De Gestis Pelagii (51-55)

Et ego quidem in epistola mea, quam protulit,
non solum ab eius laudibus temperaui, sed etiam, quantum
potui, sine ullius commotione quaestionis de dei gratia recte
sapere admonui. dixi eum quippe in salutatione dominum.
quod epistolari more etiam non christianis quibusdam scribere
solemus neque id mendaciter, quoniam omnibus ad salutem.
quae in Christo est, consequendam debemus quodam modo
liberam seruitutem. dixi dilectissimum, quod et nunc dico et
si iratus fuerit, adhuc dicam, quoniam nisi erga eum dilectionem
tenuero, illo irascente ipse mihi magis nocebo. dixi
desiderantissimum, quoniam ualde cupiebam cum praesente
aliquid colloqui; iam enim audieram contra gratiam, qua
iustificamur, quando hinc aliqua commemoratio fieret, aperta
eum contentione conari. denique litterarum ipsarum breuis [*]
textus hoc indicat; nam cum egissem gratias. quod me scriptis
suis exhilarasset certum faciendo de sua salute ac suorum.
quos utique si correctos uolumus, etiam corporali salute
saluos uelle debemus, mox ei bona optaui a domino retribui
non ad salutem corporis pertinentia, sed ea potius, quae
putabat esse uel forte adhuc putat in solo arbitrio uoluntatis
et propria potestate posita, simul optans et propter hoc uitam
aeternam. deinde quia litteris suis, quibus respondebam, talia
quaedam in me bona multum benigneque laudauerat, etiam
ibi petiui ab eo, ut pro me oraret, quo potius a domino talis
fierem, qualem me esse iam crederet, ut eum sic admonerem,
contra quod ille sapiebat, ipsam quoque iustitiam, quam in
Ille laudandam putauerat, non esse uolentis neque currentis,
sed miserentis dei. hoc est totum, quod breuis illa
epistola mea continet eaque intentione dictata est; nam ita se
habet.

\'Domino dilectissimo et desiderantissimo fratri
Pelagio Augustinus in domino salutem. Gratias ago plurimum.

quod me litteris tuis exhilarare dignatus es et certum facere
de salute uestra. retribuat tibi dominus bona, quibus semper
sis bonus, et cum illo aeterno uiuas in aeternum, domine
dilectissime et desiderantissime frater. ego autem, etsi in me
non agnosco praeconia de me tua, quae tuae benignitatis epistola
continet, beneuolo tamen animo erga exiguitatem meam
ingratus esse non possum, simul admonens, ut potius ores
pro me, quo talis a domino fiam, qualem me iam esse [*] [*]
arbitraris. et alia manu: memor nostri incolumis domino placeas,
domine dilectissime et desiderantissime frater\'.

In ipsa quoque subscriptione quod posui, ut
domino placeat, magis hoc esse significaui in eius gratia quam
in sola hominis uoluntate, quando id nec hortatus sum nec
praecepi nec docui, sed optaui. quemadmodum uero si hortarer
aut praeciperem uel docerem, pertinere hoc et ad liberum
arbitrium demonstrarem nec tamen dei gratiae derogarem,
ita, quia optaui, dei quidem commendaui gratiam, non tamen
arbitrium uoluntatis extinxi. ut quid ergo in hoc iudicio protulit
hanc epistolam, secundum quam, si ab initio sapuisset,
nullo modo fortassis licet a bonis fratribus, sed tamen peruersitate
disputationum eius offensis ad episcopale iudicium
uocaretur? porro autem sicut ego rationem de hac mea epistola
reddidi, ita de suis, si esset necesse, redderent quorum allegauit
dicentes uel quid putauerint uel quid ignorauerint uel
qua ratione scripserint. proinde Pelagius, de quorumlibet
sanctorum amicitia se iactauerit, quorumlibet de suis laudibus
litteras legerit, quaelibet purgationis suae gesta protulerit,
nisi ea, quae contra dei gratiam, qua uocamur et iustificamur,
posuisse in libris suis idoneorum testium fide probatur, confessus
anathematizauerit ac deinde contra haec ipsa scripserit
et disputauerit, nequaquam his, quibus plenius notus est, uidebitur
esse correctus.

