De Perfectione Iustitiae Hominis (36-40)

Puto autem interesse inter rectum corde et mundum
corde. nam et rectus corde in ea quae ante sunt extenditur.
ea quae retro sunt obliuiscens, ut recto cursu, id est [*]

recta fide atque intentione perueniat, ubi habitet mundus
corde. sicut illa singula reddenda sunt singulis, ubi dictum
est: quis ascendet in montem domini? aut quis stabit
in loco sancto eius? innocens manibus et mundus corde
— innocens manibus ascendet et mundus corde stabit: illud in
opere est, illud in fine — et illic magis intellegendum quod
dictum est: bona est substantia, cui non est peccatum
in conscientia. tunc enim erit uere bona substantia, id est
uerae diuitiae, cum transierit tota paupertas, id est consummata
fuerit omnis infirmitas. nunc uero auertat se homo a
delicto, cum proficiendo inde discedit et renouatur de die
in diem, et dirigat manus in opere misericordiae et ab
omni delicto mundet cor suum, misereatur, ut quod
restat per ueniam dimittatur. hoc enim salubriter et sine uana
inanique iactantia bene intellegitur in eo quod dixit sanctus
Iohannes: si cor nostrum nos non reprehendat, fiduciam
habemus ad deum et quaecumque petierimus accipiemus
ab eo. hoc enim uidetur isto loco ammonuisse, ne cor
nostrum nos in ipsa oratione et petitione reprehendat, hoc est
ne forte cum coeperimus dicere: dimitte nobis; sicut et
nos dimittimus, compungamur non facere quod dicimus aut
etiam non audeamus dicere quod non facimus et fiduciam
petendi amittamus.

Item sibi opposuit testimonium scripturarum, quod [*]
eis dici solet: quia non est homo iustus in terra, qui
faciat bonum et non peccet, et quasi respondit aliis testimoniis,
quia dominus de sancto Iob ait: numquid considerasti
seruum meum Iob? non enim est ei similis
quisquam in terris, homo sine querella, uerus, dei
cultor, abstinens se ab omni malo. unde iam superius
disseruimus. nec tamen iste ostendit nobis quomodo et Iob,
si haec uerba ita intellegenda sunt, sine ullo peccato fuerit in
terra et uerum sit quod scriptum esse dixit: non est homo
iustus in terra, qui faciat bonum et non peccet.

\'Item dicunt\', inquit, \'quia non iustificabitur
in conspectu tuo omnis uiuens\', et huic testimonio quasi
respondit ad nihil aliud, nisi ut scripturae sanctae se litigare
uideantur, quarum concordiam nos debemus ostendere. ait
enim: \'quibus respondendum est, quod de sancto Zacharia
euangelista testatur dicens: erant autem Zacharias et
Elisabeth uxor eius iusti ambo in conspectu domini
et incedentes in omnibus mandatis et iustificationibus
domini sine querella\'. qui iusti ambo utique legerant inter
ipsa mandata, quemadmodum sua peccata mundarent. nam
Zacharias, quod de omni sacerdote ex hominibus accepto in
epistula ad Hebraeos dicitur, etiam pro suis peccatis utique
hostias offerebat. quomodo autem intellegendum sit quod
dicitur sine querella, iam supra satis, quantum opinor,
ostendimus. \'et beatus\', inquit, \'apostolus ait: ut simus sancti [*] [*]
et inmaculati in conspectu eius\'. hoc agitur, ut hoc simus,
si inmaculati intellegendi sunt qui omnino sine peccato sunt;
si autem inmaculati sunt qui sunt sine crimine, etiam in hac
uita fuisse atque esse negare non possumus, quia non ideo
sine ullo peccato est aliquis, quoniam non habet maculam
criminis. unde et apostolus cum ministros eligeret ordinandos,
non ait: si quis sine peccato — quod inuenire non posset —
sed ait: si quis sine crimine, quod utique posset. nec
tamen iste ostendit, quemadmodum secundum suam causam
debeamus accipere quod scriptum est: quoniam non iustificabitur
in conspectu tuo omnis uiuens. aperta quippe
sententia est de superiore uersu inlustrius declarata. ne
intres, inquit, in iudicium cum seruo tuo, quoniam non
iustificabitur in conspectu tuo omnis uiuens. iudicium
timet, quia misericordiam desiderat, quae superexsultat
iudicio. hoc est enim ne intres in iudicium cum seruo
tuo: \'noli me iudicare secundum te, qui es sine peccato\',
quoniam non iustificabitur in conspectu tuo omnis
uiuens, quod de hac uita dictum sine difficili quaestione
intellegitur. et quod ait: non iustificabitur, ad illam perfectionem
iustitiae retulit, quae in hac uita non est.

