Sermo ad Caesariensis Ecclesiae Plebem (6-9)

Sed quid faciamus, nisi fraternam infirmitatem feramus
et non deficiamus? sudor iste meus credimus quod erit fructuosus.
dominus deus noster, qui uoluit ut ueniremus ad uos,
qui iussit ut eum quaereremus, qui fecit ut eum interim facie
tenus inueniremus, adiutos orationibus uestris faciet nos inuenire
cor eius, laetari de concordia eius, gratias agere deo de
salute eius, quam non potest habere nisi in ecclesia catholica.
extra catholicam ecclesiam totum potest praeter salutem: potest
habere honorem, potest habere sacramenta, potest cantare [*] [*]

alleluia, potest respondere \'amen\', potest euangelium tenere, potest
in nomine patris et filii et spiritus sancti fidem habere et praedicare,
sed nusquam nisi in ecclesia catholica salutem poterit inuenire.
transeunt enim omnia ista, fratres mei. modo putat quia
magnus erit apud suos, si non consenserit et dictus fuerit martyr
partis Donati. absit! tollatur in nomine domini de corde eius iste
typhus. nouit et ipse, legit et ipse: si tradidero corpus
meum ut ardeam, caritatem autem non habeam,
nihil mihi prodest. ego non dico: si aliquas iniurias
quasi iactet se passum esse pro parte Donati aut aliqua damna
terrena, nihil ei prodest. ego plus dico: si patiatur foris inimicum
Christi, non catholicum fratrem suum quaerentem
salutem eius, sed inimicum Christi si foras patiatur et dicat ei
foras ab ecclesia Christi inimicus Christi: \'pone thus idolis,
adora deos meos\', et non adorans occidatur ab inimico Christi,
sanguinem fundere potest, coronam accipere non potest.

Ipsi nouerunt, quando in collatione nostra fuerunt quam
Carthagine habuimus, quomodo confessi sunt, quia parentes
eorum fecerunt persecutionem Caeciliano episcopo. tunc a
catholica discordantes schisma fecerunt. persecuti sunt illum
parentes ipsorum, id est primi qui fecerunt partem Donati
persecuti sunt Caecilianum. perduxerunt illum persequendo
usque ad iudicium imperatoris, miserunt crimina ipsius imperatori,
quae uera non existebant. iussit audiri causam imperator.
audita est apud episcopos, falsa illa crimina inuenta sunt,
absolutus est Caecilianus. nec illi a persequendo destiterunt, sed
imperatorem saepe interpellauerunt, ubi postea iudicem causae
constituerunt et ipse inter partes audiuit et cognouit. cognouit
imperator, innocentem Caecilianum iudicauit. et cum hoc obiceremus,
contenderunt nobiscum et dixerunt, quia Caecilianum
damnarit imperator in exilium. quod falsum est. sed tamen
uidete quid dixerunt, quia persequentibus maioribus suis [*] [*]

adductus est ad imperatorem Caecilianus et missus in exilium.
gesta legimus, prosecutiones ipsius sunt, manus ipsius tenentur
subscribentis uerbis suis. intendite, obsecro uos, diiudicate
modo causam nostram. certe persecuti sunt maiores sui Caecilianum,
certe ad imperatorem perduxerunt, certe ut damnaretur
fecerunt. nolo dicere quia non est damnatus, nolo dicere
quia innocens est pronuntiatus, sed hoc sit quod dicunt. quando
eum persequebantur, quando damnari fecerunt, tunc quid erat
Caecilianus? quando persecutionem patiebatur a maioribus
istorum, quid erat? dicatur mihi: quid erat? christianus erat?
catholicus erat? aut quid erat? non dicunt non erat catholicus\',
sed \'criminosus\'. possunt ergo pati persecutionem a sanctis
homines criminosi. prorsus hoc accipiamus: criminosus erat
Caecilianus qui persecutionem patiebatur. sic enim non dico
(mentiebantur, sed \'fallebantur\', ut et nos illis consentiamus:
\'criminosus erat\'. qui faciebant quid erant? quod uis elige. si
iniqui erant, desere iniquos, ueni ad nos; si autem sancti
erant, potest ergo fieri ut sancti persequantur iniustum. noli
nobis irasci, si persequimur, noli dicere: iniusti estis qui persequimini.
iam enim ostendistis, quia fieri potest ut et iusti
persequantur iniustum. fieri potest aut non potest? unum de
duobus dicatur mihi. si fieri non potest, quare uestri persecuti
sunt Caecilianum? si autem fieri potest, quid miraris? quid
laudas poenam et non ostendis causam? beati, ait dominus,
qui persecutionem patiuntur. adde: propter iustitiam,
et separasti latrones, separasti maleficos, separasti
adulteros, separasti impios, separasti sacrilegos, separasti haereticos.
tales persecutionem patiuntur, sed non propter iustitiam.

Et tamen qualem persecutionem patitur frater noster, qui
adductus est ad nos? ipsa est persecutio gloriosior; de illa
prorsus profiteor. reprehendat qui uult: talem persecutionem [*] [*]

profiteor. psalmum lego: detrahentem proximo suo occulte,
hunc persequebar. si recte persequor occulte proximo
detrahentem, non rectius persequor dei ecclesiam publice
blasphemantem, quando dicit non est ipsa\', quando dicit
\'nostra est quae in parte est\', quando dicit ilia meretrix est\'?
ergo blasphemantem ecclesiam non persequar? persequar plane,
quia membrum sum ecclesiae, persequar plane, quia filius sum
ecclesiae. ipsius uoce ecclesiae utor, ipsa ecclesia per me dicit
in psalmo: persequar inimicos meos et comprehendam
illos, et non conuertar donec deficiant. deficiant in
malo, proficiant in bonum. fratres, ne putetis aliquid nonum
factum esse fratri nostro. pars Donati quando praeualebat
Constantinae, laicum nostrum catechumenum natum de parentibus
catholicis Petialius tenuit, uim fecit nolenti, scrutatus
est fugientem, inuenit latentem, extraxit pauentem, baptizauit
trementem, ordinauit nolentem. ecce qualem uiolentiam fecit
in nostro! rapuit ille ad mortem: nos non trahimus ad salutem?

Haec locutus sum caritati uestrae propter illud quod
dixistis: aut hic aut nusquam. hoc enim et nos uolumus,
ut \'hic hic\' sed in pace, hic hic\' sed in unitate, \'hic hic\' sed
in caritatis societate. tunc bene (hi c). nam (si non sic), melius
\'nusquam\' quam hic). sed praestet dominus, ut hic) potius
quam \'nusquam\'. si non \'hic\', absit ut non alibi, absit. hic
aut alibi. audistis, audiuit. quid in eius animo deus egerit,
ipse nouit. nos enim aurem forinsecus percutimus, ille nouit
intus loqui, ille intus praedicat pacem nec cessat praedicare,
si audiatur. aderit misericordia eius adiuuantibus orationibus
uestris, ut sit fructuosus labor noster. tamen si hodie communicare
noluerit, quamuis fatigari non debeamus, sed instare [*] [*] [*] [*]

quantum possumus debeamus, nec sic tamen fatigari debemus.
differre possumus, auferre instantiam nostram nec possumus
nec debemus. aderit ille qui huc illum ad nos perduxit, ut
nos faciat cum illo in unitate uobiscum et in sua pace gaudere.
[*]