De Perfectione Iustitiae Hominis (41-44)

Videte tamen, obsecro, quale sit ideo uolenti et currenti
misericordiam dei non necessariam, quae illum etiam praeuenit,
ut curreret. quia de quodam ait apostolus: quod uult faciat,
ibi, ut arbitror, ubi sequitur et dicit: non peccat, nubat —
quasi pro magno habendum sit uelle nubere, ubi de adiutorio
diuinae misericordiae operosius disputatur, aut uero etiam
ibi prodest aliquid uelle, nisi deus prouidentia, qua gubernat
omnia, marem feminamque coniungat — aut quoniam ad Philemonem
scripsit apostolus: ut non quasi ex necessitate
bonum eius esset, sed uoluntarium, quasi aliter sit
uoluntarium bonum, nisi cum deus operatur in nobis et
uelle et operari pro bona uoluntate; aut quia in Deuteronomio
scriptum est: uitam et mortem dedit ante faciem
hominis, bonum et malum et ammonuit ut eligeret uitam,
quasi et ipsa ammonitio non de misericordia ueniat, uel aliquid
prodesset eligere uitam, nisi deus eligendi caritatem inspiraret
et electam habere praestaret, de quo dictum est: quoniam [*] [*]

ira in indignatione eius et uita in uoluntate eius; aut
quia dictum est: si uoles praecepta, seruabit te, quasi
non debeat deo agere gratias, quia praecepta uoluit, qui
desertus omni lumine ueritatis haec uelle non posset. positis
ante hominem igne et aqua, quo uult quidem porrigit manum,
sed altior est qui uocat altius quam omnis humana cogitatio,
quandoquidem initium corrigendi cor fides est, sicut scriptum
est: uenies et pertransies ab initio fidei, et quisque
ita eligit bonum, sicut unicuique deus partitus est
mensuram fidei, et: nemo potest ad me uenire, ait
princeps fidei, nisi pater qui misit me traxerit eum.
quod de fide dictum esse qua in eum creditur postea satis
euidenter explanat, ubi dicit: uerba, quae ego locutus sum
uobis, spiritus et uita sunt. sed sunt quidam ex uobis
qui non credunt. sciebat enim ab initio Iesus, qui
essent credentes et quis traditurus esset eum. et dicebat:
propterea dixi uobis, quia nemo potest uenire
ad me, nisi fuerit ei datum a patre meo.

Magnum autem aliquid pro sua causa se inuenisse arbitratus
est apud Esaiam prophetam, quia deus dixit: si uolueritis
et audieritis me, quae bona sunt terrae manducabitis;
si autem nolueritis et non audieritis me, gladius
uos comedet; os enim domini locutum est haec. quasi
non lex tota huius modi condicionibus plena sit aut ob aliud [*] [*]

superbis praecepta ista data sunt, nisi quia lex praeuaricationis
gratia posita est, donec ueniret semen cui
promissum est, unde subintrauit ut abundaret delictum;
et ubi abundauit delictum, superabundauit. gratia: id
est ut acciperet homo praecepta superbe de suis uiribus fidens,
in quibus deficiens et factus etiam praeuaricator liberatorem
saluatoremque requireret atque ita eum timor legis humilem
factum tamquam paedagogus ad fidem gratiamque perduceret.
ita multiplicatis infirmitatibus postea accelerauerunt, quibus
sanandis oportune Christus aduenit. in cuius gratiam etiam
iusti antiqui crediderunt eadem ipsa gratia eius adiuti, ut
gaudentes eum praenoscerent et quidam etiam praenuntiarent
esse uenturum, uel in illo populo Israel, sicut Moyses et
Iesus Naue et Samuhel et Dauid et ceteri tales, uel extra
ipsum populum, sicut Iob, uel ante ipsum populum, sicut
Abraham, sicut Noe et quicumque alii sunt, quos uel commemorat
uel tacet scriptura diuina. unus enim deus et
unus mediator dei et hominum, homo Christus Iesus,
sine cuius gratia nemo a condemnatione liberatur, siue quam
traxit ex illo in quo omnes peccauerunt siue quam postea suis
iniquitatibus addidit.

