De Fide et Operibus (46-49)

Neque enim illud hoc loco intellegendum est
sanctum mandatum, quo praeceptum est, ut in deum credamus
- quamquam eo ipso totum continetur, si eam intellegamus
fidem credentium, quae per dilectionem operatur
— sed aperte expressit quid diceret sanctum mandatum,
id est, quo praeceptum est, ut ab huius mundi coinquinationibus
recedentes casta conuersatione uiuamus. sic enim ait: si
enim refugientes coinquinationes mundi in agnitionem
domini nostri et conseruatoris Iesu Christi
his rursus inplexi superantur, facta sunt illis
posteriora deteriora prioribus. non ait *refugientes
ignorantiam dei\' aut *refugientes infidelitatem saeculi* uel tale
aliquid, sed: coinquinationes mundi, in quibus est
utique omnis inmunditia flagitiorum. nam de his superius
loquens dixit: coepulantes uobiscum, oculos habentes
plenos adulterii et indesinentis peccati. ideo
etiam fontes siccos eos appellat: fontes uidelicet, quod acceperint
agnitionem domini Christi, siccos autem, quia non
congruenter uiuunt. de talibus quippe etiam ludas apostolus
loquens, hi sunt, inquit, qui in dilectionibus uestris
maculati coepulantur sine timore semet ipsos
pascentes, nubes sine aqua et cetera. quod enim Petrus [*] [*]
ait: coepulantes uobiscum, oculos habentes plenos
adulterii, hoc ludas: in dilectionibus uestris
maculati coepulantur. mixti sunt enim bonis in epulis
sacramentorum et dilectionibus plebium. et quod Petrus ait
\'fontes sicci\', hoc ludas "nubes sine aqua" hoc Iacobus
\'fides mortua\'.

Non itaque promittatur poena ignis transitoria turpiter
scelerateque uiuentibus, quia uiam iustitiae cognouerunt, quibus
melius erat non cognoscere, sicut ueracissima scriptura testatur.
de talibus quippe etiam dominus ait: et erunt nouissima
illius hominis peiora quam erant prima, quoniam purgationis
suae habitatorem sanctum spiritum non recipiens
fecit in se inmundum spiritum multipliciorem redire. nisi forte
ideo sunt isti, de quibus agitur, meliores habendi, quia non
redierunt ad inmunditiam adulteriorum, sed ab ea non recesserunt,
nec purgati se rursus inquinauerunt, sed purgari
recusauerunt. neque enim, ut releuata conscientia intrent ad
baptismum, dignantur saltem uomere pristinas inmunditias,
quas canum more iterum sorbeant, sed in lauacri ipsius
sanctitate pertinaciter crudo pectore indigestam nequitiam
tenere contendunt; nec occultant eam pollicitatione uel ficta,
sed inpudentia professionis eructant; nec exeuntes de Sodomis
more uxoris Loth in praeterita iterum adtendunt, sed omnino [*] [*]

de Sodomis dedignantur exire, immo ad Christum cum Sodomis
conantur intrare. Paulus apostolus dicit: qui prius fui
blasphemus et persecutor et iniuriosus; sed misericordiam
consecutus sum, quia ignorans feci in
incredulitate; et istis dicitur: tunc potius misericordiam
consequemini, si scientes male uixeritis in ipsa fide. nimis longum
est et paene infinitum omnia testimonia scripturarum uelle
colligere, quibus adparet non solum non esse mitiorem causam
eorum, qui scientes quam qui nescientes uitam nequissimam
et iniquissimam ducunt, uerum etiam hoc ipso grauiorem.
proinde ista suffecerint.

Caueamus ergo diligenter in adiutorio domini
dei nostri non facere homines male securos, dicentes eis,
quod si fuerint in Christo baptizati, quomodolibet in ea fide
uixerint, eos ad salutem aeternam esse uenturos, ne sic faciamus
christianos, quomodo iudaei proselytos, quibus dominus
ait: uae uobis, scribae et pharisaei, qui circumitis
mare et terram facere unum proselytum; cum
autem feceritis, facitis eum filium gehennae duplo
quam uos estis; sed potius sanam doctrinam dei magistri
in utroque teneamus, ut sancto baptismo consona sit uita
christiana nec cuiquam homini, si utrumlibet defuerit, uita
promittatur aeterna. qui enim dixit: nisi quis renatus
fuerit ex spiritu sancto, non intrabit in regnum [*] [*]
caelorum, ipse etiam dixit: nisi abundauerit iustitia
uestra super scribarum et pharisaeorum, non intrabitis
in regnum caelorum. de illis quippe ait:
scribae et pharisaei cathedram Moysi sedent. quae
dicunt facite; quae autem faciunt, facere nolite;
• dicunt enim et non faciunt. ergo iustitia eorum est
\'dicere et non (facere). ac per hoc nostram esse uoluit abundantem
super illorum *dicere et facere\'; quae si non fuerit,
non intrabitur in regnum caelorum. non quia quisquam ita
debet extolli, ut, non dicam apud alios iactare, sed apud
se ipsum putare audeat se in hac uita esse sine peccato,
sed nisi essent quaedam ita grauia, ut etiam excommunicatione
plectenda sint, non diceret apostolus: congregatis
uobis et meo spiritu tradere huius modi
satanae in interitum carnis, ut spiritus saluus sit
in die domini Iesu. unde etiam dicit: ne lugeam multos,
qui ante peccauerunt et non egerunt paenitentiam
super inmunditiam et fornicationem quam
gesserunt. item nisi essent quaedam non ea humilitate
paenitentiae sananda, qualis in ecclesia datur eis, qui proprie
paenitentes uocantur, sed quibusdam correptionum medicamentis,
non diceret ipse dominus: corripe eum inter te
et ipsum; si te audierit, lucratus es fratrem tuum.
postremo nisi essent quaedam, sine quibus haec uita non [*] [*]
agitur, non cotidianam medellam poneret in oratione, quam
docuit, ut dicamus: dimitte nobis debita nostra, sicut
et nos dimittimus debitoribus nostris.

