De Bono Viduitatis (21-25)

Haec me admonere conpellunt cauendi atque
deuitandi quorundam sermunculi, qui per aures ad animas
multorum serpere coeperunt, quod cum lacrimis dicendum est, [*] [*]
inimici gratiae Christi, per quos suadetur, ut nec oratio nobis
ad dominum necessaria uideatur, ne intremus in temptationem.
sic enim conantur defendere hominis liberum arbitrium, ut
eo solo etiam dei gratia non adiuti ualeamus, quod diuinitus
iubetur, inplere. ac per hoc sequitur, ut frustra dominus
dixerit: uigilate et orate, ne intretis in temptationem,
et frustra cotidie in ipsa dominica oratione dicamus:
ne nos inferas in temptationem. si enim nostrae tantummodo
potestatis est, ne temptatione superemur, ut quid
oramus, ne intremus uel inferamur in eam? faciamus potius,
quod nostri est liberi arbitrii atque absolutissimae potestatis,
et inrideamus apostolum dicentem: fidelis deus, qui non
uos permittat temptari super id quod potestis, et
resistamus ei dicentes: ut quid peto a domino, quod in mea
posuit potestate? sed absit, ut hoc sapiat, qui sanum sapit.
proinde petamus, ut det, quod ut habeamus iubet. ad hoc
enim quod nondum habemus iubet, ut habeamus, ut admoneat
quid petamus et quod nos cum iusserit posse inuenerimus,
etiam hoc unde acceperimus intellegamus, ne inflati et elati
huius mundi spiritu nesciamus, quae a deo donata sunt nobis.
proinde arbitrium uoluntatis humanae nequaquam destruimus,
quando dei gratiam, qua ipsum adiuuatur arbitrium, non
superbia negamus ingrata, sed grata potius pietate praedicamus.
nostrum est enim uelle; sed uoluntas ipsa et admonetur, ut [*] [*]
surgat, et sanatur, ut ualeat, et dilatatur, ut capiat, et inpletur,
ut habeat. nam si nos non uellemus, nec nos utique
acciperemus ea, quae dantur, nec nos haberemus. quis enim
haberet continentiam, ut inter cetera dei dona ipsam potius
loquar, de qua ad te loquor, quis, inquam, haberet continentiam
nisi uolens? quia et nemo acciperet nisi uolens. sed a
quo detur, ut nostra uoluntate accipi et haberi possit, si
quaeris, adtende scripturam; immo quia nosti, recole quod
legisti. cum scirem, inquit, quia nemo potest esse
continens nisi deus det, et hoc ipsum erat sapientiae,
scire cuius esset hoc donum. magna ista sunt duo munera
sapientia et continentia; sapientia scilicet, qua in dei
cognitione formamur, continentia uero, qua huic saeculo non
conformamur. iubet autem nobis deus, ut et sapientes et
continentes simus, sine quibus bonis iusti perfectique esse
non possumus. sed oremus, ut det quod iubet adiuuando et
inspirando, qui commonuit quae uelle debeamus praecipiendo
et uocando. quidquid hinc dedit, ut conseruet oremus; quod
autem nondum dedit, ut suppleat oremus: tamen oremus et
gratias agamus de acceptis et quod nondum accepimus eo ipso,
quod de acceptis ingrati non sumus, nos accepturos esse fidamus.
qui enim dedit coniugatis fidelibus, ut contineant ab adulteriis
et fornicationibus, ipse dedit sanctis uirginibus et uiduis, ut
contineant ab omni concubitu: in qua uirtute iam proprie uel
integritas uel continentia nominatur. an forte ab illo quidem [*] [*]
accepimus continentiam, sed a nobis habemus sapientiam?
quid ergo est quod Iacobus apostolus. dicit: si quis autem
uestrum indiget sapientiam, postulet a deo, qui dat
omnibus affluenter et non inproperat; et dabitur illi?
sed de hac quaestione et in aliis iam opusculis nostris, quantum
adiuuit dominus, multa diximus et alias, quantum per
ipsum potuerimus, data oportunitate dicemus.

