De Consensu Evangelistarum (1.36-1.40)

Romani tamen, qui non Saturno, sed Ioui Capitolium condiderunt,
uel aliae nationes, quae Iouem praecipue supra ceteros
deos colendum esse putauerunt, non hoc quod isti senserunt.
qui secundum istam suam nouam opinionem et summas arces,
si quicquam in his rebus potestatis habuissent, Saturno potius
dedicarent et mathematicos uel genethliacos maxime delerent,
qui Saturnum, quem sapientum effectorem isti dicerent, maleficum
deum inter alia sidera constituerent. quae opinio tantum
contra illos in animis humanis praeualuit, ut nec nominare
illum uelint, senem potius quam Saturnum appellantes, tam
timida superstitione, ut iam Carthaginienses paene uico suo
nomen mutauerint \'uicum senis\' crebrius quam \'uicum Saturni*
appellantes. [*] [*] [*]

Notum est ergo, quid colere conuincantur et quid colorare
conentur adoratores simulacrorum. uerum et ab istis nouiciis
Saturni interpretatoribus requirendum est, quid de deo sentiant
Hebraeorum. etiam ipsis enim placuit omnes deos cum gentibus
colere, cum eos superbos puderet pro peccatorum remissione
humilari sub Christo. quid ergo sentiunt de deo Israhel? quem
si non colunt, non omnes deos colunt, si autem colunt, non
colunt sicut se coli iussit, quia et alios colunt, quos coli ille
prohibuit. per eos enim uates ista prohibuit, per quos haec
ipsa, quae nunc a Christianis eorum simulacra patiuntur, futura
praedixit. siue enim angeli ad illos prophetas missi sint, qui
eis deum omnium creatorem unum uerum deum, cui uniuersa
subiecta sunt, et per sensibilium rerum congruam speciem
figurate ostenderent et quemadmodum se coli praeciperet indicarent,
siue aliquorum in eis mentes per spiritum sanctum
ita sublimatae sint, ut eo uisu ea uiderent quo et ipsi angeli
uident, constat tamen eos illi deo seruisse, qui alios deos
coli prohibuit, seruisse autem fide pietatis in regno et sacerdotio
reipublicae suae et Christum uenturum regem ac sacerdotem
significantibus sacris.

Porro autem in dis gentium, quos isti dum colere nolunt
illum qui cum istis coli non potest colere nolunt, dicant,
quid causae est, ut nullus eorum inueniatur qui alterum coli [*] [*]
prohibeat, cum eos in diuersis officiis muneribusque constituant
et rebus ad quemque proprie pertinentibus praesides uelint.
si enim Iuppiter non prohibet Saturnum coli, quia non est
ille homo, qui illum hominem patrem de regno expulit, sed
aut caeli corpus aut spiritus implens caelum et terram, et
ideo non potest prohibere coli mentem supernam, ei qua
dicitur emanasse, si ea ratione nec Saturnus Iouem coli prohibet,
quia non ab eo rebellante superatus est sicut ille a
loue nescio quo, cuius arma fugiens uenit in Italiam, sed
fauet prima mens animae a se genitae, saltem Vulcanus prohiberet
coli Martem uxoris adulterum, Hercules Iunonem persecutricem
suam. quae ista inter eos est tam foeda consensio,
ut nec Diana uirgo casta coli prohibeat non dicam Venerem
sed Priapum? nam si unus homo et uenator et agricola esseuoluerit,
seruus erit amborum, quibus tamen uel uicina templa
fabricare erubescit. sed interpretentur Dianam uirtutem quam
uolunt, interpretentur et Priapum fecunditatis deum, ita sane
ut in fetandis feminis pudeat Iunonem talem habere adiutorem,
dicant quod placet, interpretentur quod sapiunt, dum tamen
omnia eorum argumenta perturbet deus Israhel. qui cum illos
omnes coli prohibuerit et a nullo eorum coli prohibitus sit
eorumque simulacris et sacris euersionem praeceperit, praedixerit,
fecerit, satis ostendit illos falsos adque fallaces et se
esse uerum ac ueracem deum. [*] [*]

.
Istos autem iam paucos deorum multorum falsorumque
cultores quia non miretur nolle obtemperare illi, de quo cum
ab eis quaeritur quisnam deus sit, quodlibet opinando respondeant,
deum tamen esse negare non audent, quia si negent,
operibus eius et praedictis adque conpletis facillime conuincuntur?
neque enim ea dico, quae liberum sibi putant
esse non credere, quia ipse in principio fecit caelum et terram
et omnia quae in eis sunt, neque illa nimis antiqua, quod
Enoch transtulit; quod impios diluuio deleuit, quod Noe
iustum domumque eius per lignum inde liberauit ab Abraham
in hominibus facta eius exordior. huic enim facta est per
angelicum oraculum manifesta promissio, quam nunc uidemus
impleri. huic quippe dictum est: in semine tuo benedicentur
omnes gentes, ex cuius semine populus Israhel,
unde uirgo Maria, quae peperit Christum, in quo benedici
omnes gentes audeant iam negare, si possunt. haec promissio
facta est etiam ad Isaac filium Abrahae, haec et ad Iacob
nepotem Abrahae, qui etiam Israhel appellatus est, ex quo
uniuersus populus et propagatus et nominatus est, uthuius
populi deus appellaretur deus Israhel, non quod ipse
non sit deus omnium gentium siue nescientium siue iam
scientium, sed quia in isto populo uoluit manifestius [*] [*]

apparere uirtutem promissorum suorum. ille enim populus
primo in Aegypto multiplicatus et de illa seruitute per
Moysen in multis signis portentisque liberatus debellatis
plurimis gentibus terram etiam promissionis accepit, in qua
regnauit per reges suos de tribu Iuda exortos. qui ludas unus
fuit ex duodecim filiis Israhel nepotis Abrahae. adque inde
Iudaei cognominati multa ipso deo adiuuante fecerunt, multa
pro peccatis suis ipso flagellante perpessi sunt, donec ueniret
semen, cui promissum est, in quo benedicerentur omnes gentes
et patrum suorum simulacra sponte confringerent.

Neque enim temporibus christianis, sed tanto ante praedictum
est quod per Christianos impletur. ipsi Iudaei qui remanserunt
inimici nominis Christi, de quorum etiam futura perfidia in
illis propheticis litteris tacitum non est, ipsi habent et legunt
prophetam dicentem: domine deus meus et refugium
meum in die malorum, ad te gentes uenient ab extremo
terrae et dicent: uere mendacia coluerunt
patres nostri simulacra et non est in illis utilitas.
ecce nunc fit, ecce nunc gentes ab extremo terrae ueniunt ad
Christum ista dicentes et simulacra frangentes. et hoc enim
magnum est, quod deus praestitit ecclesiae suae ubique diffusae.
ut gens Iudaea merito debellata et dispersa per terras, ne a
nobis haec conposita putarentur, codices prophetarum nostrorum
ubique portaret et inimica fidei nostrae testis fieret ueritatis [*] [*]
nostrae. quomodo ergo discipuli Christi docuerunt quod a
Christo non didicerunt, sicut stulti desipiendo iactitant, ut
deorum gentilium et simulacrorum superstitio deleretur? numquid
et illas prophetias, quae nunc leguntur in codicibus
inimicorum Christi, possunt dici finxisse discipuli Christi?