Iam satis, quantum arbitror, de illa tota opinione
quid mihi uideretur exposui, ubi tres quaestiones mouerunt:
unam de permixtione in ecclesia bonorum et malorum tam-
quam tritici et zizaniorum. ubi cauendum est, ne ideo putemus
esse propositas istas similitudines, uel hanc uel de inmundis
in arca animalibus uel quaecumque alia idem significant, ut
dormiat ecclesiae disciplina, de qua in figura illius mulieris
dictum est: seuerae sunt conuersationes domus eius,
sed ut non eo usque progrediatur dementiae potius temeritas
quam seueritas diligentiae, ut quasi bonos a malis per nefaria
schismata separare praesumat. neque enim per has similitudines
et praenuntiationes consilium desidiae bonis datum est, qua
neglegant, quod prohibere debent, sed patientiae, qua perferant
salua doctrina ueritatis, quod emendare non ualent. nec quia
scriptum est introisse ad Noe in arcam etiam inmunda animalia,
ideo praepositi uetare non debent, si qui inmundissimi
ad baptismum uelint intrare saltantes, quod est certe mitius
quam moechantes; sed per hanc figuram rei gestae praenuntiatum
est inmundos in ecclesia futuros propter tolerantiae
rationem, non propter doctrinae con-uptionem uel disciplinae [*] [*]
dissolutionem. non enim quacumque libuit intrauerunt inmunda
animalia arcae conpage confracta, sed ea integra per
unum atque idem ostium, quod artifex fecerat. altera quaestio
est, in qua eis uisum est fidem solam baptizandis esse tradendam,
postea uero iam baptizatos docendos esse de moribus.
sed satis demonstratum est, nisi fallor, tunc magis pertinere
ad curam speculatoris, cum omnes, qui fidelium conpetunt
sacramentum, omnia quae dicuntur intentius et sollicitius
audiunt, non tacere de poena, quam male uiuentibus dominus
comminatur, ne in ipso baptismo rei sint grauissimorum
criminum, quo ueniunt, ut remittatur reatus omnium peccatorum.
tertia quaestio est periculosissima, qua parum considerata
et non secundum diuinum eloquium pertractata tota illa opinio
mihi uidetur exorta, in qua promittitur scelestissime turpissimeque
uiuentibus, etiamsi eo modo uiuere perseuerent et
- tantummodo credant in Christum eiusque sacramenta percipiant,
eos ad salutem uitamque aeternam esse uenturos contra
apertissimam domini sententiam, qui desideranti uitam aeternam
respondit: si uis uenire ad uitam, serua mandata,
et commemorauit (quae mandata\', ubi ea scilicet peccata
uitantur quibus nescio quomodo salus aeterna promittitur
propter fidem sine operibus mortuam. de his tribus quaestionibus
satis, quantum existimo, disputaui demonstrauique sic
tolerandos in ecclesia malos, ut non neglegatur ecclesiastica [*] [*] disciplina; sic catechizandos eos, qui baptismum petunt, ut
non solum audiant atque suscipiant, quid credere, uerum
etiam qualiter uiuere debeant; sic promitti fidelibus uitam
aeternam, ut non etiam per fidem mortuam, quae sine operibus
saluare non potest, ad eam se quisque peruenire posse
arbitretur, sed per illam fidem gratiae, quaeperdilectionem
operatur. non itaque culpentur dispensatores fideles, non
sua neglegentia uel pigritia, sed quorundam potius contumacia,
qui pecuniam dominicam recusant accipere et adulterinam
suam cogunt seruos dominicos erogare, dum nolunt saltem
tales mali esse, quales sanctus Cyprianus commemorat, saeculo
uerbis solis et non factis renuntiantes, quando nec uerbis
renuntiare diaboli operibus uolunt, cum se in adulterio permansuros
uoce apertissima profitentur. si quid ab eis dici solet,
quod forte disputando non adtigi, tale arbitratus sum, cui
mea responsio necessaria non fuisset, siue quod ad rem, de
qua agitur. non pertineret, siue quod tam leue esset, ut a
quolibet facillime redargui posset. [*] [*] [*] [*]