De Consensu Evangelistarum (1.46-1.50)

Proinde quidam Lucanus magnus eorum in carmine declamator,
credo et ipse diu quaerens siue per suas cogitationes
siue per suorum libros, quisnam esset Iudaeorum deus, et,
quia non pie quaerebat, non inueniens, maluit tamen incertum
deum, quem non inueniebat, quam nullum deum dicere, cuius
tam magna documenta sentiebat. ait enim:
et dedita sacris
incerti Iudaea dei.
et nondum deus iste sanctus et uerus deus Israhel, nondum
per Christi nomen tanta in omnibus gentibus fecerat, quanta
usque in hodiernum diem post Lucani tempora consecuta sunt.
nunc uero quis tam durus non flectatur? quis tam torpidus
non ignescat, cum impletur quod scriptum est, quia non est
qui se abscondat a calore eius? quando iam clarissima
luce manifestantur quae in eodem psalmo, unde uersiculum
istum commemoraui, tanto ante praedicta sunt? caelorum
enim nomine apostoli Christi significati sunt, quod in eis
deus praesideret, ut euangelium nuntiarent. iam ergo caeli
enarrauerunt gloriam dei, et opera manuum eius adnuntiauit [*] [*]
firmamentum. dies diei eructuauit uerbum, et nox nocti adnuntiauit
scientiam. iam non sunt loquellae neque sermones,
quorum non audiantur uoces eorum. iam in omnem terram
exiit sonus eorum et in fines orbis terrae uerba eorum. iam
in sole, hoc est in manifestatione, posuit tabernaculum suum,
quod est ecclesia ipsius, quia, ut hoc faceret, ipse, sicut ibi
sequitur, tamquam sponsus processit de thalamo suo, id est:
coniugatum uerbum carni humanae processit de utero uirginali,
iam exultauit ut gigans et cucurrit uiam, iam a summo caeli
facta est egressio eius et recursus eius usque ad summum
caeli. et ideo rectissime sequitur uersus, quem paulo ante
commemoraui: et non est qui se abscondat a calore
eius. et adhuc isti fragiles contradictiunculas garrientes
eligunt isto igne sicut stipula in cinerem uerti quam sicut
aurum a sorde purgari, cum et deorum falsorum iam fallacia
monumenta frustrata sint et illius incerti dei ueracia promissa
certa iam facta sint!

Desinant ergo dicere mali laudatores Christi, qui nolunt
esse Christiani, quod Christus non docuerit deos eorum deseri
et simulacra confringi. deus enim Israhel, de quo praedictum [*] [*]
est quod deus uniuersae terrae uocabitur, et deus uniuersae
terrae iam uocatur, hoc per prophetas futurum praedixit, hoc
per Christum congruo tempore impleuit. certe enim si iam
deus Israhel deus uniuersae terrae uocatur, necesse est, ut
fiat, quod iussit, quando qui iussit innotuit. quia uero per
Christum et iri Christo innotuit, ut ecclesia eius per orbem
diffunderetur et per ipsam deus Israhel uniuersae terrae
uocaretur, paulo superius aput eundem prophetam legant
qui uolunt, immo et a me commemoretur. neque enim ita
longum est, ut oporteat praetermitti. dicuntur enim multa de
praesentia et humilitate et passione Christi et corpore eius.
cui caput est, id est ecclesia eius, cum appellatur tamquam
sterilis, quae non pariebat. per multos enim annos ecclesia.
quae futura erat in omnibus gentibus in filiis suis, hoc est
in sanctis suis, non apparuit nondum Christo adnuntiato per
euangelistas eis, quibus non est adnuntiatus per prophetas, et
dicitur plures filios desertae futuros quam eius, quae habet
uirum, cum uiri nomine significata est lex uel rex, quem.
accepit primus populus Israhel, nec acceperant gentes legem
eo tempore, quo propheta loquebatur, neque rex Christianorum
apparuerat adhuc, ei quibus tamen gentibus longe fertilior et
numerosior sanctorum multitudo prouenit. ita ergo dicit Esaias [*] [*]
incipiens ab humilitate Christi et se postea conuertens ad
adloquendam ecclesiam usque ad eum uersum, quem commemorauimus,
ubi ait: et qui eruit te ipse deus Israhel
uniuersae terrae uocabitur:

"Ecce, inquit, in intellectu erit puer meus et exaltabitur
et honorificabitur uehementer. "quomodo
multi mirabuntur super te, sic tamen et inhonesta
uidebitur ab hominibus species tua et honor tuus
ab hominibus. "ita enim mirabuntur gentes multae
super eum et continebunt reges os suum, quoniam
quibus non est nuntiatum de illo uidebunt et qui
non audierunt intellegent.

