De Cura pro Mortuis Gerenda ad Paulinum Episcopum (3-4)

Poterat inquisitioni tuae sufficere mea breuis ista responsio;
sed quae alia moueant, quibus respondendum existimo,
parumper adtende. in Machabaeorum libris legimus
oblatum pro mortuis sacrificium. sed et si nusquam in scripturis
ueteribus omnino legeretur, non parua est uniuersae
ecclesiae quae in hac consuetudine claret auctoritas, ubi in [*] [*]

precibus sacerdotis quae domino deo ad eius altare funduntur
locum suum habet etiam commendatio mortuorum.

Sed utrum aliquid prosit animae mortui locus corporis
sui, operosius inquirendum est. ac primum utrum intersit
aliquid ad inferendam uel augendam miseriam post hanc uitam
spiritibus hominum, si eorum corpora sepulta non fuerint,
non secundum opinionem utcumque uulgatam, sed potius
secundum religionis nostrae sacras litteras est uidendum.
neque enim credendum est, sicut apud Maronem legitur,
insepultos nauigando atque transeundo inferno amne prohiberi,
quia scilicet
nec ripas datur horrendas et rauca fluenta
transportare prius, quam sedibus ossa quierunt.
quis cor christianum inclinet his poeticis fabulosisque figmentis,
cum dominus Iesus, ut inter manus inimicorum, qui
eorum corpora in potestate haberent, securi occumberent christiani,
nec capillum capitis eorum adserat periturum, exhortans
ne timeant eos, qui cum corpus occiderint, amplius non
habent quid faciant? unde in primo libro de \'Ciuitate dei\'
satis, quantum existimo, sum locutus, ut eorum dentem retunderem,
qui barbaricam uastitatem, praecipue quam nuper
Roma perpessa est, Christianis temporibus inputando etiam [*] [*]
id obiciunt, quod suis illic non subuenerit Christus. quibus
cum responsum fuerit animas fidelium pro suae fidei meritis
ab illo fuisse susceptas, insultant de cadaueribus insepultis.
totum itaque istum de sepultura locum uerbis talibus explicaui.

(At enim in tanta, inquam, strage cadauerum nec sepeliri
potuerunt. neque istud pia fides nimium reformidat, tenens
praedictum nec absumentes bestias resurrecturis corporibus
obfuturas, quorum capillus capitis non peribit. nullo modo
diceret ueritas: nolite timere eos, qui corpus occidunt,
animam autem non possunt occidere, si quidquam obesset
futurae uitae quidquid inimici de corporibus occisorum facere
uoluissent. nisi forte quispiam sic absurdus est, ut contendat
eos, qui corpus occidunt, non debere timeri ante mortem, ne
corpus occidant, et timeri debere post mortem, ne corpus
occisum sepeliri non sinant. falsum est ergo quod ait:
qui corpus occidunt et postea non habent quid faciant,
si habent tanta, quae de cadaueribus faciant? absit,
ut falsum sit quod ueritas dixit. dictum est enim aliquid eos
facere, cum occidunt, quia in corpore sensus est occidendo, [*] [*] [*] [*]

postea uero nihil habere quod faciant, quia nullus sensus est
in corpore occiso. multa itaque corpora Christianorum terra
non texit, sed nullum eorum quisquam a caelo et terra
separauit, quam totam inplet praesentia sui, qui nouit unde
resuscitet quod creauit. dicitur quidem in psalmo: posuerunt
mortalia seruorum tuorum escam uolatilibus caeli,
carnes sanctorum tuorum bestiis terrae; effuderunt
sanguinem eorum tamquam aquam in circuitu Hierusalem,
et non erat qui sepeliret, sed magis ad exaggerandam
crudelitatem eorum, qui ista fecerunt, non ad eorum
infelicitatem, qui ista perpessi sunt. quamuis enim haec in
conspectu hominum dura et dira uideantur, sed pretiosa in
conspectu domini mors sanctorum eius. proinde ista
omnia, id est curatio funeris, conditio sepulturae, pompa
exequiarum, magis sunt uiuorum solacia quam subsidia mortuorum.
si aliquid prodest inpio sepultura pretiosa, oberit pio
uilis aut nulla. praeclaras exequias in conspectu hominum
purpurato illi diuiti turba exhibuit famulorum, sed multo
clariores in conspectu domini ulceroso illi pauperi ministerium
praebuit angelorum, qui eum non extulerunt in marmoreum
tumulum, sed in Abrahae gremium sustulerunt. rident [*] [*]
haec illi, contra quos defendendam suscepimus ciuitatem dei.
uerum tamen sepulturae curam etiam eorum philosophi contempserunt.
et saepe uniuersi exercitus, dum pro terrena
patria morerentur, ubi postea iacerent uel quibus bestiis
esca fierent, non curarunt, licuitque de hac re poetis plausibiliter
dicere:
caelo tegitur, qui non habet urnam.
quanto minus debent de corporibus insepultis insultare Christianis,
quibus et ipsius carnis membrorumque omnium reformatio
non solum ex terra, uerum etiam ex aliorum elementorum
secretissimo sinu, quo dilapsa cadauera recesserunt, in
temporis puncto reddenda et redintegranda promittitur!