De Mendacio (41-43)

Conficitur ergo ex his omnibus haec sententia, ut
mendacium, quod non uiolat doctrinam pietatis neque ipsam
pietatem neque innocentiam neque beniuolentiam, pro pudicitia
corporis admittendum sit. et tamen, si quisquam proponeret
sibi sic amandam ueritatem, non tantum quae in [*] [*]
contemplando est, sed etiam in uero enuntiando, quod in suo quoque
rerum genere uerum est, et non aliter proferendam
ore corporis sententiam, quam in animo concepta atque conspecta
est, ut fidei ueridicam pulchritudinem non solum auro
et argento et gemmis et amoenis praediis, sed et ipsi uniuersae
temporali uitae omnique corporis bono praeponeret, nescio
utrum sapienter a quoquam errare diceretur et, si hoc suis
omnibus talibus rebus recte anteferret plurisque penderet.
recte etiam temporalibus rebus aliorum hominum, quos innocentia
beniuolentiaque sua seruare atque adiuuare deberet.
amaret enim perfectam fidem non solum bene credendi ea.
quae sibi excellenti et fide digna auctoritate dicerentur, sed
etiam fideliter enuntiandi, quae ipse dicenda iudicaret ac
diceret. fides enim appellata est in latina lingua ex eo, quia
fit quod dicitur: quam manifestum est non exhibere mentientem.
quae etsi minus uiolatur, cum ita quisque mentitur, ut
ei nullo incommodo nullaque pernicie credatur addita etiam
intentione uel salutis tuendae uel pudicitiae corporalis, uiolatur
tamen, et res uiolatur in animi castitate atque sanctitate
seruanda. unde cogimur non opinione hominum, quae plerumque
in errore est, sed ipsa quae omnibus supereminet atque
una inuictissima est ueritate etiam pudicitiae corporis perfectam
fidem anteponere. est enim animi castitas amor ordinatus non
subdens maiora minoribus. minus est autem, quidquid in
corpore quam quidquid in animo uiolari potest. certe enim
cum pro pudicitia corporali quisque mentitur, uidet quidem
corrumpendo corpori suo non suam, sed alienam inminere
libidinem, cauet tamen, ne saltem permittendo sit particeps. [*]
permissio uero illa ubi nisi in animo est? etiam corporalis
ergo pudicitia corrumpi nisi in animo non potest: quo non
consentiente neque permittente nullo modo recte dicitur uiolari
pudicitia corporalis, quidquid in corpore fuerit aliena libidine
perpetratum. unde colligitur multo magis animi castitatem
seruandam esse in animo, in quo tutela est pudicitiae corporalis.
quamobrem quod in nobis est, utrumque sanctis moribus et
conuersatione muniendum est atque sepiendum, ne aliunde
uioletur. cum autem utrumque non potest, quid pro quo sit
contemnendum quis non uideat? cum uideat, quid cui sit praeponendum,
animus corpori an corpus animo, animi castitas
pudicitiae corporis, an pudicitia corporis castitati animi, et
quid magis in peccatis cauendum, permissio facti alieni. an
commissio facti tui.

Elucet itaque discussis omnibus nihil aliud illa
testimonia scripturarum monere nisi numquam esse omnino
mentiendum, quandoquidem nec ulla exempla mendaciorum
imitatione digna in moribus factisque sanctorum inueniantur,
quod ad eas adtinet scripturas, quae ad nullam figuratam significationem
referuntur, sicuti sunt res gestae in Actibus apostolorum.
nam domini omnia in euangelio, quae inperitioribus
mendacia uidentur, figuratae significationes sunt. et quod ait
apostolus: omnibus omnia factus sum, ut omnes
lucrifacerem, non eum mentiendo, sed conpatiendo fecisse
recte intellegitur, ut tanta caritate cum eis liberandis ageret,
ac si ipse in eo malo esset, a quo illos sanare cupiebat. non
est igitur mentiendum in doctrina pietatis; magnum enim
scelus est et primum genus detestabilis mendacii. non est [*] [*]
mentiendum secundo genere, quia nulli facienda est iniuria.
non est mentiendum tertio genere, quia nulli cum alterius
iniuria consulendum est. non est mentiendum quarto genere
propter mendacii libidinem, quae per se ipsam uitiosa est.
non est mentiendum quinto genere, quia nec ipsa ueritas fine
placendi hominibus enuntianda est, quanto minus mendacium,
quod per se ipsum, quia mendacium est, utique turpe est!
non est mentiendum sexto genere; neque enim recte etiam
testimonii ueritas pro cuiusquam temporali commodo ac salute
corrumpitur. ad sempiternam uero salutem nullus ducendus est
opitulante mendacio; non enim malis conuertentium moribus ad
bonos mores conuertendus est, quia, si erga illum faciendum
est, debet etiam ipse conuersus facere erga alios atque ita
non ad bonos, sed ad malos mores conuertitur, cum hoc ei
praebetur imitandum conuerso, quod ei praestitum est conuertendo.
neque septimo genere mentiendum est; non enim
cuiusquam commoditas aut salus temporalis perficiendae fidei
praeferenda est. nec si quisquam in recte factis nostris tam
male mouetur, ut fiat etiam animo deterior longeque a pietate
remotior, propterea recte facta deserenda sunt, cum id nobis
praecipue tenendum sit, quo uocare atque inuitare debemus,
quos sicut nosmet ipsos diligimus, fortissimoque animo bibenda
est apostolica illa sententia: aliis quidem sumus odor
uitae in uitam, aliis odor mortis in mortem. et ad
haec quis idoneus? nec octauo genere mentiendum est,
quia et in bonis castitas animi pudicitia corporis et in malis
id, quod ipsi facimus, eo quod fieri sinimus maius est. in his
autem octo generibus tanto quisque minus peccat, cum mentitur,
quanto emergit ad octauum, tanto amplius, quanto deuergit [*] [*]
ad primum. quisquis autem esse aliquod genus mendacii, quod
peccatum non sit, putauerit, decipiet se ipsum turpiter, cum
honestum se deceptorem arbitratur aliorum.

Tanta porro caecitas hominum animos occupauit, ut
eis parum sit, si dicamus quaedam mendacia non esse peccata,
nisi etiam in quibusdam peccatum dicant esse, si mendacium
recusemus, eoque perducti sunt defendendo mendacium, ut
etiam primo illo genere, quod est omnium sceleratissimum,
dicant usum fuisse apostolum Paulum. nam in epistula ad
Galatas, quae utique sicut ceterae ad doctrinam religionis
pietatisque conscripta est, illo loco dicunt eum esse mentitum,
ubi ait de Petro\' et Barnaba: cum uidissem, quia non
recte ingrediuntur ad ueritatem euangelii. cum
enim uolunt Petrum ab errore atque ab illa, in quam inciderat,
uiae prauitate defendere, ipsam religionis uiam, in qua salus
est omnibus, confracta et comminuta scripturarum auctoritate
conantur euertere. in quo non uident non solum mendacii
crimen, sed etiam periurii se obicere apostolo in ipsa doctrina
pietatis, hoc est in epistula, in qua praedicat euangelium;
ibi quippe ait, priusquam ista narraret: quae autem scribo
uobis, ecce coram deo quia non mentior. sed iam
sit huius disputationis modus, in cuius totius consideratione
et pertractatione nihil prae ceteris cogitandum atque orandum
est quam illud, quod idem apostolus dicit: fidelis deus,
qui non uos sinet temptari supra quam potestis [*] [*] [*] [*]

ferre, sed faciet cum temptatione etiam exitum,
ut possitis sustinere. [*]