\'Domine, quis credidit auditui nostro? et bracchium
domini cui reuelatum est? \'nuntiauimus
coram illo ut puer, ut radix in terra sitienti; non
est species illi neque honor. et uidimus illum, et
non habuit speciem neque decorem; \'sed uultus
eius abiectus et deformis positio eius ab omnibus
hominibus. homo in plaga et qui sciat ferre infirmitates,
propter quod et auertit se facies eius,
iniuriata est nec magni aestimata est.

*Hic infirmitates nostras portat et pro nobis in
doloribus est. et nos existimauimus illum in [*] [*] [*] [*]

doloribus esse et in plaga et in poena. ipse autem
uulneratus est propter peccata nostra et infirmatus
est propter iniquitates nostras. eruditio
pacis nostrae in eum, liuore eius sanati sumus.
"omnes ut oues errauimus et dominus tradidit
ilium pro peccatis nostris. et ipse quoniam male
tractatus est, non aperuit os; ut ouis ad immolandum
ductus est, et ut agnus ante eum qui se
tonderet fuit sine uoce, sic non aperuit os suum.

In humilitate sublatum est iudicium eius. generationem
eius quis enarrabit? quoniam tolletur
de terra uita eius. ab iniquitatibus populi mei
ductus est ad mortem. sepulturam ergo malos propter
sepulturam eius et diuites propter mortem eius,
ob hoc quod iniquitatem non fecerit nec dolum in
ore suo. dominus uult purgare illum de plaga. si
dederitis uos ob delicta uestra animam uestram,
uidebitis semen longissimae uitae. et uult dominus
auferre a doloribus animam eius, "ostendere
illi lucem et figurare per sensum, iustificare
iustum bene seruientem pluribus, et peccata illorum
ipse sustinebit. "propterea ipse hereditabit
complures et fortium partietur spolia, propter
quod tradita est ad mortem anima eius et inter
iniquos aestimata est, et ipse peccata multorum
sustineuit et propter iniquitates eorum traditus est. [*]

\'Delectare sterilia, quae non paris, exsulta et
clama, quae non parturis, quoniam multi filii
desertae magis quam eius quae habet uirum. dixit
enim dominus. \'dilata locum tabernaculi tui et
aulas tuas confige; non est, quod parcas. porrige
longius funiculos et palos ualidos constitue.
etiam adque etiam in dextram adque sinistram
partem extende. semen enim tuum hereditabit
gentes, et ciuitates quae desertae erant inhabitabis.
non est, quod metuas, praeualebis enim, nec
erubescas, quod detestabilis fueris. confusionem
enim in perpetuum obliuisceris. ignominiae uiduitatis
tuae non eris memor, \'quoniam ego sum dominus
qui facio te, dominus nomen ei, et qui eruit
te ipse deus Israhel uniuersae terrae uocabitur.

Quid contra hanc eaidentiam expressionemque rerum et
praedictarum et impletarum dici potest? si de Christi diuinitate
discipulos eius putant esse mentitos, numquid de Christi
passione dubitabunt? resurrexisse non solent credere; at illa
omnia ab hominibus humana perpessum etiam libenter credunt,
quia hominem tantummodo credi uolunt. ille itaque
sicut ouis ad immolandum ductus, ille inter iniquos deputatus, [*] [*] [*]

ille uulneratus propter peccata nostra, cuius liuore sanati
sumus, cuius facies iniuriata. est nec magni aestimata, palmis
caesa et sputis inlita, cuius deformis in cruce positio, ille ab
iniquitatibus populi Israhel ductus ad mortem, ille qui non
habebat speciem neque decorem, quando colaphis percutiebatur,
quando spinis coronabatur, quando pendens inridebatur, ille
qui, sicut agnus coram tondente non habet uocem, sic non
aperuit os suum, cum ei diceretur ab insultantibus: prophetiza
nobis, Christe. nempe iam exaltatus est, iam
honorificatus est uehementer. nempe iam mirantur gentes
multae super eum. iam continuerunt reges os suum, quo aduersus
Christianos leges saeuissimas promulgabant. nempe
quibus non est nuntiatum de illo, iam uident, et qui non
audierunt, iam intellegunt. quoniam gentes, quibus non nuntiarunt
prophetae, magis ipsae uident, quam uera nuntiata
sint per prophetas. et qui non audierunt ipsum Esaiam loquentem,
iam in litteris eius, de quo ista sit locutus, intellegunt.
nam in ipsa gente Iudaeorum quis credidit auditui prophetarum,
aut bracchium domini, quod est ipse Christus, qui per
eos adnuntiabatur, cui reuelatum est, quando manibus suis ea
scelera in Christo admittebant, quae futura praedixerant prophetae
quos habebant? nempe iam hereditate possidet multos [*] [*]
et fortium partitur spolia, cum ea quae diabolus et demones
possidebant per ecclesiarum suarum fabricas et quoslibet
necessarios usus illis expulsis proditisque distribuit.

