De Continentia (21-25)

Quod ergo caro concupiscit aduersus spiritum, quod
non habitat in carne nostra bonum, quod lex in membris [*]

nostris repugnat legi mentis, non est duarum naturarum ex
contrariis principiis facta conmixtio, sed unius aduersus se
ipsam propter peccati meritum facta diuisio. non sic fuimus
in Adam, antequam natura suo deceptore audito ac secuto
suum contempsisset atque offendisset auctorem; non est ista
prior uita creati hominis, sed posterior poena damnati. ex qua
damnatione per Iesum Christum gratia liberati cum poena
sua dimicant liberi nondum salute plena, sed iam pignore
salutis accepto; non liberati autem et peccatis rei sunt et
suppliciis inplicati. post hanc uero uitam reis manebit in aeternum
poena pro culpa; liberis non remanebit in aeternum nec
culpa nee poena; sed permanebunt in aeternum substantiae bonae
spiritus et caro, quas deus bonus et inmutabilis bonas, quamuis
mutabiles, condidit. permanebunt autem in melius commutatae,
numquam in deterius iam mutandae consumpto penitus omni
malo, et quod homo fecit iniuste et quod passus est iuste.
quibus duobus mali generibus omnino pereuntibus, quorum
unum est praecedentis iniquitatis, alterum consequentis infelicitatis,
erit hominis sine ulla prauitate uoluntas recta. ibi
omnibus erit clarum atque perspicuum, quod nunc a fidelibus
multis creditur, a paucis intellegitur, malum non esse substantiam,
sed sicut uulnus in corpore ita substantia, quae
se ipsam uitiauit, esse coepisse peste inchoata atque ibi esse
desinere sanitate perfecta. omni ergo malo exorto a nobis et
perdito in nobis, bono etiam nostro usque ad culmen felicissimae
incorruptionis et inmortalitatis aucto atque perfecto [*]
qualis erit utraque nostra substantia? quandoquidem nunc in
ista corruptione et mortalitate, cum adhuc corpus corruptibile
adgrauat animam et, quod apostolus dicit:
corpus mortuum est propter peccatum, tale tamen
testimonium perhibet idem ipse carni nostrae, id est parti
nostrae infirmae atque terrenae, ut dicat, quod paulo ante
commemoraui: nemo enim umquam carnem suam odio
habet, statimque subiungat: sed nutrit et fouet eam,
sicut et Christus ecclesiam.

Quo igitur, non dico, errore, sed prorsus furore
Manichaei carnem nostram nescio cui fabulosae genti tribuunt
tenebrarum, quam uolunt suam sine ullo initio malam semper
habuisse naturam, cum uerax doctor uiros diligere uxores
suas exemplo suae carnis hortetur, quos ad hoc ipsum Christi
quoque et ecclesiae hortatur exemplo? totus denique ipse
apostolicae epistulae locus ualde ad rem pertinens recordandus
est. uiri, inquit, diligite uxores uestras, sicut et
Christus dilexit ecclesiam et se ipsum tradidit
pro ea, ut eam sanctificaret, mundans lauacro
aquae in uerbo, ut exhiberet sibi ipse gloriosam
ecclesiam non habentem maculam aut rugam aut
aliquid huius modi, sed ut sit sancta et inmaculata.
ita, inquit, et uiri debent diligere uxores suas
sicut corpora sua. qui diligit uxorem suam, se
ipsum diligit. deinde subiunxit, quod iam commemorauimus: [*] [*]
nemo enim umquam carnem suam odio habuit, sed
nutrit et fouet eam sicut Christus ecclesiam. quid
ad haec dicit inmundissimae inpietatis insania? quid ad haec
dicitis, Manichaei? qui nobis uel ex apostolicis litteris duas
sine initio naturas, unam boni, alteram mali, conamini inducere
et apostolicas litteras, quae uos ab ista sacrilega peruersitate
corrigant, non uultis audire. sicut legitis: caro
concupiscit aduersus spiritum, et: non habitat in
carne mea bonum, ita legite: nemo umquam carnem
suam odio habet, sed nutrit et fouet eam sicut et
Christus ecclesiam. sicut legitis: uideo aliam legem
in membris meis repugnantem legi mentis meae,
ita legite: sicut Christus dilexit ecclesiam, ita et
uiri debent diligere uxores suas sicut corpora
sua. nolite in illis sanctae scripturae testimoniis esse insidiosi,
in his surdi, et eritis in utrisque correcti. haec enim si
accipiatis, ut dignum est, conemini et illa intellegere, ut
uerum est.

