De Peccato Originali (26-30)

Quapropter post multa, quae aduersus istum
errorem inimicum gratiae dei, quam per Iesum Christum dominum
nostrum pusillis magnisque largitur, scribendo disputare potuimus,
nunc illud oportet excutere, quod uolentes haereseos
astute inuidiam declinare asserunt istam praeter fidei periculum
esse quaestionem\': ut uidelicet. si in ea fuerint exorbitasse
conuicti, non criminaliter, sed quasi ciuiliter errasse uideantur.
sic enim Caelestius apud Carthaginem gestis ecclesiasticis est
locutus: \'iam\', inquit, \'de traduce peccati dixi, quia intra catholicam
constitutos plures audiui destruere necnon et alios
astruere, licet quaestionis res sit ista, non haeresis. infantes
semper dixi egere baptismo ac debere baptizari. quid quaerit [*] [*]
aliud? ita hoc dixit, tamquam significare uoluerit tunc fuisse
haeresim iudicandam, si baptizari debere negaret infantes:
nunc uero quoniam baptizandos fatetur, etiamsi causam baptismatis
eorum non eam dicat. quam ueritas habet, sed quae
ad fidem non pertinet, non se arbitratur errare et ideo non
esse haereticum iudicandum. item in libello, quem Romae
dedit, cum fidem suam a trinitate unius deitatis usque ad
resurrectionem qualis futura est mortuorum, de quibus eum
nullus interrogauerat et unde nulla illi quaestio mouebatur,
quantum dicere libuit, explicasset, ubi ad id quod agebatur
eius sermo peruenit, \'si quae uero\', inquit, \'praeter fidem quaestiones
natae sunt, de quibus esset inter plerosque contentio,
non ego quasi auctor alicuius dogmatis definita hoc auctoritate
statui, sed ea, quae de prophetarum et apostolorum fonte suscepi,
uestri apostolatus offerimus probanda [esse] iudicio, ut,
si forte ut hominibus quispiam ignorantiae error obrepsit, uestra
sententia corrigatur\\ nempe perspicitis id eum egisse hac praelocutione
praemissa, ut, si quid in illo apparuisset erroris, non
in fide, sed in quaestionibus quae sunt praeter fidem uideretur
errasse, ubi, etsi corrigendus est error, non tamen tamquam
haeresis corrigatur et qui correctus non fuerit, ita dicatur
errare, ut non tamen haereticus iudicetur.

Sed multum eum ista fallit opinio. longe aliter se habent
quaestiones istae, quas esse praeter fidem arbitratur, quam
sunt illae, in quibus salua fide, qua christiani sumus, aut
ignoratur quid uerum sit et sententia definitiua suspenditur
aut aliter quam est humana et infirma suspicione conicitur,
ueluti cum quaeritur, qualis uel ubi sit paradisus ubi [*]

constituit deus hominem quem formauit ex puluere, cum tamen
esse illum paradisum fides christiana non dubitet; uel cum
quaeritur, utrum ibi sit nunc Helias uel Enoch an alicubi
alibi, quos tamen non dubitamus in quibus nati sunt corporibus
uiuere; uel cum quaeritur, utrum in corpore an extra
corpus in tertium caelum sit raptus apostolus, quamquam
sit ista inpudens inquisitio id scire uolentium, quod se ille
cui hoc praestitum est salua utique fide nescire testatur; uel
quot sint caeli, in quorum tertium se raptum esse commemorat;
uel utrum elementa mundi huius conspicabilis quattuor an
plura sint; quid faciat solem lunamue deficere his defectibus,
quos praedicere astrologi certa temporum dinumeratione consuerunt;
cur antiqui homines tam diu uixerint quam sancta
scriptura testatur et utrum proportione longioris aetatis filios
sera pubertate gignere coeperint; ubi potuerit Mathusalem
uiuere, qui in arca non fuit, qui, sicut in plerisque codicibus
et graecis et latinis numerantur anni, reperitur superuixisse
diluuio; uel utrum paucioribus, qui rarissimi inueniuntur,
potius credendum sit, in quibus ita est numerus conscriptus
annorum, ut ante diluuium defunctus fuisse monstretur. quis
enim non sentiat in his atque huius modi uariis et innumera
bilibus quaestionibus siue ad obscurissima opera dei siue ad
scripturarum abditissimas latebras pertinentibus, quas certo
aliquo genere complecti ac definire difficile est, et multa
ignorari salua christiana fide et alicubi errari sine aliquo haeretici
dogmatis crimine?.

Sed in causa duorum hominum, quorum per
unum uenundati sumus sub peccato, per alterum redimimur a [*] [*]
peccatis, per unum praecipitati sumus in mortem, per alterum
liberamur ad uitam, quoniam ille nos in se perdidit faciendo
uoluntatem suam, non eius, a quo factus est, iste nos in se
saluos fecit non faciendo uoluntatem suam, sed eius a quo
missus est: in horum ergo duorum hominum causa proprie
fides christiana consistit. unus est enim deus et unus
mediator dei et hominum, homo Christus Iesus. quoniam
non est aliud nomen sub caelo datum hominibus, in
quo oportet saluos fieri nos, et in illo definiuit deus
fidem omnibus suscitans illum a mortuis. itaque sine
ista fide, hoc est sine fide unius mediatoris dei et hominum
hominis Christi Iesu, sine fide, inquam, resurrectionis eius,
quam deus omnibus definiuit, quae utique sine incarnatione
eius ac morte non potest ueraciter credi: sine fide ergo incarnationis
et mortis et resurrectionis Christi nec antiquos iustos,
ut iusti essent, a peccatis potuisse mundari et dei gratia
iustificari ueritas christiana non dubitat, siue in eis iustis,
quos sancta scriptura commemorat, siue in eis, quos quidem
illa non commemorat, sed tamen fuisse credendi sunt uel ante
diluuium uel inde usque ad legem datam uel ipsius legis tempore
non solum in filiis Israhel, sicut fuerunt prophetae, sed etiam
extra eundem populum, sicut fuit Iob. et ipsorum enim corda
eadem mundabantur mediatoris fide et diffundebatur in eis
caritas per spiritum sanctum, qui ubi uult spirat
non merita sequens, sed etiam ipsa merita faciens. non enim
dei gratia gratia erit ullo modo, nisi gratuita fuerit omni modo.

