De Mendacio (20-22)

Sed fortassis exceptionem addendam quis putet, ut sint
quaedam honesta mendacia, quae non solum nulli obsunt,
sed etiam nonnullis prosunt, exceptis his, quibus crimina
occultantur et defenduntur: ut ideo sit illud turpe mendacium,
quod quamuis nulli obsit et prosit pauperi, furtum tamen
occultat; si autem ita nulli obesset et prodesset alicui, ut
etiam nullum peccatum occultaret atque defenderet, turpe
non esset. uelut si quispiam pecuniam suam te uidente absconderet,
ne per furtum aut uim amitteret, atque inde interrogatus
mentireris, neque obesses cuiquam et ei prodesses,
cui opus erat illud occultum, et nullum peccatum mentiendo
texisses. non enim quisquam peccat abscondendo rem suam,
quam timet amittere. sed si propterea non peccamus mentiendo,
quia nullius peccatum tegentes et nulli obsumus et
alicui prosumus, quid agimus de ipso peccato mendacii? ubi
enim positum est: ne furtum feceris, ibi positum est:
ne falsum testimonium dixeris. cum ergo singula prohibeantur,
cur falsum testimonium tunc est culpabile, si furtum
tegat uel aliquod alium peccatum; si autem nulla defensione
peccati per se ipsum fiat, non est culpabile cum ipsum
furtum per se culpabile sit et cetera peccata? an occultare
peccatum mentiendo non licet, facere licet? [*] [*]

Quod si absurdum est, quid dicemus? an falsum testimonium
non est, nisi cum quisque ita mentitur, ut aut crimen
confingat in aliquem aut alicuius crimen occultet aut quoquo
modo quemquam in iudicio premat? uidetur enim testis iudici
necessarius ad causae cognitionem. sed si hactenus testem
scriptura nominaret, non diceret apostolus: inuenimur et
falsi testes dei, si testimonium diximus aduersus
deum, quia excitauerit Christum, quem non excitauit.
ita enim ostendit falsum testimonium esse mendacium,
etiamsi in cuiusquam falsa laude dicatur.

An forte tunc dicit falsum testimonium qui mentitur,
cum aut alicuius peccatum uel fingit uel tegit aut alicui
obest quoquo modo? si enim mendacium, quod aduersus uitam
cuiusquam temporalem dicitur, detestabile est, quanto magis
quod aduersus uitam aeternam! sicuti est omne mendacium,
si in doctrina religionis fiat. et ideo falsum testimonium
uocat apostolus, si quis de Christo, etiam quod ad eius
laudem uidetur pertinere, mentiatur. si autem mendacium
sit, quod neque cuiusquam peccatum aut confingat aut tegat
nec a iudice quaeratur et nulli obsit et prosit alicui, nec falsum
testimonium esse nec reprehensibile mendacium?

Quid ergo? si ad christianum homicida confugiat aut
uideat, quo confugit, et de hac re interrogetur ab eo, qui ad
supplicium quaerit hominem hominis interfectorem, mentiendum
est? quomodo enim non tegit peccatum mentiendo, cum
ille, pro quo mentitur, peccatum sceleratum admiserit? an [*] [*]

quia non de peccato eius interrogatur, sed de loco, ubi lateat?
ergo mentiri ad cuiusquam tegendum peccatum malum est,
mentiri autem ad tegendum peccatorem non est malum? ita
sane, ait quispiam; non enim tunc peccat quisquam, cum
euitat supplicium, sed cum facit aliquid dignum supplicio.
pertinet autem ad disciplinam Christianam, ut neque de cuiusquam
correctione desperetur neque cuiquam paenitendi aditus
intercludatur. quid? si ad iudicem ductus de ipso loco, ubi
se ille occultet, interrogeris, dicturus es aut: non ibi est,
ubi eum scis esse, aut: non noui et non uidi, quod nosti
et uidisti? dicturus ergo es falsum testimonium et occisurus
animam tuam, ne occidatur homicida? an usque ad conspectum
iudicis mentieris, iudice autem quaerente iam uerum
dices, ne sis falsus testis? ipse igitur hominem proditione
occisurus es. etiam proditorem quippe diuina scriptura detestatur.
an forte proditor non est, qui iudici interroganti uerum
indicat, esset autem proditor, si quemquam ultro ad exitium
deferret? quid? si de iusto atque innocente ubi lateat sciens
a iudice interrogeris, qui tamen ad mortem a maiore potestate
iussus est rapi, ut ille, qui interrogat, exsecutor sit legis
non conditor? an ideo non erit falsum testimonium, quod pro
innocente mentieris, quia nec ille iudex, sed exsecutor interrogat?
quid? si ipse conditor legis interroget aut quilibet iudex
iniquus ad supplicium quaerens innocentem? quid facies?
falsus testis an proditor eris? an ille erit proditor, qui iusto
iudici latentem homicidam ultro detulerit, et ille non erit,
qui iudici iniusto, ubi lateat innocens quem quaerit occidere, [*]
interroganti indicauerit eum, qui se fidei eius commiserat?
an inter crimen falsi testimonii et proditionis dubius incertusque
remanebis? an tacendo uel profitendo te non esse dicturum
certus utrumque uitabis? cur ergo non hoc facias, priusquam
ad iudicem uenias, ut caueas etiam mendacium? euitato
enim mendacio omne testimonium falsum effugies, sine omne
mendacium sit falsum testimonium siue non omne; euitato
autem falso testimonio, quod tu esse intellegis, non effugies
omne mendacium. quanto ergo fortius, quanto excellentius
dices: nec prodam nec mentiar!