut scriptum est: credidi
propter quod locutus sum, et nos credimus propter quod et
loquimur. Et post VI uersus: Propter quod non deficimus:
sed licet is qui foris est homo noster corrumpatur, tamen is
qui intus est renouatur de die in diem. id enim quod in
praesenti est momentaneum et leue tribulationis nostrae supra
modum in sublimitatem aeternum gloriae pondus operatur in
nobis : non contemplantibus nobis quae uidentur, sed quae
non uidentur. quae enim uidentur temporalia sunt, quae autem
non uidentur aeterna sunt. Et post paululum: Adiuuantes
autem et exhortamur, ne in uacuum gratiam dei recipiatis.
ait enim: tempore accepto exaudiui te et in die salutis adiuui
te. ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis:.
nemini dantes ullam offensionem, ut non uituperetur ministerium
nostram: sed in omnibus exhibeamus nosmet ipsos sicut dei
ministros, in multa patientia, in tribulationibus, in necessitatibus,
in angustiis, in plagis, in carceribus, in seditionibus,
in laboribus, in uigiliis, in ieiuniis, in castitate, in scientia,
in longanimitate, in suauitate, in spiritu sancto, in caritate
non ficta, in uerbo ueritatis, in uirtute dei: per arma iustitiae
a dextris et sinistris, per gloriam et ignobilitatem, per infamiam
et bonam famam: ut seductores et ueraces, sicut qui
ignoti et cogniti, quasi morientes et ecce uiuimus, ut castigati
et non mortificati, quasi tristes semper autem gaudentes,
sicut egentes multos autem locupletantes, tamquam nihil
habentes et omnia possidentes. Et post paucos uersus:
Dilatamini et uos. nolite iugum ducere cum infidelibus. quae [*] [*]
enim participatio iustitiae cum iniquitate? aut quae societas
luci ad tenebras? quae autem conuentio Christi ad Belial?
aut quae pars fideli cum infideli? qui autem consensus templo
dei cum idolis? uos enim estis templum dei uiui, sicut dicit
dominus: quoniam inhabitabo in illis et inambulabo, et ero
illorum deus, et ipsi erunt mihi populus. propter quod exite
de medio eorum et separamini, dicit dominus, et inmundum
ne tetigeritis: et ego recipiam uos, et ero uobis in patrem,
et uos eritis mihi in filios et filias, dicit dominus omnipotens.
Has igitur habentes promissiones, carissimi, mundemus nos
ab omni iniquinamento carnis et spiritus, perficientes sanctificationem
in timore dei. Et post paululum : Quoniam et
si contristaui uos in epistula, non me paenitet: et si paeniteret,
uidens quod epistula illa, etsi ad horam, uos contristauit,
nunc gaudeo, non quia contristati estis, sed quia contristati
estis ad paenitentiam. contristati enim estis secundum deum,
ut in nullo detrimentum patiamini ex uobis. quae enim
secundum deum tristitia est, paenitentiam in salutem stabilem
operatur: saeculi autem tristitia mortem operatur. ecce enim
hoc ipsum, secundum deum contristari uos, quantam in uobis
operatur sollicitudinem! Et post paucos uersus: Notam
autem uobis facimus, fratres, gratiam dei, quae data est in
. ecclesiis Machedoniae, quod in multo experimento tribulationis
abundantia gaudii ipsorum, altissima paupertas eorum abundauit
in diuitias simplicitatis eorum. quia secundum uirtutem, [*] [*]
testimonium illis reddo, et supra uirtutem uoluntarii fuerunt,
cum multa exhortatione obsecrantes nos gratiam et communicationem
ministerii, quod fit in sanctos: et non sicut sperauimus,
sed semet ipsos dederunt primum domino, deinde nobis
per uoluntatem dei, ita ut rogaremus Titum, ut quemadmodum
coepit ita et perficiat in uos etiam gratiam istam. sed sicut
in omnibus abundatis fide et sermone et scientia et omni sol-
licitudine et caritate uestra in nos, ut et in hac gratia abundetis :
non quasi imperans dico, sed per aliorum sollicitudinem etiam
uestrae caritatis ingenium bonum conprobans. scitis enim
gratiam domini nostri lesu Christi, quoniam propter uos
egenus factus est, cum esset diues, ut inopia illius uos diuites
essetis. et consilium in hoc do: hoc enim nobis utile est, qui
non solum facere, sed et uelle coepistis ab anno priore. nunc
uero et facto perficite, ut quemadmodum promtus est animus
uoluntatis, ita sit et perficiendi ex eo quod habetis. si enim
uoluntas promta, secundum id quod habet accepta est, non
secundum quod non habet. non enim ut aliis sit remissio,
uobis autem tribulatio, sed ex aequalitate: in praesenti tempore
uestra abundantia illorum inopiam suppleat, et illorum
abundantia uestrae inopiae sit supplementum, ut fiat aequalitas,
sicut scriptum est: qui multum, non abundauit, et qui modi- .