Nunc inde aliquid ideo dicere uolui propter
quosdam fratres nostros amicissimos nobis et dilectissimos nec
malitiose quidem errori huic inplicatos, sed inplicatos tamen,
qui putant, cum aliquos ad iustitiam pietatemque exhortantur.
uires non habituram exhortationem suam, nisi totum illud, quod
ut agat homo agunt cum homine, in hominis constituant potestate
non adiuta dei munere, sed solo arbitrio liberae uoluntatis
exerta — quasi possit esse ad perficiendum opus bonum
uoluntas libera nisi dei munere liberata — nec adtendunt id
ipsum etiam se ipsos dono dei habere, quod ea facultate
exhortantur, ut ad capessendam uitam bonam hominum uoluntates
pigras excitent, accendant frigidas, corrigant prauas, auersas
conuertant, repugnantes pacificent. sic enim possunt persuadere
quod suadent. aut si haec in uoluntatibus hominum
non agant, quid agunt? ut quid loquuntur? dimittant eas
potius arbitrio suo. si autem in eis haec agunt, itane tandem [*] [*]
homo in hominis uoluntate tanta agit loquendo et deus illic
non agit aliquid adiuuando? immo uero quantalibet homo
sermonis facultate praepolleat. ut sollertia disputandi et suauitate
dicendi in hominis uoluntate inserat ueritatem, nutriat
caritatem, docendo tollat errorem, exhortando toi-porem, neque
qui plantat est aliquid neque qui rigat, sed qui incrementum
dat deus. frustra quippe operarius omnia moliretur
extrinsecus, nisi creator intrinsecus latenter operaretur.
spero ergo has litteras meas merito uestrae excellentiae cito
in manus etiam talium esse uenturas. ideo nonnulla hinc
dicenda arbitratus sum; deinde ut tu ipsa et quaecumque aliae
uiduae ista legerint uel cum leguntur audierint, noueritis uos
ad diligendum et habendum continentiae bonum plus proficere
orationibus uestris quam exhortationibus nostris, quoniam, si
quid uos adiuuat, quod uobis etiam nostra ministrantur adloquia,
totum illius gratiae tribuendum est, in cuius manu
sunt, sicut scriptum est, et nos et sermones nostri.

Si ergo nondum deo uouisses continentiam
uidualem, exhortaremur profecto, ut uoueres; quia uero iam
uouisti, exhortamur ut perseueres. talia mihi tamen uideo
esse dicenda, quibus eam diligant et arripiant et quae adhuc
nubere cogitabant. aurem igitur inclinemus apostolo. quae
-innupta est, inquit, sollicita est ea quae sunt domini,
ut sit sancta et corpore et spiritu; quae autem nupta [*] [*]
est, sollicita est quae sunt mundi, quomodo placeat
uiro. non ait: sollicita est ea quae sunt mundi, ut sancta
non sit. sed certe minor est diuina sanctitas ex ea parte curarum,
qua mundana cogitatur uoluptas. quidquid itaque intentionis
animi etiam his rebus inpenderetur, quibus placendum
esset uiro, colligere quodam modo et redigere debet innupta
christiana in eam intentionem, qua placendum est domino. et
uide, cui placeat, quae domino placet. et utique tanto est
beatior, quanto plus ei placet; quanto autem magis cogitat
ea quae sunt mundi, tanto minus placet. placete itaque tota
intentione specioso forma prae filiis hominum. eius enim
gratia illi placetis, quae diffusa est in labiis eius. placete
illi ea quoque parte cogitationis, quae occuparetur mundo, ut
placeretur uiro. placete illi, qui displicuit mundo, ut placentes
ei liberarentur ex mundo. hunc enim speciosum forma prae
filiis hominum uiderunt homines in cruce passionis, et non
habuit speciem neque decorem, sed facies eius abiecta
et deformis positio eius. ex hac tamen deformitate redemptoris
uestri manauit pretium decoris uestri, sed decoris interioris;
omnis enim pulchritudo filiae regis intrinsecus.
hac pulchritudine illi placete; hanc pulchritudinem studiosa
cura et sollicita cogitatione conponite. non amat ille fallaciarum
fucos, ueris ueritas delectatur; et ille, si quod legisti
agnoscis, ueritas uocatur; ego sum, inquit, uia et ueritas [*] [*]
et uita. currite ad illum per illum; placete illi ex illo; uiuite
in illo cum illo, de illo. adfectibus ueris et sanctissima castitate
a uiro tali amate amari.