Iam enim quae post hoc iudicium consecuta sint,
quae hanc suspicionem magis augeant, non tacebo. peruenit [*]
in manus nostras nonnulla epistola, quae ipsius Pelagii diceretur
scribentis ad amicum suum quendam presbyterum, qui
., eum litteris, sicut eadem epistola continetur, benigne admonuerat,
ne per eius occasionem se aliquis a corpore ecclesiae
separaret. ibi inter cetera, quae inserere longum est nec opus
est, ait Pelagius: \'quattuordecim episcoporum sententia definitio
nostra comprobata est, qua diximus posse hominem sine
peccato esse et dei mandata facile custodire, si uelit. quae
sententia\', inquit, (contradictionis os confusione perfudit et
omnem in malum conspirantem societatem ab inuicem separauit\'.
siue ergo istam epistolam Pelagius uere scripserit siue
sub eius nomine a quocumque conficta sit, quis non uideat,
quemadmodum hic error et de iudicio, ubi conuictus atque
damnatus est, tamquam de uictoria glorietur? sic enim posuit
haec uerba, quemadmodum leguntur in libro eius, qui capitulorum
uocatur, non quemadmodum obiecta sunt in iudicio uel
eius etiam responsione repetita. nam et illi qui obiecerunt
nescio qua incuria minus posuerunt uerbum, de quo non parua
est controuersia. posuerunt enim eum dixisse posse hominem,
si uelit, esse sine peccato et dei mandata custodire, si uelit;
de facilitate nihil est dictum. deinde ipse respondens ait: \'posse
quidem hominem esse sine peccato et dei mandata custodire si
uelit, diximus\'. neque ipse dixit 'facile custodire\', sed tantummodo
\\;custodire. ita alio loco inter illa, de quibus me Hilarius
consuluit atque rescripsi, sic obiectum est: posse hominem esse
sine peccato, si uelit. ad quod ipse ita respondit: \'posse quidem [*]
hominem sine peccato esse dictum est superius\'. neque hic
ergo uel ab eis qui obiecerunt uel ab ipso qui respondit
additum est facile. superius etiam in narratione sancti
Iohannis episcopi ita commemoratum est: \'illis\', inquit, \'instantibus
et dicentibus, quia haereticus est; dicit enim quoniam
potest homo, si uoluerit, esse sine peccato, et de hoc interrogantibus
nobis eum respondit: non dixi quoniam recipit natura
hominis ut impeccabilis sit; sed dixi quoniam qui uoluerit
pro propria salute laborare et agonizare, ut non peccet et
ambulet in praeceptis dei, habere eum hanc possibilitatem a
deo. tunc quibusdam susurrantibus et dicentibus, quod sine
dei gratia diceret Pelagius posse hoc perfici, culpans\', inquit,
\'super hoc et intuli, quia et apostolus Paulus multum laborans,
sed non secundum suam uirtutem, sed secundum gratiam
dei dixit: amplius omnibus illis laboraui. non ego
autem, sed gratia dei mecum\' et cetera quae iam commemoraui.

Quid sibi ergo uult, quod in hac epistola ita gloriari
ausi sunt, ut non solum possibilitatem non peccandi, sed
etiam facilitatem, sicut in libro capitulorum eiusdem Pelagii
positum est, iudicantibus quattuordecim episcopis se persuasisse
iactarent, cum totiens eadem adiecta gestis atque repetita
nusquam hoc habere inueniantur? quomodo enim etiam ipsi
defensioni et responsioni Pelagii non est hoc uerbum [*] [*]

contrarium, cum et episcopus Ioliannes sic eum apud se respondisse
dixerit, ut eum uellet intellegi posse non peccare, qui uoluerit
pro salute sua laborare et agonizare, et ipse iam gestis agens
seque defendens proprio labore et dei gratia dixerit hominem
posse esse sine peccato? quomodo ergo facile fit, si
laboratur ut fiat? puto enim omnem sensum hominum nobiscum
agnoscere, quod ubi labor est, facilitas non est et tamen
epistola carnalis uentositatis et elationis uolat et gestorum
tarditate procurata celeritate praecedens in manus hominum
praeuolat, ut quattuordecim episcopis orientalibus placuisse
dicatur non solum posse esse hominem sine peccato et dei
mandata custodire, sed et facile custodire nec nominato
deo iuuante, sed tantum (si uelit\': ut uidelicet tacita, pro
qua uehementissime pugnabatur, diuina gratia restet, ut sola
in epistola legatur infelix et se ipsam decipiens uelut uictrix
humana superbia, quasi non hoc se dixerit * culpasse Iohannes
episcopus et uelut giganteos montes aduersus supereminentiam
gratiae caelestis structos tribus diuinorum testimoniorum
tamquam fulminum ictibus deiecisse aut uero cum illo etiam
ceteri episcopi iudices uel mente uel ipsis auribus ferrent
Pelagium dicentem \'posse quidem hominem sine peccato esse
et dei mandata custodire, si uelit, diximus), nisi continuo
sequeretur: \'hanc enim possibilitatem deus illi dedit\' — quod
nesciebant illi eum dicere de natura, non de illa, quam in
apostolica praedicatione nouerant, gratia — ac deinde [*] [*]
coniungeret: non autem diximus, quod inueniatur aliquis ab infantia
usque ad senectam qui numquam peccauerit, sed quoniam a
peccatis conuersus proprio labore et dei gratia possit esse
sine peccato\'. quod etiam sua sententia declararunt dicentes
eum recte respondisse hominem cum adiutorio dei et gratia
posse esse sine peccato, quid aliud metuentes, nisi ne hoc
negando non possibilitati hominis, sed ipsi dei gratiae facere
uiderentur iniuriam? nec tamen definitum est, quando fiat
homo sine peccato, quod fieri posse adiuuante dei gratia iudicatum
est, non est, inquam, definitum, utrum in hac carne
concupiscente aduersus spiritum fuerit uel sit uel futurus sit
aliquis iam ratione utens et uoluntatis arbitrio, siue in ista
frequentia hominum siue in solitudine monachorum, cui non
sit iam necessarium non propter alios, sed etiam propter se
ipsum dicere in oratione: dimitte nobis debita nostra, an
uero tunc perficiatur hoc donum, quando similes ei erimus,
quando uidebimus eum sicuti est, quando dicetur non a
pugnantibus: uideo aliam legem in membris meis repugnantem
legi mentis meae, sed a triumphantibus: ubi
est, mors, uictoria tua? ubi est, mors, aculens tuus?
quod non inter catholicos et haereticos, sed inter ipsos catholicos
fortasse pacifice requirendum est.