De Gratia Christi (21-25)

Illa ergo possibilitas non, ut iste opinatur, una
eademque radix est bonorum et malorum; aliud est enim
caritas radix bonorum, aliud cupiditas radix malorum
tantumque inter se differunt quantum uirtus et uitium. sed
plane illa possibilitas utriusque radicis est capax, quia non
solum potest homo habere caritatem, qua sit arbor bona, sed
potest etiam cupiditatem, qua sit arbor mala. sed cupiditas
hominis, quae uitium est, hominem habet auctorem uel
hominis deceptorem, non hominis creatorem; ipsa est enim
concupiscentia carnis et concupiscentia oculorum
et ambitio saeculi, quae non est ex patre, sed ex
mundo est. quis autem nesciat mundi nomine solere appellare
scripturam a quibus habitatur hic mundus?

Caritas autem, quae uirtus est, ex deo nobis est,
non ex nobis scriptura teste, quae dicit: caritas ex deo [*] [*]
est, et omnis qui diligit ex deo natus est et cognouit
deum, quia deus caritas est. secundum istam caritatem
melius intellegitur dictum: qui natus est ex deo, non
peccat et quia non potest peccare, quia caritas, secundum
quam natus ex deo est, non agit perperam nec cogitat
malum. cum ergo peccat homo, non secundum caritatem,
sed secundum cupiditatem peccat, secundum quam non est
natus ex deo, quoniam illa possibilitas, ut dictum est, utriusque
radicis est capax. cum ergo dicat scriptura: caritas
ex deo est uel, quod est amplius, deus caritas est,
cum apertissime clamet Iohannes apostolus: ecce qualem
caritatem dedit nobis pater, ut filii dei uocemur et
simus, iste audiens deus caritas est' quare adhuc usque
contendit, quod ex illis tribus tantummodo possibilitatem
habeamus ex deo, bonam uero uoluntatem bonamque actionem
habeamus ex nobis? quasi uero aliud sit bona uoluntas quam
caritas, quam scriptura nobis esse clamat ex deo et a patre
datam, ut filii eius essemus.

Sed forte, ut daretur nobis, praecedentia merita
nostra fecerunt, sicut iste de gratia dei sentit in eo libro,
quem ad sacram uirginem scripsit, cuius etiam commemorationem
fecit in litteris, quas Romam misit. ibi enim interposito
Iacobi apostoli testimonio, quo ait: subditi estote deo,
resistite autem diabolo, et fugiet a uobis, subiungit et
dicit: \'ostendit quomodo resistere debeamus diabolo, si utique
subditi simus deo eiusque faciendo uoluntatem diuinam mereamur
gratiam et facilius nequam spiritui sancti spiritus
auxilio resistamus\'. ecce quam ueraci corde damnauit in ecclesiastico
iudicio Palaestino eos, qui dicunt gratiam dei secundum
merita nostra dari! an adhuc eum id sentire et apertissime [*] [*]
1
praedicare dubitamus? quomodo ergo uerax fuit in episcopali
examine illa confessio? an forte iam istum scripserat librum,
ubi apertissime dicit gratiam secundum merita nostra dari,
quod in orientali synodo sine ulla recusatione damnauit?
confiteretur ergo sic se aliquando tenuisse, sed iam non tenere,
ut de correctione eius apertissime gauderemus. nunc uero cum
illi inter cetera et hoc fuisset obiectum, respondit: haec utrum
Caelestii sint, ipsi uiderint, qui dicunt ea Caelestii esse; ego
uero numquam sic tenui, sed anathematizo qui sic tenent\\
quomodo numquam sic tenuit, si hunc antea condiderat librum?
aut quomodo anathematizat eos qui sic tenent, si hunc librum
postea condidit?