Tres quasdam copulas nobis insinuauit apostolus: Christum
et ecclesiam, uirum et uxorem, spiritum et carnem.
horum priora posterioribus consulunt, posteriora prioribus
famulantur, omnia bona sunt, ut in eis ordinis pulchritudine
quaedam excellenter praeposita, quaedam decenter subiecta
custodiunt. uir et uxor quales secum esse debeant, praeceptum
accipiunt et exemplum. praeceptum est: mulieres uiris [*] [*]

suis subditae sint sicut domino, quia uir caput
est mulieris, et: uiri diligite uxores uestras.
exemplum autem datur mulieribus de ecclesia, uiris de Christo.
sicut ecclesia, inquit, subdita est Christo, ita et
mulieres uiris suis in omnibus. similiter et uiris dato
praecepto, ut uxores suas diligant, adiecit exemplum: sicut
Christus dilexit ecclesiam. sed uiros et a re inferiore
adhortatus est, id est a corpore suo, non tantum a superiore,
id est a domino suo. non enim solum ait: uiri diligite
uxores uestras, sicut Christus dilexit ecclesiam,
quod est a superiore, uerum etiam dixit: uiri debent diligere
uxores suas sicut sua corpora, quod est ab inferiore:
quia et superiora et inferiora bona sunt omnia. nec
tamen mulier a corpore uel carne accepit exemplum, ut ita
esset subdita uiro, sicut spiritui caro; sed aut consequenter
apostolus intellegi uoluit, quod dicere praetermisit, aut forte
quia caro concupiscit aduersus spiritum in huius uitae mortalitate
atque languore, ideo de illa noluit mulieri exemplum
subiectionis adhibere. uiris autem ideo uoluit, quia, etsi concupiscit
spiritus aduersus carnem, etiam in hoc ipso consulit
carni, non sicut caro concupiscens aduersus spiritum nec
spiritui consulit tali repugnatione nec sibi. non tamen ei spiritus
bonus siue eius naturam per prouidentiam nutriendo ac
fouendo siue eius uitiis per continentiam resistendo consuleret, [*] [*]
nisi utraque substantia utriusque artificem deum etiam decore
sui huius ordinis indicaret. quid est ergo, quod uos uera
dementia et christianos esse iactatis et contra scripturas
Christianas oculis clausis uel potius extinctis tanta peruersitate
contenditis, et Christum asserentes in falsa carne apparuisse
mortalibus et ecclesiam in anima ad Christum, in
corpore ad diabolum pertinere et sexum uirilem atque muliebrem
diaboli opera esse, non dei et spiritui carnem tamquam
malam substantiam bonae substantiae cohaerere?

Si parum uobis uidentur respondere, quae de apostolicis
commemorauimus litteris, audite adhuc alia, si aures
habetis. quid de carne Christi dicit insanissimus Manichaeus?
quod non fuerit uera, sed falsa. quid ad - haec dicit beatus
apostolus? memor esto Christum Iesum resurrexisse
a mortuis ex semine Dauid secundum euangelium
meum. et ipse Iesus Christus, palpate, inquit, et uidete,
quia spiritus carnem et ossa non habet, sicut me
uidetis habere. quomodo est in eorum doctrina ueritas,
quae id praedicat, quod in carne Christi erat falsitas? quomodo
in Christo non erat ullum malum, in quo erat tam
grande mendacium? quia uidelicet hominibus nimium mundis
malum est caro uera et non est malum falsa pro uera; malum [*] [*]
est caro uera nascentis ex Dauid semine et non est malum
lingua falsa dicentis: palpate et uidete quia spiritus
ossa et carnem non habet, sicut me uidetis habere!
de ecclesia quid dicit deceptor hominum in mortifero errore?
quod ex parte animarum pertineat ad Christum, ex parte
corporum ad diabolum. quid ad haec dicit doctor gentium in
fide et ueritate? nescitis, inquit, quia corpora uestra
membra sunt Christi? de sexu masculi et feminae quid
dicit filius perditionis? quod uterque sexus non ex deo sit,
sed ex diabolo. quid ad haec dicit uas electionis? sicut, inquit,
mulier ex uiro ita et uir per mulierem, omnia
autem ex deo. de carne quid dicit per Manichaeum spiritus
inmundus? quod sit mala substantia nec dei, sed inimici
creatura. quid ad haec dicit per Paulum spiritus sanctus?
sicut enim corpus unum est, inquit, et membra habet
multa, omnia autem membra corporis cum sint multa,
unum est corpus, ita et Christus. et paulo post. posuit,
inquit, deus membra, singulum quodque eorum in corpore
prout uoluit. item paulo post. deus, inquit, temperauit
corpus, ei cui deerat maiorem honorem dans,
ut non essent scissurae in corpore, sed idem ipsum
ut pro inuicem sollicita sint membra. et siue patitur
unum membrum, compatiuntur omnia membra; siue
glorificatur unum membrum, congaudent omnia [*] [*]
membra. quomodo est mala caro, quando ipsae animae pacem
membrorum eius ut imitentur, monentur? quomodo est inimici
creatura, quando ipsae animae, quae corpora regunt, ut
inter se inimicitiarum scissuras non habeant, exemplum de
membris corporis sumunt, ut quod praestitit deus corpori per
naturam ament et ipsae habere per gratiam? merito ad Romanos
cum scriberet, obsecro, inquit, uos, fratres, per
misericordiam dei, ut exhibeatis corpora uestra hostiam
uiuam, sanctam, deo placentem. sine causa non
tenebras lucem et lucem tenebras esse contendimus, si hostiam
uiuam, sanctam, deo placentem de gentis tenebrarum corporibus
exhibemus.

