De Natura et Gratia (31-35)

Sed deus, inquiunt, potest omnia sanare, hoc utique agit,
ut sanet omnia, sed agit iudicio sno nec ordinem sanandi accipit
ab aegroto. procul dubio quippe firmissimum apostolum nolebat
efficere, cui tamen dicit: uirtus in infirmitate perficitur
et non ei totiens oranti aufert nescio quem stimulum
carnis, quem sibi dicit datum, ne in magnitudine reuelationum extolleretur.
cetera enim uitia tantum in male factis ualent, sola autem
superbia etiam in recte factis cauenda est. unde ammonentur illi,
ne dona dei suae potestati tribuendo seseque extollendo grauius [*] [*]

pereant quam si nihil operarentur boni, quibus dicitur: cum
timore et tremore nostram ipsorum salutem
operamini; deus enim est qui operatur in
nobis et uelle et operari pro bona uoluntate.
quare ergo cum timore et tremore et non potius cum securitate,
si deus operatur, nisi quia propter uoluntatem nostram, sine
qua bene non possumus operari. cito potest subrepere animo
humano. ut quod bene operatur suum tantummodo existimet
et dicat in abundantia sua: non mouebor in aeternum?
ideo qui uoluntate sua praestiterat decori eius uirtutem, auertit
paululum faciem suam, ut qui hoc dixerat fieret conturbatus,
quoniam ipse est ille tumor sanandus doloribus.

Xon itaque dicitur homini: \'neecsse est peccare, nc
pecces, sed dicitur homini: \'deserit aliquantum deus, unde superbis,
ut scias non tuum, sed eius esse et discas superbus non esse\'. nam illud
etiam apostoli quale est! nonne ita mirabile, ut nisi quia ipse dicit,
cui uera dicenti contradicere nefas est, sit credibile ? quis enim nesciat
fidelium a satana uenisse primam peccati suasionem et quod ille
primus auctor sit omnium peccatorum? et tamen quidam traduntur
satanae, ut discant non blasphemare. quomodo igitur opus satanae
excluditur opere satanae? haec atque huiusmodi intueatur, ne
uideantur ei nimis acuta, quae acutule sonant et discussa inueniuntur
obtunsa. quid quod etiam similitudines adhibet, quibus magis ammoneat
quid ei debeat responderi? quid amplius dicam, inquit.
nisi quia credi potest quod ignes ignibus extinguntur, si credi potest
quod peccatis peccata curentur? quid si ignes quisquam extinguere
non potest ignibus, sed tamen possunt, ut docui, dolores curari
doloribus? possunt etiam, si quaerat et discat, uenenis uenena [*] [*]
pelli. nam si et aduertit aliquando calores febrium quibusdam
caloribus medicinalibus frangi, ctiam ignes ignibus fortasse coneedet
extingui.

Quonam modo, inquit, superbiam ipsam a peccato
separabimus ? quid enim hoc urget, cum manifestum sit etiam
ipsam esse peccatum ? tam peccare, inquit. superbire est quam
superbire peccare. nam quaere quid sit quodcumque peccatum et uide,
si inuenies aliquod sine superbiae appellatione peccatum. hanc
autem sententiam sic exsequitur et sic probare conatur: omne,
inquit. peccatum, nisi fallor, dei contemptus est et omnis dei contemptus
ptus superbia est. quid enim tam superbum quam deum contemnere?
omnino ergo peccatum et superbia est etiam scriptura dicente:
initium omnis peccati su p superbia est. quaerat
diligenter. et inueniet in lege multum diseretum esse a ceteris
peccatis peccatum superbiae. multa enim peccata per superbiam
committuntur, sed neque omnia superbe fiunt. quac perperam
fiunt — certe a nescientibus, certe ab infirmis. certe plerumque
a flentibus et nescientibus et quaedam superbia, cum magnum
sit ipsa peccatum, ita sine aliis per se ipsa est, ut etiam plerumque,
ut dixi, non in peccatis. sed in ipsis recte factis pede celeriore
superueniat et obrepat. sed ideo uerissime dictum est, quod iste
aliter intellexit: i initium o mnis peccati superbia.
quoniam diabolum. a quo extitit origo peccati, ipsa deieeit et subsequente
inuidentia hominem stantem unde ipse cecidit inde subuertit.
nam utique iaetatiae ianuam. qua intraret. serpens ille
quaesiuit, quando ait: critis sicut d i i. ideo dictum est:
initium omnis peccati superbia, et: initium
s u p superbiae hominis apostatare a deo. [*] [*] [*] [*]

Quid autem sibi uult quod dicit: deinde quomodo
deo pro illius peccati reatu subditus esse poterit, quod suum non esse
cognouerit ? suum enim non est, inquit, si necessarium est. aut si suum
est, uoluntarium est; et si uoluntarium est, uitari potest. nos respondemus:
\'suum est omnino, sed uitium quo committitur nondum
omni ex parte sanatum est; quod quidem ut inolesceret, de non
recte usa sanitate descendit; ex quo uitio iam male ualens uel infirmitate
uel caecitate plura committit pro quo supplicandum est,
ut sanetur et deinceps in perpetua sanitate uiuatur, non superbiendum,
quasi homo eadem potestate sanetur qua potestate uitiatus est\'.

Et haec quidem ita dixerim, ut altius dei indicium
me fatear ignorare cur etiam ipsam superbiam, quae et in recte factis
animo insidiatur humano, non cito deus sanet; pro qua sananda
illi piae animae cum lacrimis et magnis gemitibus supplicant, ut ad
eam superandam et quodammodo calcandam et obterendam dexteram
conantibus porrigat. ubi enim laetatus homo fuerit in aliquo
bono opere se etiam superasse superbiam, ex ipsa laetitia caput
erigit et dicit: \'ecce ego uiuo, quid triumphas? et ideo uiuo, quia
triumphas\'. ante tempus enim fortasse de illa quasi uicta triumphare
delectat, cum extrema eius umbra illo meridie, quantum arbitror.
absorbebitur, qui meridies scriptura dicente promittitur: et
educet sicut lumen iustitiam tuam e t
indicium tuum sicut meridie, si fiat quod supra
scriptum est: reueIa ad dominum uiam tuam et
spera in cum, et ipse faciet, non, sicut quidam
putant, quod ipsi faciant. nullos enim uidetur adtendisse,
cum dixit: et ipse faciet, nisi eos qui dicunt: nos
facimus. id est nos ipsi nos ipsos iustificamus. ubi quidem [*] [*]
operamur et nos, sed illo operante cooperamur, quia misericordia
eius praeuenit nos. praeuenit autem, ut sanemur,
quia et subsequetur ut etiam sanati uegetemur; praeuenit, ut nocemur,
subsequetur ut glorificemur; praeuenit, ut pie uiuamus,
subsequetur ut cum illo semper uiuamus, quia sine illo nihil facere
possumus. utrumque enim scriptum est et: deus meus,
misericordia eius praeueniet me, et: miser ordia
tua subse q quetur me per omnes dies
uitae meae. reuelemus ergo ad eum uiam nostram confessione,
non defensione laudemus. si enim non est ipsius uia, sed nostra,
procul dubio non est recta. reuelemus eam confitendo, quia non
eum latet, etiamsi operire conemur. bonum est autem confiteri
domino.