De Fide et Operibus (42-45)

Nec de his igitur uerbis mitior ulla condicio
promittenda est sic in deum credere uolentibus, ut permaneant
in perditis moribus, multo minus de illis, ubi apostolus
ait: qui sine lege peccauerunt, sine lege peribunt;
qui autem in lege peccauerunt, per legem iudicabuntur,
tamquam hoc loco aliquid distet inter perire et
iudicari, cum alio uerbo hoc idem significatum sit. solent enim
scripturae etiam iudicium pro aeterna damnatione ponere, sicut
in euangelio dominus loquitur: ueniet hora, in qua omnes
qui sunt in monumentis audi ant uocem eius; et precedent
qui bene fecerunt in resurrectionem uitae;
qui autem male egerunt in resurrectionem iudicii.
neque hic dictum est (hoc qui crediderunt, illud autem qui
non crediderunt\', sed: hoc illi qui bene egerunt, illud
qui male egerunt. inseparabilis est quippe bona uita a
fide, quae per dilectionem operatur; immo uero ea
ipsa est bona uita. uidemus itaque resurrectionem iudicii
dixisse dominum pro resurrectione damnationis aeternae, de
omnibus quippe resurrecturis — ubi procul dubio erunt etiam [*] [*]
hi, qui omnino non credunt; neque enim ipsi non sunt in
monumentis — duas partes fecit, alios in resurrectionem
uitae, alios in resurrectionem iudicii resurrecturos esse declarans.

Quodsi dicunt non ibi intellegendos etiam eos qui
omnino non credunt, sed eos, qui per ignem salui erunt, quia
crediderunt, etiamsi male uixerunt, ut eorum transitoriam
poenam iudicii nomine significatam arbitrentur, quamquam
hoc inpudentissime dicatur, cum omnino dominus omnes
resurrecturos, in quibus sine dubio et increduli erunt, in duo
diuiserit, uitam) et \'iudicium\', ita iudicium uolens aeternum
intellegi, quamuis hoc non addiderit, sicut et uitam — neque
enim ait: in resurrectionem uitae aeternae, cum aliud intellegi
utique noluerit — uideant tamen quid responsuri sunt, ubi ait:
qui autem non credit iam iudicatus est. nam hic procul
dubio aut iudicium pro poena aeterna positum intellegunt
-aut per ignem saluos futuros etiam incredulos dicere audebunt,
quoniam qui non credit, inquit, iam iudicatus est,
hoc est iam iudicio destinatus; et non erit, quod pro magno
beneficio polliceantur credentibus nequiterque uiuentibus, quando
et hi, qui non credunt, non erunt perdendi, sed iudicandi.
quod si dicere non audent, non audeant aliquid mitius polliceri
eis, de quibus dictum est: per legem iudicabuntur,
quia constat iudicium etiam pro aeterna damnatione solere [*] [*]

nominari. quid? quod inuenimus non solum minime mitioris,
uerum etiam deterioris condicionis esse illos, qui scientes
peccant? hi sunt enim maxime, qui legem acceperunt; nam,
sicut scriptum est, ubi lex non est, nec praeuaricatio.
hinc est et illud: concupiscentiam nesciebam nisi
lex diceret: non concupisces. occasione itaque
accepta peccatum per mandatum operatum est in
me omnem concupiscentiam et alia multa, quae de
hac re idem apostolus dicit. ab hoc reatu grauiore liberat
gratia spiritus sancti per Iesum Christum dominum nostrum,
quae diffusa caritate in cordibus nostris donat
iustitiae delectationem, qua inmoderatio concupiscentiae superetur.
hinc itaque confirmatur non solum nihil mitius, sed
grauius aliquid intellegendum, de quibus dictum est: qui in
lege peccauerunt, per legem iudicabuntur, quam de
illis, qui sine lege peccantes sine lege peribunt, nec pro poena
transitoria hoc loco dictum iudicium, sed pro ea, qua etiam .
non credentes iudicabuntur.