Quale est autem, quod iste posuit in extremo, si
quis dixerit: potest fieri ut homo uel in uerbo non peccet?
\'respondendum est\', inquit, \'si uult deus, potest; uult enim deus, [*] [*]
ergo potest\'. item ait: (si quis dixerit: fieri potest ut homo
non in cogitatione delinquat? respondendum est: si uult deus,
potest; uult enim deus, ergo potest\'. uidete quemadmodum
noluerit dicere: si deus adiuuet, potest, cui dicitur: adiutor
meus esto, ne derelinquas me, non utique ad corporalia
bona capessenda et mala cauenda, sed ad gerendam perficiendamque
iustitiam. propter quod dicimus: ne nos inferas in
temptationem, sed libera nos a malo. nec adiuuatur, nisi
qui et ipse aliquid agit; adiuuatur autem, si inuocat, si credit,
si secundum propositum uocatus est, quoniam quos ante
praesciuit, et praedestinauit conformes imaginis filii
sui, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus: quos
autem praedestinauit, illos et uocauit; quos autem
uocauit, illos et iustificauit; quos autem iustificauit,
illos et glorificauit. currimus ergo, cum proficimus, dum
sanitas nostra in proficientibus currit — sicut etiam cicatrix
currere dicitur, quando bene uulnus diligenterque curatur
omni ex parte perfecti sine ulla simus omnino infirmitate
peccati, quod non solum uult deus, uerum etiam ut impleatur
facit atque adiuuat. et hoc nobiscum agit gratia dei per
Iesum Christum dominum nostrum non solum praeceptis,
sacramentis, exemplis, sed etiam spiritu sancto, per quem
latenter diffunditur caritas in cordibus nostris, quae
interpellat gemitibus inenarrabilibus, donec in nobis
sanitas perficiatur et deus, sicuti est, uidendus in aeterna
ueritate monstretur.

Quisquis ergo fuisse uel esse in hac uita aliquem [*] [*]
hominem uel aliquos homines putat excepto uno mediatore dei
et hominum, quibus necessaria non fuerit remissio peccatorum,
contrarius est diuinae scripturae, ubi apostolus dicit: per unum
hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum
mors, et ita in omnes homines pertransiit, in quo
omnes peccauerunt, et necesse est ut inpia contentione
asserat esse posse homines, qui sine mediatore Christo liberante
atque saluante sint liberi saluique peccato, cum ille dixerit:
non est opus sanis medicus, sed male habentibus, non
ueni uocare iustos, sed peccatores. quisquis autem dicit
post acceptam remissionem peccatorum ita quemquam hominem
iuste uixisse in hac carne uel uiuere, ut nullum habeat omnino
peccatum, contradicit apostolo Iohanni, qui ait: si dixerimus
quia p peccatum a turn non hab em u s, nos i psos s seducimus et us et u ueritas
in nobis non est, non enim ait \'habuimus\', sed habemus.
quod si quisquam asserit de illo peccato dictum, quod habitat
in carne mortali nostra secundum uitium quod peccantis
primi hominis uoluntate contractum est, cuius peccati desideriis
eri i s ne oboediamus Paulus apostolus praecipit, non autem
peccare, qui eidem peccato quamuis in carne habitanti ad
nullum opus malum omnino consentit, uel facti uel dicti uel
cogitati, quamuis ipsa concupiscentia moueatur, quae alio
modo peccati nomen accepit, quod ei consentire peccare sit
nobisque moueatur inuitis: subtiliter quidem ista discernit, sed
uideat quid agatur de dominica oratione, ubi dicimus: dimitte
nobis debita nostra. quod, nisi fallor, non opus esset dicere,
si numquam uel in lapsu linguae uel in oblectanda cogitatione
eiusdem peccati desideriis aliquantum consentiremus, sed [*] [*]
tantummodo dicendum esset: ne nos inferas in temptationem,
sed libera nos a malo, nec Iacobus apostolus diceret:
in multis offendimus omnes. non enim offendit, nisi cui
mala concupiscentia contra iustitiae rationem appetendo seu
uitando faciendum uel dicendum uel cogitandum aliquid, quod
non debuit, siue fallens siue praeualens persuadet. postremo,
si excepto illo capite nostro, sui corporis saluatore, asseruntur
uel fuisse in hac uita uel esse aliqui homines iusti sine aliquo
peccato, siue numquam consentiendo desideriis eius siue quia
pro nullo peccato habendum est, quod tantum est, ut hoc
pietati non imputet deus — quamuis aliter sit beatus sine
peccato, aliter autem beatus cui non imputat dominus peccatum
— non nimis existimo reluctandum. scio enim quibusdam
esse uisum, quorum de hac re sententiam non audeo reprehendere,
quamquam nec defendere ualeam. sed plane quisquis
negat nos orare debere, ne intremus in temptationem —
negat autem hoc qui contendit ad non peccandum gratiae
dei adiutorium non esse homini necessarium, sed sola lege
accepta humanam sufficere uoluntatem — ab auribus omnium
remouendum et ore omnium anathemandum esse non dubito. [*] [*]