Du Duabus Animabus (21-24)

Quamobrem quid habet argumenti aestuans in utramque
partem deliberatio modo in peccatum prona, modo in recte
factum subuecta, ut duo animarum genera, quorum alterius
natura ex deo sit, alterius non sit, cogamur accipere, cum
alias tot causas alternantis cogitationis conicere liceat? sed
haec obscura esse et incassum ab animis lippientibus quaeri
quisquis bonus rerum existimator est, uidet. quare illa potius,
quae de uoluntate atque peccato dicta sunt, illa, inquam,
quae summa iustitia neminem ratione utentem ignorare permittit,
illa quae si auferuntur nobis, nihil est, unde disciplina [*]

Horum simile est, quod de paenitendo nunc dicam. nam
ut inter omnes sanos constat et quod ipsi Manichaei non
solum fatentur. sed et praecipiunt, utile est paenitere peccati.
quid ego nunc in hanc rem diuinarum scripturarum testimonia,
quae usquequaque diffusa sunt, colligam? uox est etiam ista
naturae: neminem stultum rei huius notitia deseruit; hoc
nobis nisi esset penitus insitum, periremus. potest aliquis
dicere non se peccare: non sibi esse autem, si peccauerit,
paenitendum, nulla barbaries dicere audebit. quae cum ita sint,
quaero ex duobus illis generibus animarum, cuius sit paenitere
peccati ? scio quidem neque illius esse posse, qui male facere,
neque illius, qui bene facere non potest. quare ut eorum uerbis
loquar, si animam tenebrarum peccati peccati, non est de
substantia summi mali; si animam lucis, non est de substantia
summi boni. paenitendi enim adfectio illa, quae prodest,
et male fecisse paenitentem et bene facere potuisse testatur.
quomodo igitur nihil ex me mali, si ego perperam feci ? aut
quomodo me recte paenitet, si ego non feci? audi partem
alteram: quomodo ex me nihil boni est, cui bona uolunta.s
inest? aut quomodo me recte paenitet, si non inest? quamobrem
aut negent isti esse paenitendi magnam utilitatem, ut
non solum a christiano nomine, sed ab omni etiam uel imaginaria
ratione pellantur, aut animarum duo illa genera, unum
ex quo nihil mali, alterum ex quo nihil boni sit, discere atque
docere iam desinant: quod si faciant, Manichaei esse utique [*]

Ac mihi quidem satis est sic scire, quod Manichaei
errent, ut scio paenitendum esse peccati. et tamen si nunc
amicorum meorum aliquem, qui usque adhuc illos audiendos
putat. conpellam iure amicitiae et ei dicam: scisne utile esse,
cum quisque peccauerit, paenitere? sine dubitatione se scire
iurabit. si ergo te fecero ita scire falsam esse Manichaeorum
haeresim, desiderabisne amplius? quid amplius se posse in
hac re desiderare respondeat. bene quidem huc usque. sed cum
ostendere coepero certas necessariasque rationes, quae illam
propositionem adamantinis, ut dicitur, catenis nexae consequuntur.
remque totam ad conclusionem, qua illa euertitur
secta, perduxero: negabit se forsitan scire utilitatem illam
paenitendi, quam nemo doctus, nemo indoctus ignorat, et
potius se scire contendet, cum dubitamus et deliberamus duas
in nobis animas patrocinia propria singulis quaestionis partibus
adhibere. o consuetudo peccati! o comes poena peccati! uos
me tunc a rerum tam manifestarum consideratione auertistis,
sed non sentienti nocebatis; nunc uero in familiarissimis meis
similiter non sentientibus me iam uulneratis torquetisque
sentientem.

Adtendite ista, quaeso, carissimi; uestra ingenia bene
noui. si mihi nunc uos qualiscumque hominis mentem rationemque
conceditis, multo certiora sunt quam quae ibi uel uidebamur
discere uel magis credere cogebamur. deus magne, [*]