De Nuptiis et Concupiscentia (2.46)

Quid autem aliud indicant etiam sequentia uerba
apostolica? cum enim hoc dixisset, adiunxit: usque enim ad
legem peccatum in mundo fuit, id est, quia nec lex potuit
auferre peccatum. peccatum autem, inquit, non deputabatur,
cum lex non esset. erat ergo, sed non deputabatur,
( quia non ostendebatur, quod deputaretur. sicut enim alibi
dicit: per legem cognitio peccati, sed regnauit, inquit,
mors ab Adam usque ad Moysen — hoc est, quod supra
dixerat: usque ad legem — non ut a Moyse deinceps non [*] [*]

esset peccatum, sed quia nec per Moyseu lex data regnum
potuit mortis auferre, quae non regnat utique nisi per peccatum.
regnum porro eius est, ut hominem mortalem in secundam
etiam, quae sempiterna est, praecipitet mortem. regnauit
autem in quibus? et in his, inquit, qui non peccauerunt
in similitudinem praeuaricationis Adae, qui est forma
futuri. cuius futuri nisi Christi? et qualis forma nisi a
contrario? quod alibi etiam breuiter dicit: sicut in Adam
omnes moriuntur, ita et in Christo omnes uiuificabuntur:
sicut in illo illud, ita in isto istud. ipsa est forma,
sed haec forma non omni ex parte conformis est. unde hic
apostolus secutus adiunxit: sed non sicut delictum ita et
donatio; si enim ob unius delictum multi mortui
sunt, multo magis gratia dei et donum in gratia unius
hominis Iesu Christi in multos abundauit. quid est
(multo magis abundauit\', nisi quia omnes, qui per Christum
liberantur, temporaliter propter Adam moriuntur, propter ipsum
autem Christum sine fine uicturi sunt? et non, inquit, sicut
per unum hominem peccantem, ita est et donum. nam
iudicium quidem ex uno in condemnationem, gratia
autem ex multis delictis in iustificationem. ex uno
ergo quid nisi delicto? quia sequitur: gratia autem ex
multis delictis. dicant isti, quomodo ex uno delicto in [*] [*]
condemnationem, nisi quia sufficit ad condemnationem etiam
unum originale peccatum, quod in omnes homines pertransiit.
gratia uero ideo ex multis delictis in iustificationem, quia non
solum illud unum soluit, quod originaliter trahitur, sed etiam
cetera, quae in unoquoque homine motu propriae uoluntatis
adduntur; si enim ob unius delictum mors regnauit
per unum, multo magis qui abundantiam gratiae et
iustitiae accipiunt, in uita regnabunt per unum Iesum
Christum. itaque sicut per unius delictum in omnes
homines ad condemnationem, ita et per unius iustificationem
in omnes homines ad iustificationem uitae.
adhuc permaneant in uanitate mentis suae et dicant unum
hominem non propaginem traiecisse, sed exemplum praebuisse
peccati. quomodo ergo per unius delictum in omnes
homines ad condemnationem et non potius per multa
sua cuiusque delicta, nisi quia, etiam si illud unum sit
tantum, idoneum est perducere ad condemnationem etiam nullis
additis ceteris, sicut perducit paruulos morientes, qui ex Adam
nascuntur, nisi in Christo renascantur? quid ergo a nobis
quaerit iste, quod non uult ab apostolo audire. per quid
peccatum inueniatur in paruulo: utrum per uoluntatem an
per nuptias an per parentes? ecce audiat per quid, audiat et
taceat, per quid peccatum inueniatur in paruulo: per unius
delictum, inquit apostolus, in omnes homines ad condemnationem.
omnes autem dixit ad condemnationem per
Adam et omnes ad iustificationem per Christum, cum utique [*] [*]
non omnes eos, qui moriuntur in Adam, transferat Christus
ad uitam. sed omnes dixit atque omnes, quia sicut sine Adam
nullus ad mortem, ita sine Christo nullus ad uitam; sicut
dicimus de litterarum magistro, si in ciuitate solus est: omnes
iste hic litteras docet, non quia omnes discunt, sed quia nemo
nisi ab ipso. denique autem quos omnes dixerat, multos postea
dixit, eosdem ipsos tamen omnes multosque significans: sicut
enim, inquit, per inoboedientiam unius hominis peccatores
constituti sunt multi, ita et per unius oboedientiam
iusti constituentur multi.