Audiat haec uirginis etiam sanctae prolis tuae auris
interior. uidero, quantum te praecedat in regno regis illius:
alia quaestio est. inuenistis tamen, mater et filia, cui contemptis
nuptiis, illa omnibus, tu secundis, pulchritudine castitatis
simul placere debeatis. certe si mariti essent, quibus
placendum esset, iam te fortasse cum filia puderet ornari;
nunc non pudeat agere quibus simul ornemini, quia non est
criminosum, sed potius gloriosum, ut ab illo uno simul amemini.
simulatum autem candorem ac ruborem et pigmentis
inlitum non adhiberetis, etiamsi uiros haberetis, non putantes
dignos, quos falleretis, nec uos, quae fallere deberetis. nunc
ergo illi regi, qui unicae sponsae, cuius membra estis, speciem
concupiuit, ueraciter simul placete. simul inhaerete, illa integritate
uirginali, tu continentia uiduali, ambae pulchritudine
spiritali. in qua pulchritudine etiam illius auia, socrus tua,
quae iam certe senuit, est pulchra uobiscum. uigorem quippe
huius pulchritudinis dum extendit in anteriora caritas, rugam
in ea non facit annositas. habetis uobiscum anum sanctam et
in domo et in Christo, quam de perseuerantia consulatis, quomodo
cum illa uel illa temptatione pugnandum sit, quid agendum
ut facile superetur, quod munimentum sumendum, ne facile [*]

rursus insidietur; et si quid huius modi est, docet uos diuturnitate
iam certa, amore beniuola, pietate sollicita, aetate secura.
tu praecipue, tu consule in talibus eam, quae experta est quod
experta es. nam proles uestra illud canticum cantat, quod in
Apocalypsi nisi uirgines cantare non possunt. pro ambabus
tamen uobis sollicitius orat quam pro se ipsa; sed magis pro
nepte sollicita est, cui uincendarum temptationum spatium plus
restat annorum: te autem uidet aeuo suo uiciniorem et eius
filiae matrem, quam si nuptam, quod iam non licet atque
absit, uidisses, puto quod parere cum illa erubuisses. quantum
est ergo quod iam tibi periculosae restat aetatis, quae ideo
non diceris auia, ut sanctarum cogitationum et operum fetibus
cum filia possis esse fecunda? non itaque inmerito magis pro
illa sollicita est auia, pro qua et tu mater, quia et maius est
quod uouit et totum ei restat quod modo coepit. exaudiat
dominus preces eius, et sancte obsequamini meritis eius, quae
carnem uiri tui in iuuenta peperit, cor filiae tuae in senecta
parturiit. omnes itaque pariter atque concorditer uniuiro unius
coniugis, in cuius corpore uno spiritu uiuitis, placete moribus,
instate orationibus.

Praeteritus dies non reuertitur in futurum, et post
hesternum pergit hodiernus, et post hodiernum perrecturus
est crastinus: et ecce omnia tempora et temporalia transeunt, [*] [*]
ut ueniat mansura promissio, et qui perseuerauerit usque
in finem, hic saluus erit. si mundus iam perit, nupta cui
parit? aut corde paritura et carne non paritura cur nubit? si
autem adhuc duraturus est mundus, cur non magis amatur
per quem factus est mundus? si iam deficiunt inlecebrae
saeculares, non est, quod christianus animus cupiditate conquirat;
si autem adhuc manebunt, est, quod sanctitate contemnat.
horum duorum in altero spes nulla libidinis, in altero
maior est gloria caritatis. quot aut quanti sunt ipsi anni,
quibus uidetur uigere flos carnalis aetatis? nonnullae feminae
nuptias cogitantes et ardenter optantes, dum spernuntur aut
differuntur, repente senuerunt, ut eas iam nubere puderet
amplius quam liberet. multae autem nuptae recentissima sua
coniunctione in longinqua profectis uiris suis reditum eorum
expectando grandaeuae factae sunt et tamquam cito uiduatae
aliquando nec remeantes saltem senes suos anus suscipere
meruerunt. si ergo uel spernentibus uel tardantibus sponsis
. uel peregrinantibus maritis carnalis concupiscentia potuit contineri,
ne stuprum aut adulterium committeretur, cur contineri
non potest, ne sacrilegium committatur? si repressa est, cum
ferueret dilata, cur non opprimitur, cum friguerit amputata?
plus enim ardentem ferunt libidinem, quae non desperant eiusdem
libidinis uoluptatem. quae autem innuptarum castitatem deo [*] [*]
uouent, ipsam spem subtrahunt, qui fomes amoris est. unde
facilius concupiscentia refrenatur, quae nulla expectatione
succenditur: contra quam nisi oretur, ut superetur, ipsa inlicita
exoptatur ardentius.