Sed, inquiunt, quomodo caro per quandam similitudinem
comparatur ecclesiae? numquid ecclesia concupiscit
aduersus Christum, cum idem apostolus dixerit: ecclesia
subdita est Christo? plane subdita est Christo ecclesia,
quia ideo spiritus concupiscit aduersus carnem, ut ex omni
parte Christo subdatur ecclesia; caro autem concupiscit aduersus
spiritum, quia nondum pacem, quae perfecta promissa
est, accepit ecclesia. ac per hoc ecclesia subdita est Christo
ex pignore salutis et caro concupiscit aduersus spiritum ex
infirmitate languoris. neque enim non ecclesiae membra erant
idem, quibus ista dicebat: spiritu ambulate et desideria
carnis ne perfeceritis. caro enim concupiscit aduersus
spiritum et spiritus aduersus carnem; haec enim sibi [*] [*]
inuicem aduersantur, ut non ea quae uultis faciatis.
haec utique ecclesiae dicebantur, quae si Christo subdita non
esset, non in ea spiritus aduersus carnem per continentiam concupisceret.
propter quod poterant concupiscentias carnis non perficere,
sed carne concupiscente aduersus spiritum non poterant
ea facere, quae uolebant, id est etiam ipsas carnis concupiscentias
non habere. deinde cur non confiteamur in hominibus spiritalibus
ecclesiam Christo subditam, in carnalibus autem adhuc
concupiscere aduersus Christum? an aduersus Christum non concupiscebant,
quibus dicebatur: diuisus est Christus? et: non
potui loqui uobis quasi spiritalibus, sed quasi carnalibus,
tamquam paruulis in Christo. lac uobis potum
dedi, non escam; nondum enim poteratis. sed ne nunc
quidem potestis; adhuc enim estis carnales. cum
enim sint in uobis aemulatio et contentio, nonne
carnales estis? aduersus quem concupiscit aemulatio et
contentio nisi aduersus Christum? has enim carnis concupiscentias
Christus in suis sanat, sed in nullis amat. unde
sancta ecclesia quamdiu habet etiam membra talia, nondum
est sine macula et ruga. huc accedunt et illa peccata, pro
quibus cotidiana uox totius ecclesiae est: dimitte nobis
debita nostra. a quibus ne spiritales putaremus alienos,
non quicumque carnalium nec ipsorum quicumque spiritalium,
sed qui super pectus domini discumbebat et quem prae ceteris
diligebat, si dixerimus, inquit, quia peccatum non [*] [*]
habemus, nos ipsos decipimus, et ueritas in nobis non
est. in omni autem peccato, plus in maiore, minus in minore.
tamen contra iustitiam concupiscitur. et de Christo scriptum
est: qui factus est nobis sapientia a deo et iustitia
et sanctificatio et redemptio. in omni igitur peccato
contra Christum sine dubio concupiscitur; sed qui sanat
omnes languores nostros, cum perduxerit ecclesiam ad
promissam languoris sanitatem, tunc in nullo membrorum
eius quamlibet minima erit ulla macula aut ruga; tunc nullo
modo caro aduersus spiritum concupiscet, et ideo nulla erit
causa, cur aduersus carnem etiam spiritus concupiscat; tunc
finem accipiet omnis haec pugna, tunc ambarum substantiarum
erit summa concordia, tunc usque adeo ibi nullus erit carnalis,
ut etiam ipsa caro sit spiritalis. quod ergo nunc agit
cum carne sua quisque secundum Christum uiuens, cum et
concupiscit aduersus eius malam concupiscentiam, quoniam
sanandam continet, quam nondum sanatam tenet, et tamen
eius bonam nutrit fouetque naturam, quoniam nemo umquam
carnem suam odio habet: hoc etiam Christus agit cum
ecclesia, quantum fas est comparare minora maioribus. nam
et correptionibus eam reprimit, ne inpunitate inflata dissiliat,
et consolationibus erigit, ne grauata infirmitate succumbat.
hinc est illud apostoli: si enim nos ipsos iudicaremus, [*] [*]
non iudicaremur; cum iudicamur autem, a domino
corripimur, ne cum hoc mundo damnemur, et illud in
psalmo: secundum multitudinem dolorum meorum in
corde meo consolationes tuae iucundauerunt animam
meam. tunc ergo speranda est carnis nostrae sine ulla repugnatione
perfecta sanitas, quando erit ecclesiae Christi sine
ullo timore certa securitas.