Sed ne forte respondeat ita se hic dixisse \'dei faciendo
uoluntatem diuinam mereamur gratiam\', sicut fidelibus et pie
uiuentibus additur gratia, qua resistant fortiter temptatori,
cum tamen gratiam etiam primitus accepissent, ut dei facerent
uoluntatem, ne forte ergo ita respondeat, alia de hac re uerba
eius accipite. qui currit\', inquit, \'ad dominum et ab eo se regi
cupit, id est uoluntatem suam ex eius uoluntate suspendit,
qui ei adhaerendo iugiter unus secundum apostolum cum
eo fit spiritus, non hoc nisi de arbitrii efficit libertate\\ uidete
quantam rem dixerit non effici nisi arbitrii libertate, ac per
hoc sine adiutorio dei nos deo existimat adhaerere. hoc est
enim \'nonnisi de arbitrii libertate\', ut cum adhaeserimus eo
non adiuuante, tunc iam quoniam adhaesimus, etiam adiuuari
mereamur.

Sequitur enim et dicit: (qua qui bene utitur\', id est [*][*]
arbitrii libertate qui bene utitur, \'ita se\', inquit, \'totum tradit
deo omnemque suam mortificat uoluntatem, ut cum apostolo
possit dicere: uiuo autem iam non ego, uiuit autem in
me Christus, ponitque cor suum in manu dei, ut illud quo
uoluerit ipse declinet\'. magnum profecto adiutorium diuinae
gratiae, ut cor nostrum quo uoluerit deus ipse declinet! sed
hoc tam magnum adiutorium, sicut iste desipit, tunc meremur,
cum sine ullo adiutorio nonnisi de arbitrii libertate ad
dominum currimus, ab eo nos regi cupimus, uoluntatem
nostram ex eius uoluntate suspendimus eique adhaerendo
iugiter unus cum illo efficimur spiritus. haec scilicet tam
ingentia bona nonnisi de arbitrii secundum istum efficimus
libertate, ut his praecedentibus meritis sic eius gratiam consequamur,
ut cor nostrum quo uoluerit ipse declinet. quomodo
est ergo gratia, si non gratis datur? quomodo est gratia, si
ex debito redditur? quomodo uerum dicit apostolus: non ex
uobis, sed dei donum est; non ex operibus, ne forte
quis extollatur, et iterum, si autem gratia, inquit, iam
non ex operibus, alioquin gratia iam non est gratia?
quomodo, inquam, hoc uerum est, si opera tanta praecedunt,
quae nobis adipiscendae gratiae meritum faciant, quo nobis
non donetur gratuito, sed reddatur ex debito? ergone ut perueniatur
ad adiutorium dei, ad deum curritur sine adiutorio
dei? et ut deo adhaerentes adiuuemur a deo, a deo non adiuti
adhaeremus deo? quid homini maius quidue tale poterit gratia
ipsa praestare, si iam sine illa unus cum domino spiritus
effici potuit nonnisi de arbitrii libertate? [*] [*]

Sed uellem ut iste diceret, utrum rex ille
Assyrius, cuius Esther sancta mulier execrabatur cubile, quando
considebat in throno regni sui et omni stola illustrationis
suae indutus erat, totus auro uariegatus lapidibusque
pretiosis, et erat formidolosus ualde. et
eleuata facie sua inflammata in claritate intuitus est
eam tamquam taurus in impetu indignationis suae;
et timuit regina et conuersus est color eius per dissolutionem
et inclinauit se super caput delicatae suae,
quae praecedebat eam — uellem ergo diceret iste nobis,
utrum rex ille ad dominum iam cucurrerat et ab eo se regi
cupiuerat suamque uoluntatem ex eius uoluntate suspenderat
et ei iugiter adhaerendo unus cum illo spiritus factus erat
nonnisi de arbitrii libertate, utrum se totum deo tradiderat
omnemque suam mortificauerat uoluntatem et cor suum in
manu dei posuerat. puto non desipere, sed insanire hominem,
quisquis de illo rege, qualis tunc erat, haec senserit; et tamen
conuertit deus et transtulit indignationem eius in lenitatem. quis
autem non uideat multo maius esse indignationem a contrario in
lenitatem conuertere atque transferre quam cor neutra affectione
praeoccupatum, sed inter utramque medium in aliquid declinare?
legant ergo et intellegant, intueantur atque fateantur non
lege atque doctrina insonante forinsecus, sed interna et occulta,
mirabili ac ineffabili potestate operari deum in cordibus hominum
non solum ueras reuelationes, sed bonas etiam uoluntates.