Quamuis ergo mors regnauerit ab Adam usque
ad Moysen, quia non eam potuit uincere nec lex data per [*] [*]

Moysen — non enim data est quae posset uiuificare, sed
quae mortuos, quibus uiuificandis esset gratia necessaria, non
solum peccati propagatione et dominatione prostratos, uerum
I etiam ipsius legis addita praeuaricatione conuictos deberet ostendere,
non ut periret quisquis hoc in dei misericordia etiam
tunc intellegeret, sed ut per regnum mortis ad supplicium destinatus
etiam sibi ipsi per praeuaricationem legis manifestatus
dei quaereret adiutorium, ut ubi abundauit peccatum
superabundaret gratia, quae sola liberat a corpore
mortis huius —

quamuis ergo nec lex per Moysen data
potuerit a quoquam homine regnum mortis auferre, erant tamen
et legis tempore homines dei non sub lege terrente, conuincente,
puniente, sed sub gratia delectante, sanante, liberante; erant
qui dicerent: ego in iniquitatibus conceptus sum et
in peccatis mater mea me in utero aluit, et: non
est pax ossibus meis a facie peccatorum meorum.
et: cormundum crea in me, deus, etspiritumrectum
innoua in uisceribus meis, et: spiritu principali
confirma me, et: spiritum sanctum tuum ne auferas
a me; erant qui dicerent: credidi propter quod locutus
sum. eadem quippe et ipsi mundabantur fide qua et nos, unde
et apostolus dicit: habentes autem eundem spiritum
fidei secundum quod scriptum est: cr edidi, propter
quod et locutus sum, et nos credimus, propter quod
et loquimur. ex ipsa fide dicebatur: ecce uirgo in utero
accipiet et pariet filium, et uocabunt nomen eius
Emmanuel, quod est in terpretatum \'nobiscum deus\': [*] [*]
ex ipsa fide de ipso dicebatur : et ipse tamquam sponsus
procedens e thalamo suo exulabit ut gigas ad
currendam uiam; a summo caeli egressio eius et
occursus eius usque ad summum caeli; et non est
qui se abscondat a calore eius; ex fide ipsa ipsi dicebatur:
thronus tuus, deus, in saeculum saeculi.
uirga directionis uirga regni tui. dilexisti iustitiam
etodistiiniquitatem;proptereaunxitte, deus,
deus tuus oleo exultationis prae participibus tuis.
eodem spiritu fidei ab illis haec futura uidebantur, quo a nobis
facta creduntur. neque enim qui nobis ista fideli dilectione
prophetare potuerunt, eorum ipsi participes non fuerunt. et unde
est quod dicit apostolus Petrus: quid temptatis deum
imponere iugum supra collum discipulorum, quod
neque patres nostri neque nos potuimus portare?
sed per gratiam domini Iesu credimus salui fieri
quemadmodum et illi, nisi quia et illi per gratiam domini
Iesu Christi salui facti sunt, non per legem Moysi, per quam
non sanatio, sed cognitio est facta peccati, sicut docet apostolus
dicens: perlegemenim cognitio peccati? nunc autem
sine lege iustitia dei manifestata est testificata
per legem et prophetas. si ergo nunc manifestata est, etiam
tunc erat, sed occulta. cuius occultationem significabat templi
uelum, quod est ad eius significandam reuelationem Christo
moriente conscissum. et tunc ergo ista gratia unius mediatoris
dei et hominum hominis Christi Iesu erat in populo
dei, sed tamquam in uellere pluuia, quam non debitam, sed [*] [*]
uoluntariam segregat deus hereditati suae, inerat latens; nunc
autem uelut siccato illo uellere. hoc est Iudaico populo reprobato
in omnibus gentibus tamquam in area cernitur patens.

Non igitur sicut Pelagius et eius discipuli tempora
diuidamus dicentes \'primum uixisse iustos homines ex
natura, deinde sub lege, tertio sub gratia — ex natura, scilicet
ab Adam tam longa aetate, qua lex nondum erat data — tunc
enim', aiunt, educe ratione cognoscebatur creator et quemadmodum
uiuendum esset scriptum gerebatur in cordibus, non
lege litterae, sed naturae. uerum uitiatis moribus\', inquiunt.
\'ubi coepit non sufficere natura iam decolor, lex ei addita est,
qua uelut luna fulgori pristino detrita rubigine redderetur. sed
posteaquam nimia, sicut disputant, \'peccandi consuetudo praeualuit,
cui sanandae lex parum ualeret, Christus aduenit et tamquam
morbo desperatissimo non per discipulos, sed per se ipsum
medicus ipse subuenit\'.