De Genesi Ad Litteram Imperfectus Liber (14)

Et dixit deus: eiciant aquae reptilia animarum
. uiuarum et uolatilia uolantia super terram sub firmamento
caeli. et sic est factum. ea quae natantia sunt
animalia reptilia sunt appellata, quia pedibus non ambulant,
an quia sunt alia, quae sub aqua in terra repunt? alia enim
sunt pennata in aquis, sicut pisces qui squamas habent uel [*] [*]

alii qui non habent, sed tamen pennis nituntur. qui utrum
inter uolatilia hoc loco numerandi sint dubitari potest. nam
et ipsa uolatilia cur aquis tribuerit, non aeri, nonnulla quaestio
est. non enim has aues tantum hic accipere possumus, quibus
aquae familiares sunt, quales sunt mergi et anates et quaecumque
huius modi. nam si de his tantum dixisset, non
praetermitteret alio loco de aliis auibus dicere, inter quas
nonnullae usque adeo ab aquis remotae sunt, ut ne bibant
quidem. nisi forte istum aerem terris contiguum, quoniam se
humidum etiam serenissimis noctibus rore testatur, aquam
uocauit, quia et in nubem cogitur. nubes autem aqua est,
quod omnes sentiunt, quibus contigit in montibus inter nubila
uel etiam in campis inter nebulas ambulare. in hoc quippe
aere uolare aues dicuntur. nam in illo sublimiore atque puriore,
qui uere aer ab omnibus appellatus est, nequeunt; non enim
earum pondus tenuitate sua sustinet. in illo autem neque
nubes concrescere asseruntur nec aliquid procellosum existere: .
quippe ubi uentus adeo nullus est, ut in uertice Olympi
montis, qui spatia huius humidi aeris excedere dicitur, quaedam
litterae in puluere solere fieri perhibeantur et post annum
integrae atque inlaesae inueniri ab his, qui sollemniter memoratum
montem ascendebant.

Quapropter non absurde existimari potest firmamentum caeli
in scripturis diuinis usque ad haec spatia uocari, ut et ille
aer tranquillissimus et sincerissimus ad firmamentum pertinere
credatur. hoc enim nomine firmamenti ipsa tranquillitas et
magna pars rerum significari potest. unde etiam illud dici
pluribus locis in Psalmis existimo: et ueritas tua usque [*] [*]

ad nubes. nihil enim est firmius et serenius ueritate. nubes
autem sub ista sincerissimi aeris regione concrescunt. quod
quamquam figurate dictum accipiatur, ex his tamen rebus
sumtum est, quae habent ad haec quandam similitudinem,
ut corporea creatura constantior et purior, quae a summitate
caeli usque ad nubes est, ueritatis figuram recte habere
uideatur, id est usque ad aerem caliginosum et procellosum
et humidum. ergo uolatilia uolantia super terram sub firmamento
caeli conuenienter sunt aquis adtributa, quia non inconuenienter
aer iste aqua nominatur. hinc etiam intellegi
datur de aere nihil esse dictum, quomodo uel quando sit
factus, quia iste aer nomine aquarum tenetur, ille autem
nomine firmamenti; atque ita nullum elementum praetermissum
est.

Sed fortasse quis dicat: si eo quod dictum est: congregetur
aqua, intellegimus aquam esse factam ex illa cono
fusione materiae, hanc autem congregationem mare appellauit
deus, quomodo ibi possumus hunc aerem intellegere factum,
quod mare non dicitur, etiam si aqua dici potest? quamobrem
mihi uidetur in eo, quod dictum est: adpareat arida, non
solum speciem terrae sed etiam huius aeris crassioris esse
insinuatam. per hunc enim terra inluminatur, ut perspicua
nobis sit. in uno ergo uerbo, quo dictum est: adpareat,
intimata sunt omnia, sine quibus adparere non posset; id est
et species eius et nudatio ab aquis et aeris superfusio, per
quem in ea lumen a superiore mundi parte transmittitur. an
potius in eo, quod scriptum est: congregetur aqua, species
huius aeris commendatur, quia iste aer cum condensatur,
hanc aquam uidetur efficere? coactionem itaque in densitatem [*]

congregationem aquae fortasse appellauit, ut mare fieret; u
id, quod non congregatum, id est non spissatum superfertur
aqua sit, quae aues uolantes possit sustinere, utrique nomini
adcommodata, ut uocari possit et aqua subtilior et aer
crassior. sed quando iste factus sit cur non dicitur? an forte
uerum est, quod quidam uolunt, humidis exhalationibus maris
et terrae has auras effici ita crassiores aere illo superiore ac
liquido, ut gestandis uolatilibus auium sint adcommodatae,
ita porro teneriores his aquis, quibus corpus abluitur, ut
earum comparatione siccae atque aeriae sentiantur? et quia
de terra et mari iam dictum erat, quid opus erat dicere de
exhalationibus eorum, id est aquis auium, cum illum aerem
purissimum et tranquillissimum firmamento adtributum intellexeris?

Nam neque de fontibus et fluminibus dictum est quomodo
facta sint. qui enim scrupulosius ista quaerunt et disserunt,
aethereo superlapsu de mari dulcem inuisibiliter dicunt extrahi
uaporem his uidelicet ascensionibus, quas nullo modo sentire
possumus: inde conglobari nubes, atque ita terram imbribus
madefactam antris occultioribus instillare atque insudare
tantum, quantum coactum et per diuersos tramites lapsum
erumpat in fontes siue paruos siue fluminibus gignendis
idoneos. cuius rei documenta esse uolunt, quod marinarum
aquarum decoctarum uapor sinuato cooperculo exceptus
humorem dulcem gustantibus exhibet. et omnibus fere manifestum
est diminutos fontes inopiam sentire pluuiarum. adtestatur
et diuina historia, cum Helias tempore ariditatis [*] [*]

imbrem posceret; iussit enim, cum ipse oraret, ut Helisaeus
ad mare adtenderet. unde cum uideret oriri perparuam nubeculam
pluuiam regi sollicito adesse nuntiauit, qua mox etiam
fugiens inrigatus est. et Dauid dicit: domine, qui aduocas
aquam maris et effundis eam super faciem terrae.
quapropter mari nominato de aliis aquis superfluo diceret,
siue istis roriferis quae tenuitate auras uolantibus auibus
praebent, siue fontium ac fluminum, si et illae exhalationibus
fiunt et istae reciprocis imbribus, quos terra sorbet, emanant.