Quid ergo ad haec dicunt peruersi laudatores Christi et
Christianorum obtrectatores? numquid, ut ista per prophetas
tanto ante praedicerentur, Christus magicis artibus fecit aut
discipuli eius ista finxerunt? numquid, ut delectetur ecclesia
diffusa per gentes quondam sterilis, nunc in pluribus filiis
quam illa synagoga, quae legem siue regem tamquam uirum
acceperat, numquid, ut sic dilatet locum tabernaculi sui omnes
nationes et linguas occupans, ut longius, quam Romani imperii
iura tenduntur, usque in Persas et Indos aliasque barbaras
gentes funiculos porrigat, ut in dextram per ueros Christianos
et in sinistram per fictos Christianos in tam multis populis
nomen eius extendatur, ut semen eius herodite gentes, ut
ciuitates, quae a uero dei cultu et a uera religione desertae
fuerant, iam nunc inhabitet, ut non timuerit hominum minas
et furias, quando in sanguine martyrum tamquam honore purpureo
uestiebatur, ut praeualeret tam multis tamque uehementibus
et potentibus persecutoribus suis, ut non erubesceret
quod detestabilis fuerit, quando magnum erat crimen fieri uel
esse Christianum, ut confusionem in perpetuum obliuiscatur, [*] [*]
quia, ubi abundauerat peccatum, superabundauit gratia, ut
ignominiae uiduitatis suae memor non sit, quia paululum
derelicta et obprobriis obiecta tam eminenti gloria reflorescit?
numquid postremo, ut dominus, qui fecit eam et a dominatu
diaboli et demonum eruit eam, ipse deus Israhel uniuersae
terrae iam uocetur, discipuli Christi finxerunt, quod prophetae,
quorum libri nunc in manibus inimicorum Christi habentur,
tam longe ante quam Christus filius hominis fieret praedixerunt?-

Hinc ergo intellegant, quod ne tardissimis quidem adque
obtunsissimis obscurum dubiumue relinquitur, hinc, inquam,
intellegant Christi peruersi laudatores et christianae religionis
exsecratores etiam Christi discipulos contra deos eorum ea
didicisse adque docuisse quae doctrina continet Christi, quia
deus Israhel, qui haec omnia, quae isti colere uolunt, abominanda
adque euertenda in libris prophetarum praecepisse inuenitur,
ipse deus uniuersae terrae, sicut tanto ante promisit,
per Christum et Christi ecclesiam iam uocatur. si enim
Christum mira dementia suspicantur deos eorum coluisse ac
per hos eum tanta potuisse, numquid et deus Israhel deos
eorum coluit, qui de se per omnes gentes colendo et de illis
abominandis adque euertendis per Christum quod promisit [*] [*]

impleuit? ubi sunt di eorum? ubi uaticinia fanaticorum et diuinationes
pythonum? ubi auguria uel auspicia uel haruspicia uel
oracula demonum? cur non profertur ex huius modi antiquis
libris admonitum aliquid et praedictum contra christianam fidem
et contra prophetarum nostrorum expressam iam in omnibus
gentibus tam perspicuam ueritatem? offendimus, inquiunt.
deos nostros et deseruerunt nos, ideo aduersus nos Christiani
praeualuerunt et humanarum rerum felicitas defessa ac deminuta
dilabitur. hoc sibi certe per Christianos fuisse euenturum
legant ex libris uatum suorum, sed ea legant, ubi si non
Christus, quia eum deorum suorum uolunt fuisse cultorem,
saltem deus Israhel inprobatus et detestatus sit, quem constat
istorum euersorem. sed numquam hoc proferent, nisi quod
modo forte confiuxerint. quod cum protulerint, apparebit eo
ipso certe, quod tanta res tam ignota profertur, quae utique
debuit, antequam hoc quod praedictum est accidisset, in
deorum templis omnium gentium recitari, ut praestruerentur
--et praemonerentur qui nunc nolunt esse Christiani.