De Gratia Christi (51-55)

Audiat eundem antistitem dei in sexto itidem
libro eiusdem operis dicentem: cur autem non receperint eum,
euangelista ipse memorauit dicens: quia facies eius erat
euntis in Hierusalem. discipuli autem recipi intra Samariam
gestiebant. sed deus quos dignatur uocat et quem uult religiosum
facit\'. o sensum hominis dei ex ipso haustum fonte
gratiae dei! \'deus\', inquit, quos dignatur uocat et quem uult
religiosum facit\'. uidete, si non illud est propheticum: miserebor,
cuius misertus ero, et misericordiam praestabo,
cui misericors fuero, et illud apostolicum: igitur non
uolentis neque currentis, sed miserentis est dei, qui,
ut dicit etiam nostrorum temporum homo eius, \'quem dignatur
uocat et quem uult religiosum facit\'. numquid aliquis dicere
audebit nondum esse religiosum, (qui currit ad dominum et
ab eo se regi cupit et uoluntatem suam ex eius uoluntate
suspendit et qui ei adhaerendo iugiter unus secundum apostolum
cum eo fit spiritus\'? at hoc totum tam magnum
religiosi hominis opus Pelagius \'non\' dicit (effici nisi arbitrii
libertate\'. contra autem beatus Ambrosius ipsius tam excellenter
ore laudatus dominus deus\', inquit, \'quem dignatur uocat et
quem uult religiosum facit\\ ergo ut currat ad dominum et ab
eo se regi cupiat suamque uoluntatem ex eius uoluntate [*] [*]
suspendat eique adhaerendo iugiter unus secundum apostolum
cum eo fiat spiritus, deus quem uult religiosum facit: et
hoc totum homo nisi religiosus non facit. quapropter nisi a
deo fiat, ut hoc faciat, quis hoc facit?

Sed quia ista quaestio, ubi de arbitrio
uoluntatis et dei gratia disputatur, ita est ad discernendum
difficilis, ut, quando defenditur liberum arbitrium, negari dei
gratia uideatur, quando autem asseritur dei gratia, liberum
arbitrium putetur auferri, potest Pelagius ita se latebris obscuritatis
huius inuoluere, ut etiam his quae a sancto Ambrosio
conscripta posuimus consentire se dicat et ea se quoque sentire
proclamet semperque sensisse atque ita singula conetur exponere,
ut etiam eius sententiae conuenire credantur. quapropter
quantum attinet ad istam de diuina gratia et adiutorio quaestionem,
tria illa quae apertissime distinxit attendite: posse,
uelle, esse, id est possibilitatem, uoluntatem, actionem. si
ergo consenserit nobis non solam possibilitatem in homine,
etiamsi nec uelit nec agat bene, sed ipsam quoque uoluntatem
et actionem, id est ut bene uelimus et bene agamus. quae
non sunt in homine, nisi quando bene uult et bene agit — si,
ut dixi, consenserit etiam ipsam uoluntatem et actionem diuinitus
adiuuari et sic adiuuari, ut sine illo adiutorio nihil bene
uelimus et agamus, eamque esse gratiam dei per Iesum
Christum dominum nostrum, in qua nos sua non nostra
iustitia iustos facit, ut ea sit uera nostra iustitia, quae nobis
ab illo est, nihil de adiutorio gratiae dei, quantum arbitror,
inter nos controuersiae relinquetur. [*] [*] [*]

Illud autem propter quod sanctum sic laudauit
Ambrosium, quia scilicet in scriptis eius inuenit ex
laudibus Zachariae et Elisabeth posse hominem in hac uita
esse sine peccato, quamquam negandum non sit, si hoc uelit
deus, apud quem sunt omnia possibilia, consideret tamen
diligentius quemadmodum dictum sit. dictum enim est, quantum
mihi uidetur, secundum quandam inter homines conuersationem
probabilem atque laudabilem, quam nullus hominum iuste
posset in accusationis et criminationis querelam uocare. quam
propterea in dei conspectu Zacharias et eius uxor habuisse
referuntur, quia in ea homines nulla dissimulatione fallebant,
sed ut apparebant hominibus, ita noti erant oculis dei. non
autem dictum est hoc secundum illam perfectionem iustitiae,
in qua uere atque omnimodo inmaculati perfectique uiuemus.
nam et apostolus Paulus dixit secundum iustitiam, quae
ex lege est, se fuisse sine querela, in qua lege etiam
Zacharias sine querela conuersabatur; sed hanc apostolus
iustitiam in stercoribus et detrimentis deputauit in comparatione
iustitiae, quam speramus et quam nunc esurire ac sitire
debemus ut ea quandoque saturemur in specie, quae nunc est
in fide, quamdiu iustus ex fide uiuit.

Audiat denique ipsum uenerabilem antistitem,
cum exponeret Esaiam prophetam, dicentem neminem in hoc
mundo esse sine peccato, ubi nemo potest dicere in hoc
mundo\' eum dixisse uelut in dilectione huius mundi. de apostolo
etenim loquebatur, qui dixit: conuersatio nostra in
caelis est. hunc ergo sensum memoratus episcopus explicans,
\'perfectos\', inquit, \'secum multos ait apostolus in hoc adhuc
mundo sitos, qui, si ad perfectionem ueram respicias, perfecti [*] [*]
esse non poterant, quia ipse dixit: uidemus nunc per speculum
in aenigmate, tunc autem facie ad faciem;
nunc cognosco ex parte, tunc autem cognoscam sicut
et cognitus sum. ita et inmaculati sunt in hoc mundo et
inmaculati erunt in regno dei, cum utique, si minutius excutias,
inmaculatus esse nemo possit, quia nemo sine peccato\'. illud
ergo sancti Ambrosii testimonium, quo pro sua sententia
Pelagius utitur, aut secundum quendam modum dictum est,
probabilem quidem, sed non minutius excussum, aut certe, si
ille uir sanctus atque humilis Zachariam et Elisabeth summae
atque omnimodo perfectae iustitiae, cui nihil addi iam posset,
fuisse existimauit, profecto sententiam suam minutius excutiendo
correxit.

Attendat sane iste in eodem ipso loco, unde hoc
Ambrosianum testimonium, quod ei placebat, assumpsit, etiam
illud eum dixisse, quod \'ab initio esse inmaculatum humanae
inpossibile sit naturae\', ubi omnino illam naturalem possibilitatem,
quam Pelagius non uult fideliter respicere peccato esse
uitiatam et ideo iactanter extollit, eneruem infirmamque testatur
uenerandus Ambrosius, procul dubio contra istius uoluntatem,
sed non contra apostolicam ueritatem, ubi legitur: fuimus et
nos aliquando natura filii irae sicut et ceteri. ipsa est
enim per peccatum primi hominis, quod ex libero eius uenit
arbitrio, uitiata et damnata natura, cui sola per mediatorem
dei et hominum et omnipotentem medicum diuina subuenit
gratia. de cuius adiutorio ad iustificationem nostram, quo
deus diligentibus eum omnia cooperatur in bonum, quos
prior dilexit, donans eis ut diligeretur ab eis, quia iam diu
est ut disserimus, deinceps incipiamus, quantum dominus [*] [*]
adiuuerit, etiam de peccato, quod per unum hominem cum
morte intrauit in mundum atque ita in omnes homines
pertransiit aduersus istos, qui in errorem huic
contrarium ueritati apertius eruperunt, quae satis esse uidebuntur
exprimere. [*] [*]