\'Item dicunt\', inquit, \'si dixerimus quiapeccatum
non habemus, ipsi nos seducimus. et ueritas in nobis
non est\\ et huic euidentissimo testimonio quasi contrariis [*] [*]
testimoniis respondere conatus est, quod idem sanctus Iohannes
in eadem epistula dicat: hoc autem dico, fratres, ut non
peccetis. omnis qui natus est ex deo peccatum non
facit, quia semen ipsius in eo manet, et non potest
peccare; item illic: qui natus est ex deo, non peccat.
quia generatio dei conseruat eum, et malignus non
tangit eum. \'item illic\', inquit, \'ubi de saluatore ait: quoniam
ille apparuit, ut peccata tolleret. omnis qui in eo
manet non peccat; omnis qui peccat non uidit eum
nec cognouit eum. item illic: carissimi, nunc filii dei
sumus, et nondum apparuit quid erimus. scimus quoniam
cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam
uidebimus eum sicuti est. et omnis qui habet spem
hanc in eum sanctificat se, sicuti et ipse sanctus est.5
et tamen cum haec omnia testimonia uera sint, uerum est et
illud quod proposuit et non soluit quod si dixerimus quia
peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et
ueritas in nobis non est. ac per hoc secundum id, quod
ex deo nati sumus, in eo qui apparuit, ut peccata tolleret, id
est in Christo manemus et non peccamus — hoc est autem,
quod interior renouatur de die in diem — secundum
autem quod de homine illo nati sumus, per quem peccatum
intrauit in mundum et per peccatum mors, et ita in
omnes homines pertransiit, sine peccato non sumus, quia
sine illius infirmitate nondum sumus, donec illa renouatione,
quae fit de die in diem, quoniam secundum ipsam ex deo
nati sumus, infirmitas tota sanetur, in qua ex primo homine
nati sumus et in qua sine peccato non sumus. cuius reliquiis [*] [*]
in homine interiore manentibus, quamuis de die in diem
minuantur in proficientibus, si dixerimus quia peccatum
non habemus, nos ipsos seducimus, et ueritas in nobis
non est. quomodo enim uerum est: omnis qui peccat non
uidit eum neque cognouit eum, cum secundum uisionem
et cognitionem quae erit in specie nemo eum in hac uita uideat
atque cognoscat? secundum uisionem autem et cognitionem
quae est in fide multi sunt, qui peccent, certe ipsi apostatae,
qui tamen in eum aliquando crediderunt, ut de nullo eorum
dici possit: secundum uisionem et cognitionem, quae adhuc
in fide est, non uidit eum neque cognouit eum. sed
intellegendum arbitror, quia renouatio perficienda uidet et
cognoscit, infirmitas uero absumenda nec uidet nec cognoscit
eum, in cuius quantiscumque reliquiis interius constitutis si
dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos
seducimus, et ueritas in nobis non est. cum ergo per
gratiam renouationis filii dei simus, tamen propter reliquias
infirmitatis nondum apparuit quod erimus. scimus quoniam
cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam uidebimus
eum sicuti est. tunc peccatum nullum erit, quia
infirmitas nec interior nec exterior ulla remanebit. et omnis
qui habet hanc spem in eum, sanctificat se, sicut et
ipse sanctus est; sanctificat enim se non per se ipsum, sed
credendo in illum et inuocando illum qui sanctificat sanctos
suos. cuius sanctificationis perfectio, quae nunc proficit et
crescit de die in diem, omnes infirmitatis reliquias ablatura
est. [*] [*]

\'Item dicunt\', inquit, \'non uolentis neque
currentis, sed miserentis est dei\'. quibus respondendum
esse dicit, quod idem apostolus alibi de quodam ait: quod
uult faciat. \'item\', inquit, \'ad Philemonem de Onesimo: quem
ego uolueram apud me detinere, ut pro te mihi ministraret;
sed sine consilio tuo nihil uolui facere, ut
non quasi ex necessitate bonum tuum esset, sed
uoluntarium. item in Deuteronomio: uitam et mortem
dedit ante faciem tuam, bonum et malum. elige uitam,
ut uiuas. item apud Salomonem: deus ab initio constituit
hominem et reliquit eum in manu consilii sui. adiecit
ei mandata et praecepta: si uoles praecepta, seruabunt
te et in posterum fidem placitam facere. apposuit
tibi aquam et ignem; ad quod uis porrige manum
tuam. ante hominem bonum et malum, uita et mors.
paupertas et honestas a domino deo sunt. item apud
Esaiam: et si uolueritis et audieritis me, quae bona
sunt terrae manducabitis; si autem nolueritis nec
obaudieritis me, gladius uos comedet; os enim domini
locutum est haec\'. hic uero, quantumlibet isti obtegant,
aperiuntur. declarant enim se contra dei gratiam uel misericordiam
disputare, quam uolumus impetrare cum dicimus:
fiat uoluntas tua sicut in caelo ita et in terra. uel:
ne nos inferas in temptationem, sed libera nos a malo. [*]
ut quid enim ista orando tanto gemitu petimus, si uolentis
hominis et currentis, non miserentis est dei? non quia
hoc sine uoluntate nostra agitur, sed quia uoluntas non implet
quod agit, nisi diuinitus adiuuetur. haec est fidei sanitas, quae
nos facit orare: quaerere, ut inueniamus, petere, ut accipiamus,
pulsare, ut aperiatur nobis. contra istam qui disputat, contra
se ipsum claudit ostium misericordiae dei. nolo plura dicere
de re tanta, quia melius eam committo fidelium gemitibus quam
sermonibus meis.