cum, non minorauit. gratias autem deo, qui dedit eandem
sollicitudinem pro uobis in corde Titi: quoniam exhortationem
quidem suscepit, sed cum sollicitior esset, sua uoluntate profectus
est ad uos. misimus autem cum illo fratrem, cuius [*] [*] [*] [*]
laus est in euangelio per omnes ecclesias — non solum autem,
sed et ordinatus ab ecclesiis comes peregrinationis nostrae in
hac gratia, quae ministratur a nobis ad domini gloriam et
destinatam uoluntatem nostram, — deuitantes hoc, ne quis
nos uituperet in hac plenitudine, quae ministratur a nobis.
prouidemus enim bona non solum coram deo, sed etiam coram
hominibus. Et post VIIII uersus: Nam de ministerio quod
fit in sanctos, ex abundantia est mihi scribere nobis. scio
enim promtum animum uestrum, pro quo de uobis glorior
apud Machedonas, quoniam Achaia parata est ab anno praeterito
et uestra aemulatio prouocauit plurimos. misi autem
fratres, ut ne quod gloriamur de uobis euacuetur in hac parte:
ut, quemadmodum dixi, parati sitis, ne, cum uenerint mecum
Machedones et inuenerint uos inparatos, erubescamus nos, ut
non dicam uos, in hac substantia. necessarium ergo existimaui
rogare fratres, ut peruenirent ad uos et praepararent
repromissam benedictionem hanc paratam esse, sic quasi
benedictionem, non quasi auaritiam. hoc autem: qui parce
seminat, parce et metet, et qui seminat in benedictionibus, de
benedictionibus et metet. unusquisque enim prout destinauit
corde suo, non ex tristitia, aut ex necessitate: hilarem enim
datorem diligit deus: potens est autem deus omnem gratiam
abundare facere in uobis, ut in omnibus semper omnem
sufficientiam habentes abundetis in omne opus bonum, sicut
scriptum est: dispersit, dedit pauperibus, iustitia eius manet [*] [*]
in aeternum. qui autem administrat semen seminanti, et
panem ad manducandum praestabit et multiplicabit semen
uestrum. et augebit incrementa. frugum iustitiae uestrae, ut in
omnibus locupletati abundetis in omnem simplicitatem, quae
operatur per nos gratiarum actionem deo — quoniam ministerium
huius officii non solum supplet ea quae desunt sanctis,
sed etiam abundat per multas gratiarum actiones in domino —,
per probationem ministerii huius glorificantes deum in oboedientia
confessionis uestrae et simplicitate communicationis in
illos et in omnes, et ipsorum obsecratione pro uobis, desiderantium
uos propter eminentem gratiam dei in uobis. gratias
ago deo super inenarrabili dono eius. Et alio loco: Qui
autem gloriatur, in domino glorietur. non enim qui se ipsum
commendat, ille probatus est, sed quem deus commendat.