Nam qui hac utuntur sententia ad promittendam salutem
per ignem illis, qui credentes pessime uiuunt, ut eis
dicant: qui sine lege peccauerunt, sine lege peribunt;
qui autem in lege peccauerunt, per legem
iudicabuntur, tamquam dictum sit (non peribunt, sed per
ignem salui erunt\', nec illud adtendere potuerunt, hoc apostolum
de illis, qui sine lege, et illis, qui in lege peccauerunt, [*] [*]

dixisse, cum de gentibus et iudaeis ageret, ut non tantum
gentibus, sed utrisque gratiam Christi, qua liberentur, necessariam
demonstraret: quod tota ipsa epistula ad Romanos
euidenter ostendit. iam ergo etiam iudaeis in lege peccantibus,
de quibus dictum est: per legem iudicabuntur, non eos
liberante gratia Christi promittant, si placet, salutem per
ignem, quoniam de his dictum est: per legem iudicabuntur.
quod si non faciunt, ne contra se ipsos ueniant,
qui eos grauissimo infidelitatis crimine obstrictos esse dicunt,
ut quid transferunt ad infideles et fideles in eo, quod ad
fidem Christi adtinet, illud, quod dictum est de his, qui
sine lege, et his, qui in lege peccauerunt, cum de iudaeis
et de gentibus ageretur, ut ad Christi gratiam utrique inuitarentur?.

Neque enim dictum est: qui sine fide peccauerunt,
sine fide peribunt; qui autem in fide peccauerunt, per fidem
iudicabuntur, sed \'sine lege\' dictum est et \'in lege\' ut satis
adpareret illam causam tangi, quae inter gentes et iudaeos
agebatur, non quae inter bonos malosque Christianos.

Quamquam si illo loco legem pro fide accipi uolunt,
quod nimis inportunum et absurdum est, etiam hinc apertissimam
possunt legere sententiam apostoli Petri, qui cum
loqueretur de his, qui in occasionem carnis acceperant et in
uelamentum malitiae, quod scriptum est, nos ad nouum
testamentum pertinentes non ancillae filios esse, sed [*] [*]

liberae, qua libertate Christus nos liberauit, et
putauerant hoc esse libere uiuere, ut tamquam de tanta
redemptione securi, quidquid liberet, licere sibi arbitrarentur,
non intuentes, quod dictum est: uos in libertatem uocati
estis, fratres; tantum ne libertatem in occasionem
carnis detis. unde et ipse Petrus dicit: liberi, non
sicut uelamentum malitiae habentes libertatem,
ait de illis et in secunda epistula sua: hi sunt fontes
sicci etnebulae a turbine exagitatae, quibus caligo
tenebrarum reseruata est. superba enim uanitatis
loquentes inliciunt in concupiscentiis carnis inpudicitiae
eos qui paululum effuge-runt, in errore
conuersati, libertatem illis promittentes, cum ipsi
serui sint corruptionis. a quo enim quis deuictus
est, huic et seruus addictus est. si enim refugientes
coinquinationes mundi in agnitionem domini
nostri et conseruatoris Iesu Christi his rursus
inplexi superantur, facta sunt illis posteriora deteriora
prioribus. melius enim erat illis non cognoscere
uiam iustitiae quam cognoscentes retrorsum
reflecti a tradito sibi sancto mandato.
contigit enim illis res ueri prouerbii: canis reuersus
ad uomitum suum et: sus lota in uolutabris
ceni. quid adhuc promittitur contra istam manifestissimam
ueritatem condicio melior his, qui cognouerunt uiam iustitiae,
hoc est dominum Christum, et perdite uiuunt, quam si omnino [*] [*]
non cognouissentόt, cum apertissime dicatur: melius erat
illis non cognoscere uiam iustitiae quam cognoscentibus
retrorsum reflecti a tradito sibi sancto
mandato?