De Genesi Ad Litteram Imperfectus Liber (15)

Eiciant aquae reptilia animarum uiuarum. cur
additum est: uiuarum? an possunt esse animae, nisi uiuant?
an istam manifestiorem uitam commendare uoluit, quae inest
animalibus sentientibus, quoniam stirpes ea carent? et uolatilia
uolantia super terram sub firmamento caeli. si
uolatilia non uolant in illo purissimo aere, ubi nulla nubila
oriuntur, hinc manifestum est ad firmamentum eum pertinere,
quia sub firmamento caeli dictum est uolatilia uolare super
terram. et sic est factum. ordo ille seruatur, ideoque subiungitur
sicut in ceteris excepta luce, quae prior facta est.

Et fecit deus cetos magnos et omnem animam animalium
repentium, quae eiecerunt aquae secundum
genus eorum, et omne uolatile pennatum secundum
suum genus. meminerimus sane secundum suum genus de his
creaturis dici, quae seminali propagine reparantur; nam hoc
de herbis iam et arboribus dictum est. et omne uolatile
pennatum. cur additum est: pennatum? an potest esse [*] [*]
om. V

uolatile quod pennas non habeat? sed si potest, numquid hoc
genus non fecit deus, quando non inuenitur ubi sit factum?
an omnino potest quidquam uolare sine pennis? nam et
uespertiliones et locustae et muscae et si quid eius modi est
quod plumis careat, pennis non caret. sed pennatum additum
est, ne solas aues intellegeremus, quoniam pisces
pennati sunt et super terram uolant infra aquas; ideo non
dictum est "aues", sed et uolatile pennatum uolantia
generaliter. et uidit deus quia bonum est. et hic sicut in
ceteris locis intellegendum.

Et benedixit ea deus dicens: crescite et multiplicamini
et inplete aquas maris; et uolatilia multiplicentur
super terram. benedictionem ad fecunditatem ualere
uoluit, quae in successione prolis adparet, ut ea benedictione,
qua infirma et mortalia creata sunt, genus suum nascendo
custodiant. sed cum etiam stirpes nascendo teneant similitudinem
praetereuntium, cur eas non benedixit? an quia sensu
carent, qui rationi uicinus est? non enim uacat fortasse, quod
secunda persona utitur deus in benedicendo, ut haec animantia
compellet quodammodo tamquam audientia dicendo:
crescite et multiplicamini et inplete aquas maris. nec
tamen in eadem persona usque ad finem benedictionis inuenitur;
sequitur enim: et uolatilia multiplicentur super terram;
non dixit: multiplicamini super terram. nisi forte hoc ipso
significatur sensum animantium non adeo uicinum esse rationi,
ut perfecte possit accipere compellantem, sicut quae intellegunt
atque uti ratione possunt. [*] [*]

Et factum est sic. hic plane quiuis tardus iam euigilare
debet, ut intellegat quales isti dies enumerentur. cum enim
certos seminum numeros deus animantibus dederit seruantes
miram certa ordinatione constantiam, ut certo dierum numero
pro suo quaeque genere et concepta utero gerant et edita oua
calefaciant — cuius naturae institutio dei sapientia conseruatur,
quae tendit a fine usque ad finem fortiter et disponit
omnia suauiter —: quomodo uno die potuerunt et concipere
et utero grauescere et parta uaporare atque nutrire et
inplere aquas maris et multiplicari super terram? ita enim
subiungitur: et sic est factum, ante uesperae aduentum.
sed nimirum, cum dicit: facta est uespera, materiam informem
commemorat; cum autem dicit: factum est mane,
speciem, quae ipsa operatione inpressa est materiae . ita enim
post operationem transactum diem concludit. non tamen dixit
deus: fiat. uespera uel: fiat mane; commemoratio est enim
rerum factarum breuissima significatis per uesperam et mane
materia et specie, quae utique deum fecisse iam dictum erat,
cum ipsum defectum tamen, id est cum de specie ad materiam
et ad nihilum tenditur, si hoc noctis nomine recte insinuatum
putamus, non dixerit factum sed tantum ordinatum a deo,
cum ait superius: diuisit deus inter lucem et tenebras:
ut uesperae uocabulo significetur informis materia, quae
quamuis ex nihilo facta est, est tamen et habet capacitatem
specierum atque formarum. accipi etiam potest tenebrarum
nomine ipsum omnino nihilum, quod non fecit deus et unde
fecit quaecumque facere pro sua ineffabili bonitate dignatus
est, cum sit omnipotens, qui etiam de nihilo tanta fecit. [*] [*]

Et facta est uespera et factum est mane dies quintus.
hic postquam dixit: et sic est factum, non subdidit
sicut solet executionem, quasi iterum facta sint; iam enim
superius dictum erat. nec ea benedictione, quae ad gignendam
prolem pertinet, aliqua noua natura fabricabatur; sed quae
facta erant per successionem conseruabantur. et ideo nec illud
dictum est: et uidit deus quia bonum est; iam enim res ipsa
placuerat, quae tantum seruanda erat in fetibus. nihil hic
itaque repetitum est, nisi quod ait: et factum est sic;
statimque subiectum de uespera et mane: quibus nominatis
transacta opera de informi materia et specie quae inponitur
significari dictum est. nisi forte aliquid melius atque sublimius
occurrerit quaerentibus.

Et dixit deus: eiciat terra animam uiuam secundum
suum genus: quadrupedum et serpentium et bestiarum
terrae secundum genus et pecora secundum genus.
et factum est sic. cum dictum fuerit "animam", cur additum
sit uiuam* et quid sit" secundum genus" et de solita
conclusione qua dicitur: et factum est sic, sicut superius
tractatum est, consideranda et accipienda sunt. cum autem in
latina lingua nomine bestiarum omne inrationale animal generaliter
significetur, hic tamen distinguendae sunt species, ut
quadrupedes accipiamus omnia iumenta, serpentes omnia repentia,
bestias uel feras omnia quadrupedia indomita, pecora uero
quadrupedia, quae non operando adiuuant, sed dant aliquem
fructum pascentibus.