Et post aliquantum : Ministri Christi sunt? ut minus
sapiens dico, plus ego. in laboribus plurimis, in carceribus
abundantius, in plagis supra modum, in mortibus frequenter:
a Iudaeis quinquies quadraginta una minus accepi, ter uirgis
caesus sum, semel lapidatus sum, ter naufragium feci, nocte
et die in profundo maris fui: in itineribus saepe, periculis
fluminum, periculis latronum, periculis ex genere, periculis
gentibus, periculis in ciuitate, periculis in solitudine, periculis
in mari, periculis in falsis fratribus, in labore et aerumna,
in uigiliis multis, in fame et siti, in ieiuniis multis, in frigore
et nuditate: praeter illa quae extrinsecus sunt, instantia mea
cotidiana, sollicitudo omnium ecclesiarum. quis infirmatur, et [*] [*] [*]
ego non infirmor? quis scandalizatur, et non ego uror? si
gloriari oportet, quae infirmitatis meae sunt gloriabor..E t
post paululum: Libenter igitur gloriabor in infirmitatibus
meis, ut inhabitet in me uirtus Christi propter quod placeo
mihi in infirmitatibus, in contumeliis, in necessitatibus, in
persecutionibus, in angustiis pro Christo. cum enim infirmor,
tunc potens sum. Et post XI uersus : Ecce tertio hoc
paratus sum uenire ad uos, et non ero grauis uobis. non
enim quaero quae uestra sunt, sed uos. nec enim debent filii
parentibus thesaurizare, sed parentes filiis. ego autem libentissime
inpendam et superinpendar ipse pro animabus uestris,
licet plus uos diligens minus diligar. Et post aliquot
uersus: Timeo enim, ne forte, cum uenero, non quales uolo
inueniam uos et ego inueniar a uobis qualem non uultis : ne
forte contentiones, aemulationes, animositates, dissensiones,
detractiones, susurrationes, inflationes, seditiones sint inter uos,
ne iterum cum uenero, humiliet me deus apud uos et lugeam
multos ex his qui ante peccauerunt et non egerunt paenitentiam
super inmunditiam et inpudicitiam, quam gesserunt.
Et alio loco: Oramus autem deum, ut nihil mali faciatis: non
ut nosuos probati pareamus, sed ut uos quod iustum est faciatis.
Et post VI uersus : De cetero, fratres, gaudete, perficimini,
exhortamini, idem sapite, pacem habete: et deus dilectionis
et pacis erit uobiscum. [*] [*]

XXXIII. DE EPISTVLA AD GALATAS.

Si adhuc hominibus placerem, Christi seruus non essem.
Et aliquanto post: Nam in Christo Iesu neque circumcisio
aliquid ualet neque praeputiam, sed fides, quae per dilectionem
operatur. Et alio loco: Vos autem in libertate uocati
estis, fratres: tantum ne libertatem in occasionem carnis detis,
sed per caritatem spiritus seruite inuicem. omnis enim lex
in uno sermone inpletur: diliges proximum tuum sicut te ipsum.
quod si inuicem mordetis et comeditis, uidete ne ab inuicem
consumamini. dico autem: spiritu ambulate, et desideria
carnis non perficietis. caro enim concupiscit aduersus spiritum,
spiritus autem aduersus carnem. haec enim inuicem aduersantur,
ut non quaecumque uultis. illa faciatis. quod si spiritu
ducimini, non estis sub lege. manifesta autem sunt opera
carnis, quae sunt inmunditia, fornicatio, luxuria, idolorum.
seruitus, ueneficia, inimicitiae, contentiones, aemulationes, irae,
rixae, dissensiones, sectae, inuidiae, homicidiae, ebrietates,
comissationes, et his similia: quae praedico uobis, sicut praedixi,
quoniam qui talia agunt regnum dei non possidebunt.
