De Bono Viduitatis (26-29)

Deliciae igitur spiritales deliciis carnalibus in
sancta castitate succedant: lectio, oratio, psalmus, bona cogitatio,
bonorum operum frequentatio, spes futuri saeculi et
cor sursum, atque de his omnibus gratiarum actio patri luminum,
a quo sine ulla dubitatione omne datum optimum
et omne donum perfectum scriptura teste descendit.
nam quando pro deliciis nuptarum, quas in carne uirorum
habent, aliarum carnalium deliciarum tamquam in solacio usus
adsumitur, quid ego dicam, quae sequantur mala, cum breuiter
apostolus dixerit uiuentem mortuam esse uiduam, quae in
deliciis uiuit? absit autem a uobis, ut diuitiarum cupiditate
capiamini pro cupiditate nuptiarum et in cordibus uestris
nummus uiri amori succedat. intuentes enim hominum conuersationem
saepe experti sumus in quibusdam lasciuia compressa
creuisse auaritiam. nam sicut in ipsis sensibus corporis
acutius audiunt qui non uident et tangendo multa discernunt
nec tanta uiuacitate tangunt, qui oculis utuntur — ubi intellegitur
ex uno aditu, id est luminum repressa intentione
sentiendi eam se in alios sensus promptiorem dinoscendi [*] [*] [*] [*]
acumine exerere, tamquam ex altero conetur inplere, quod negatur
in altero — ita etiam saepe carnalis cupiditas a concumbendi
uoluptate cohibita maioribus uiribus in pecuniae se porrigit
adpetitum et illinc auersa huc se inpetu ardentiore conuertit.
in uobis autem amor diuitiarum simul frigescat cum amore
nuptiarum, et pius usus rerum, quas possidetis, ad spiritales
delicias conferatur, et liberalitas uestra magis ferueat adiuuandis
egenis quam ditandis auaris. in thesaurum quippe caelestem
non mittuntur dona cupidorum, sed elemosynae pauperum,
quae in inmensum modum orationes adiuuant uiduarum.
ieiunia quoque ac uigiliae, in quantum ualetudinem non perturbant,
si orando, psallendo, legendo et in lege dei meditando
insumantur, in delicias spiritales etiam ipsa quae uidentur
laboriosa uertuntur. nullo enim modo sunt onerosi labores
amantium, sed etiam ipsi delectant, sicut uenantium, aucupantium,
piscantium, uindemiantium, negotiantium, ludo aliquo
sese oblectantium. interest ergo quid ametur. nam in eo, quod
amatur, aut non laboratur aut et labor amatur. et uide, quam
pudendum et dolendum sit, si delectat labor, ut fera capiatur.
ut cupa et sacculus inpleatur, ut pila iaciatur, et non delectat.
ut deus adquiratur.

In omnibus sane spiritalibus deliciis, quibus [*]
fruuntur innuptae, sancta earum conuersatio cauta etiam debet
esse, ne forte, cum mala uita non sit per lasciuiam, mala sit
fama per neglegentiam. nec audiendi sunt siue uiri sancti siue
feminae, quando reprehensa in aliquo neglegentia sua, per
quam fit, ut in malam ueniant suspicionem, unde suam uitam
longe abesse sciunt, dicunt sibi coram deo sufficere conscientiam,
existimationem hominum non inprudenter solum, uerum
etiam crudeliter contemnentes, cum occidunt animas aliorum,
siue blasphemantium uiam dei, quibus secundum suam suspicionem
quasi turpis quae casta est displicet uita sanctorum,
uel etiam cum excusatione imitantium non quod uident, sed
quod putant. proinde quisquis a criminibus flagitiorum atque
facinorum uitam suam custodit, sibi bene facit; quisquis autem
etiam famam, et in alios misericors est. nobis enim necessaria
est uita nostra, aliis fama uestra. et utique etiam quod aliis
ministramus misericorditer ad salutem, ad nostram quoque
redundat utilitatem. unde non frustra apostolus, prouidemus,
inquit, bona non solum coram deo, uerum etiam
coram hominibus; item dicit: placete omnibus per
omnia, sicut et ego omnibus per omnia placeo, non
quaerens quod mihi utile est sed quod multis, ut
salui fiant. in quadam etiam exhortatione dicit: de cetero,
fratres, quaecumque sunt uera, quaecumque sancta,
quaecumque iusta, quaecumque casta, [*] [*] [*]
quaecumque carissima, quaecumque bonae famae, si qua
uirtus, si qua laus, haec cogitate: quae didicistis
et accepistis et audistis et uidistis in me. cernis,
quemadmodum inter multa, quae exhortando commonuit, non
neglexerit ponere: quaecumquae bonae famae, duobusque
uerbis cuncta concluserit, ubi ait: si qua uirtus, si qua
laus. ad uirtutem namque pertinent, quae antea memoraui
bona, fama uero ad laudem. puto, quod non laudem hominum
pro magno sumebat apostolus alio loco dicens: mihi autem
minimum est ut a uobis diiudicer aut ab humano
die, et alibi: si hominibus placerem, Christi seruus
non essem, et iterum: nam gloria nostra haec est,
testimonium conscientiae nostrae. sed illorum duorum,
id est bonae uitae et bonae famae uel, quod breuius dicitur,
uirtutis et laudis, unum propter se ipsum sapientissime retinebat,
alterum propter alios misericordissime prouidebat. sed
quoniam quantalibet humana cautela suspiciones maleuolentissimas
non potest omni ex parte uitare, ubi pro existimatione
nostra quidquid recte possumus fecerimus, si aliqui de nobis
uel mala fingendo uel male credendo famam nostram decolorare
conantur, adsit conscientiae solacium planeque etiam
gaudium, quod merces nostra magna est in caelis, etiam
cum dicunt homines mala multa de nobis, pie tamen iusteque
uiuentibus. illa enim merces tamquam stipendium est [*] [*]
militantium per arma iustitiae non solum dextra, uerum et
sinistra, per gloriam scilicet et ignobilitatem, per infamiam
et bonam famam.

