De Utilitate Credendi (16)

At enim apud paucos quosdam est ueritas. scis ergo
iam quae sit, si scis, apud quos sit. nonne dixeram paulo ante, ut
quasi rudes quaereremus? sed si ex ipsa ui ueritatis paucos
eam tenere coniectas, qui uero sint, nescis, quid? si ita pauci
sunt, qui uerum sciunt, ut auctoritate sua multitudinem teneant,
unde se in illa secreta expedire et quasi eliquare paucitas
possit? nonne uidemus, quam pauci summam eloquentiam
consequantur, cum per totum orbem rhetorum scholae adulescentium
gregibus perstrepant? numquidnam inperitorum perterriti
multitudine, quicumque boni oratores euadere uolunt, Caecilii
sibi potius aut Eruci orationibus quam Tullianis nauandam
operam existimant? haec adpetunt omnes, quae maiorum
auctoritate firmata sunt. eadem inperitorum turbae discere
moliuntur. quae a paucis doctis discenda recepta sunt; adsequuntur
autem perpauci, agunt pauciores, clarescunt paucissimi.
quid? si tale quiddam est uera religio. quid? si multitudo [*]

inperitorum frequentat ecclesias, sed nullum argumentum est ideo
neminem illis mysteriis factum esse perfectum. et tamen si tam
pauci studerent eloquentiae quam pauci sunt eloquentes,
numquam nos parentes nostri magistris talibus commendandos
putarent. cum igitur ad haec studia nos multitudo inuitauerit,
quae inperitorum parte copiosa est, ut id, quod pauci adipisci
possunt, adamaremus. cur nobis esse similem in religione
nolumus causam, quam cum magno animae discrimine fortasse
contemnimus? si enim uerissimus et sincerissimus dei cultus,
quamuis sit apud paucos, apud eos tamen est, quibus multitudo
quamquam cupiditatibus inuoluta et a puritate intellegentiae
remota consentit-quod fieri posse quis dubitet? — quaero, si
quis temeritatem uecordiamque nostram arguat, quod non
apud eius magistros eam diligenter inuestigamus, cuius inueniendae
nobis magna cura inest, quid respondere possimus?
deterruit me multitudo? cur ab studio artium liberalium uix
huic praesenti uitae aliquid commodi adferentium, cur ab inquirenda
pecunia, cur ab honore adipiscendo, cur denique a
conparanda et retinenda bona ualetudine, postremo cur ab
ipsa beatae uitae adpetitione, cum his omnes occupentur,
pauci excellant, nulla deterruit multitudo?