fructus autem spiritus est caritas, gaudium, pax, longanimitas,
bonitas, benignitas, fides, modestia, continentia. aduersus
huiusmodi non est lex. qui autem sunt Christi, carnem suam [*] [*]

crucifixerunt cum uitiis et concupiscentiis. si spiritu uiuimus,
spiritu et ambulemus. non efficiamur inanis gloriae cupidi,
inuicem prouocantes,. inuicem inuidentes. Fratres, etsi praeoccupatus
fuerit homo in aliquo delicto, uos qui spiritales
estis huiusmodi instruite in spiritu lenitatis, considerans te
ipsum, ne et tu tempteris. alter alterius onera portate, et
sic adimplebitis legem Christi. nam si quis existimat se
aliquid esse, cum nihil sit, ipse se seducit. opus autem suum
probet unusquisque, et sic in semet ipso tantum habebit
gloriam et non in altero. unusquisque enim onus suum
portabit. communicet autem is qui cathecizatur uerbum ei
qui se cathecizat in omnibus bonis. nolite errare: deus non
inridetur. quae enim seminauerit homo, haec et metet:
quoniam qui seminat in carne sua de carne et metet corruptionem,
qui autem seminat in spiritu de spiritu metet uitam
aeternam. bonum autem facientes non deficiamus : tempore
enim suo metemus non deficientes. ergo dum tempus habemus,
operemur bonum ad omnes, maxime autem ad domesticos
fidei.

XXXIIII. DE EPISTVLA AD EPHESIOS.

Obsecro itaque uos, fratres, ego uinctus in domino, ut digne
ambuletis uocatione qua uocati estis, cum omni humilitate
animi et mansuetudine, cum patientia subportantes inuicem
in caritate, sollicite seruare unitatem spiritus in uinculo pacis. [*] [*]

Et alio loco: Hoc itaque dico et testificor in domino, ut
iam non ambuletis sicut gentes ambulant in uanitate sensus
sui, tenebris obscuratum habentes intellectum, alienati a uita
dei per ignorantiam, quae est in illis propter caecitatem
cordis ipsorum : qui desperantes semet ipsos tradiderunt
inpudicitiae in operationem inmunditiae omnis et auaritiae.
uos autem non ita didicistis Christum: si tamen illum audistis
et in ipso docti estis, sicut est ueritas in Iesu, deponere uos
secundum pristinam conuersationem ueterem hominem, qui
corrumpitur secundum desideria erroris. renouamini autem
spiritu mentis uestrae, et induite nonum hominem, qui secundum
deum creatus est in iustitia et sanctitate ueritatis.
propter quod deponentes - mendacium, loquimini ueritatem
unusquisque cum proximo suo, quoniam sumus inuicem membra.
irascimini et nolite peccare. sol non occidat super iracundiam
uestram. nolite locum dare diabolo. qui furabatur, iam non
furetur: magis autem laboret operando manibus quod bonum
est, ut habeat unde tribuat necessitatem patienti. omnis sermo
malus ex ore uestro non procedat, sed si quis bonus ad
aedificationem oportunitatis, ut det gratiam audientibus. et
nolite contristare spiritum sanctum dei, in quo signati estis
in die redemptionis. omnis amaritudo et ira et indignatio
et clamor et blasphemia tollatur a uobis \'cum omni malitia.
estote autem inuicem benigni, misericordes donantes inuicem,
sicut et deus in Christo donauit uobis. Estote ergo imitatores
dei, sicut filii carissimi, et ambulate in dilectione, sicut et [*] [*]
Christus dilexit nos, et tradidit se ipsum pro nobis oblationem
et hostiam deo in odorem suauitatis. fornicatio autem et omnis
inmunditia aut auaritia nec nominetur in uobis, sicut decet
sanctos, aut turpitudo, aut stultiloquium, aut scurrilitas, quae
ad rem non pertinet, sed magis gratiarum actio. hoc enim
scitote intellegentes, quod omnis fornicator, aut inmundus, aut
auarus, quod est idolorum seruitus, non habent hereditatem
in regno Christi et dei. nemo uos seducat inanibus uerbis:
propter haec enim uenit ira dei in filios diffidentiae. nolite
ergo effici participes eorum. eratis enim aliquando tenebrae,
nunc autem lux in domino: ut filii lucis ambulate - fructus
enim lucis est in omni bonitate et iustitia et ueritate — probantes
quid sit beneplacitum deo. et nolite communieare
operibus infructuosis tenebrarum: magis autem et redarguite.
quae enim in occulto fiunt ab ipsis, turpe est et dicere.