Agite itaque cursum uestrum et perseueranter
currite, ut conprehendatis; et exemplo uitae exhortationisque
sermone rapite in eundem cursum uestrum quascumque potueritis.
non uos ab hoc studio, quo multas ad imitandum excitatis,
frangat querella uanorum, qui dicunt: quomodo subsistit
genus humanum, si omnes fuerint continentes? quasi propter
aliud retardetur hoc saeculum, nisi ut inpleatur praedestinatus
numerus ille sanctorum, quo citius inpleto profecto nec terminus
saeculi differetur. nec illud uos retardet ab studio
persuadendi aliis bonum uestrum, si dicatur uobis: cum et
nuptiae bonae sint, quomodo erunt omnia bona in Christi
corpore, et maiora scilicet et minora, si omnes continentiae
laude atque amore mutentur? primo, quia conando, ut omnes
sint continentes, tunc erunt uel paucae; neque enim omnes
capiunt uerbum hoc. sed quoniam scriptum est: qui potest
capere. capiat, tunc capiunt quae possunt, si nec illis quae
non capiunt taceatur. deinde nec timere debemus, ne forte
omnes capiant et aliquid de minoribus bonis, id est coniugalis
uitae, Christi desit in corpore. si enim omnes audierint
et omnes ceperint, intellegere debemus hoc ipsum
fuisse praedestinatum, ut coniugalia bona in illorum [*] [*]
membrorum numero etiam sufficiant, quae tam multa ex hac uita
transierunt. neque enim nunc, si omnes fuerint continentes,
honorem continentium daturi sunt eis, qui tricenarium fructum.
si in coniugali bono ipse intellegitur, iam dominicis horreis
intulerunt. habebunt ergo illic omnia ista bona suum locum,
etiamsi deinceps nulla uelit nubere uel nemo ducere uxorem.
secure itaque instate quibus potestis, ut fiant quod uos estis;
et\' orate uigilanter atque feruenter, ut adiutorio dexterae excelsi
et abundantia misericordissimae gratiae domini et perseueretis
in eo quod estis et proficiatis ad id quod eritis.

Deinde obsecro uos per illum, a quo hoc donum accepistis
et huius doni praemia speratis, ut me quoque orationibus
uestris memineritis inserere cum tota domestica uestra
ecclesia. ordinatissime quippe prouenit, ut matri uestrae iam
grandaeuae de oratione epistulam scriberem — ad ipsam
quippe maxime pertinet orando concertare pro uobis, quae de
se minus sollicita est quam de uobis — et ut ad te potius
quam ad illam hoc de continentia uiduali opusculum facerem,
quia tibi superare adhuc restat, quod iam aetas illius superauit.
uirgo autem sancta proles uestra, si aliquid de sua »
professione desiderat ex laboribus nostris, habet grandem
librum de sancta uirginitate, quem legat. de quo
legendo etiam te commonueram, quoniam multa continet [*] [*]

utrique necessaria castitati, hoc est uirginali atque uiduali,
quae hic propterea partim tenuiter adtigi, partim omnino
praetermisi, quia ibi copiosius disputaui. perseueres in gratia
Christi amen. [*]