omnia autem quae arguuntur a lumine manifestantur. omne
enim quod manifestatur lumen est. propter quod dicit:
surge qui dormis et exurge a mortuis, et inluminabit tibi
Christus. uidete itaque, fratres, quomodo caute ambuletis,
non quasi insipientes, sed ut sapientes, redimentes tempus,
quoniam dies mali sunt. propterea nolite fieri inprudentes,
sed intellegentes quae sit uoluntas domini, et nolite inebriari
uino, in quo est luxuria: sed implemini spiritu, loquentes
uobismet ipsis in psalmis et hymnis et canticis spiritalibus,
cantantes et psallentes in cordibus uestris domino, gratias
agentes semper pro omnibus in nomine domini nostri lesu
Christi deo et patri, subiecti inuicem in timore Christi.
mulieres uiris suis subditae sicut domino: quoniam uir caput
est mulieris, sicut Christus caput est ecclesiae, ipse saluator [*]
corporis. sed sicut ecclesia subiecta est Christo, ita et
mulieres uiris suis in omnibus. uiri, diligite uxores uestras,
sicut et Christus dilexit ecclesiam, et se ipsum tradidit pro
ea, ut illam. sanctificaret, mundans lauacro aquae in uerbo:
ut exhiberet ipse sibi gloriosam ecclesiam, non habentem
maculam aut rugam, aut aliquid eiusmodi, sed ut sit sancta
et inmaculata. ita et uiri debent diligere uxores suas ut
corpora sua. qui suam uxorem diligit, se ipsum diligit. nemo .
umquam carnem suam odio habuit, sed nutrit et fouet eam,
sicut et Christus ecclesiam: quia membra sumus corporis
eius de carne eius et de ossibus eius. propter hoc relinquet
homo patrem et matrem suam et adhaerebit uxori suae, et
erunt duo in carne una. sacramentum hoc magnum est: ego
autem dico in Christo et in ecclesia. uerum tamen et uos
singuli, unusquisque suam uxorem sicut se ipsum diligat:
uxor autem ut timeat uirum. Filii, oboedite parentibus
uestris in domino. hoc enim iustum est. honora patrem tuum
et matrem, quod est mandatum primum in promissione, ut
bene sit tibi et sis longaeuus super terram. et patres, nolite
ad iracundiam prouocare filios uestros, sed educate eos in
disciplina et correptione domini. serui, oboedite dominis
carnalibus cum timore et tremore, in simplicitate cordis uestri,
sicut Christo: non ad oculum seruientes, quasi hominibus
placentes, sed ut serui Christi facientes uoluntatem dei ex
animo, cum bona uoluntate seruientes ut domino et, non
hominibus, . scientes quoniam unusquisque quodcumque fecerit
bonum hoc recipiet a domino, siue seruus, siue liber. et [*] [*]
domini, eadem facite illis remittentes minas, scientes. quia et illorum
et uester dominus est in caelis et personarum acceptio
non est apud eum. de cetero, fratres, confortamini in domino
et in potentia uirtutis eius. induite uos armaturam dei, ut
possitis stare aduersus insidias diaboli: quia non est nobis
conluctatio aduersus carnem et sanguinem, sed aduersus
principes et potestates, aduersus mundirectores tenebrarum
harum, contra spiritalia nequitiae in caelestibus. propterea
accipite armaturam dei, ut possitis resistere in die malo et
in omnibus perfecti stare. state ergo succincti lumbos uestros
in ueritate et induti loricam iustitiae et calciati pedes in
. praeparatione euangelii pacis: in omnibus sumentes scutum
fidei, in quo possitis omnia tela nequissimi ignea extinguere.
et galeam salutis adsumite et gladium spiritus, quod est
uerbum dei, per omnem orationem et obsecrationem orantes
omni tempore in spiritu, et in ipso uigilantes in omni instantia
et obsecratione pro omnibus sanctis, et pro me, ut detur
mihi sermo in apertione oris mei cum fiducia notum facere
mysterium euangelii, propter quod legatione fungor in catena,
ita ut in ipso audeam prout oportet me loqui.