De Bono Viduitatis (18-21)

Nulla quidem istarum sex uiduarum tuae normae adaequatur.
tu enim, si hoc uotum ad senectutem usque perduxeris,
omnia tria potes habere, quibus Annae meritum excelluit;
nam et unum uirum habuisti et non diu tecum uixit in carne.
ac per hoc, si exhibueris oboedientiam uerbis apostoli dicentis:
quae autem uere uidua est et desolata, sperauit in
dominum et persistit in orationibus nocte et die,
atque illud quod sequitur sobria uigilantia deuitaueris: quae
autem in deliciis agit, uiuens mortua est, omnia illa
tria bona, quae Annae fuerunt, et tua erunt. tibi autem sunt
et filii, quos forte illa non habuit; nec ideo laudanda es, [*] [*]

quia eos habes, sed quia pie nutrire atque educare studes. ut
enim tibi nascerentur, fecunditatis, ut uiuant, felicitatis est;
ut autem sic instituantur, uoluntatis et potestatis. in illis tibi
homines gratulentur, in hoc te imitentur. Anna per propheticam
scientiam cognouit apud matrem uirginem Christum; te
euangelica gratia fecit matrem uirginis Christi. illa itaque
sancta uirgo, quam Christo uolentem et petentem obtulistis,
uidualibus auiae matrisque meritis addidit aliquid de merito
uirginali. non enim nihil inde habetis, quae hanc habetis, et
in illa estis, quod in uobis non estis. nam ut sancta uirginitas
adimeretur nubentibus uobis, ideo factum est, ut nasceretur
ex uobis.

Haec itaque de meritis diuersis coniugatarum t
diuersarumque uiduarum hoc opere non disputarem, si id,
quod ad te scribo, tibi tantummodo scriberem. sed quoniam
sunt quaedam in hoc genere sermonis difficillimae quaestiones,
aliquid amplius quam quod ad te proprie pertinet dicere uolui
propter quosdam, qui sibi docti non uidentur, nisi alienos
labores non iudicando conentur discutere, sed lacerando conscindere;
deinde ut etiam tu ipsa non solum serues, quod
uouisti, et in eo bono proficias, uerum etiam diligentius
firmiusque noueris idem bonum tuum non a malo nuptiarum
distingui, sed bono nuptiarum anteponi. nam qui uiduatarum
feminarum nuptias damnant, etiamsi continentiam suam multarum,
quibus tu uteris, rerum abstinentia mirabiliter et [*] [*]
feruenter exerceant, non ideo te seducant, ut sentias quod
sentiunt, etiamsi facere non possis quod faciunt. nemo enim
uult esse phreneticus, etiamsi uideat phrenetici uires uiribus
sanorum esse fortiores. praecipue igitur doctrina sana bonitatem
propositi et ornet et muniat. inde est quippe quod
catholicae feminae etiam saepius nuptae non solum uniuiris
uiduis, sed et uirginibus haereticorum iusto iudicio praeferuntur.
multi sunt quidem de his tribus rebus coniugii, uiduitatis
et uirginitatis quaestionum sinus, multae perplexitates:
quibus disputando penetrandis uel dissoluendis et maiore cura
opus est et copiosiore sermone, ut uel in omnibus eis recte
sapiamus uel, si quid aliter sapiamus, id quoque nobis deus reuelet.
uerumtamen, quod etiam illic consequenter dicit apostolus,
in quod peruenimus, in eo ambulemus. peruenimus autem,
quod ad hanc rem, de qua loquimur, adtinet, ut continentiam
coniugio praeponamus, sanctam uero uirginitatem etiam continentiae
uiduali et ne aliquas nuptias, quae tamen non adulteria,
sed nuptiae sunt, cuiuslibet nostri nostrorumue propositi
laude damnemus. multa alia de istis rebus dicta sunt a nobis
in libro de Bono coniugali et in alio libro de Sancta uirginitate
et in opere, quod aduersus Faustum Manichaeum
quanto potuimus labore conscripsimus, quoniam patriarcharum
et prophetarum casta coniugia mordacissime reprehendendo [*] [*]
scriptis suis quorundam indoctorum animos a fidei sanitate
detorsit.

Proinde quoniam in exordio huius opusculi duo
quaedam necessaria proposueram et exsequenda pollicitus eram,
unum, quod ad doctrinam, alterum, quod ad exhortationem
pertinet, et priori parti, ut potui, pro suscepto negotio non
defui, ad exhortationem ueniamus, ut quod bonum prudenter
scitur etiam diligatur ardenter. qua in re prius illud admoneo,
ut quantumcumque tibi inesse sentis piae continentiae dilectionem
beneficio dei tribuas eique gratias agas, qui de
spiritu suo tibi tantum largitus est, ut eius in corde tuo
caritate diffusa licitae rei licentiam tibi amor boni melioris
auferret. donauit enim, ne liberet nubere, cum liceret [et], ut
iam non liceret, etiamsi liberet, et ex hoc firmius non liberet,
ne fieret quod non liceret, quod factum non est etiam cum
liceret, tantumque merereris uidua Christi, ut filiam quoque
uideres uirginem Christi; dum enim tu oras sicut Anna, facta
est illa quod Maria. haec dona dei esse quanto magis nosti, tanto
magis es eiusdem donis beata; immo aliter non es, nisi quod
habes noris a quo habeas. attende enim, quid de hac re [*] [*]
apostolus dixerit: nos autem non spiritum huius mundi
accepimus, sed spiritum qui ex deo est, ut sciamus
quae a deo donata sunt nobis. multi quippe habent
multa dona dei et nesciendo a quo habent inpia uanitate
iactantur. nemo est autem donis dei beatus, qui donanti existit
ingratus, quia et illud, quod inter sacra mysteria cor habere
sursum iubemur. ipso adiuuante id ualemus, quo iubente
admonemur. et ideo sequitur, ut de hoc tanto bono sursum
leuati cordis non nobis gloriam quasi nostrarum uirium tribuamus,
sed domino deo nostro gratias agamus. hoc enim
continuo commonemur, quia hoc dignum est, hoc iustum
est. recordaris, haec uerba unde sint, item qua sanctione et
quanta sanctitate commendentur agnoscis. tene igitur et habe
quod accepisti et datori gratias age. quamuis enim accipere
et habere tuum sit, id tamen habes quod accepisti, quoniam
superbienti et ex eo, quod habebat, quasi a se ipso haberet,
inpie glorianti ueritas per apostolum dicit: quid enim habes,
quod non accepisti? si autem accepisti, quid gloriaris
quasi non acceperis?

Haec me admonere conpellunt cauendi atque
deuitandi quorundam sermunculi, qui per aures ad animas
multorum serpere coeperunt, quod cum lacrimis dicendum est, [*] [*]
inimici gratiae Christi, per quos suadetur, ut nec oratio nobis
ad dominum necessaria uideatur, ne intremus in temptationem.
sic enim conantur defendere hominis liberum arbitrium, ut
eo solo etiam dei gratia non adiuti ualeamus, quod diuinitus
iubetur, inplere. ac per hoc sequitur, ut frustra dominus
dixerit: uigilate et orate, ne intretis in temptationem,
et frustra cotidie in ipsa dominica oratione dicamus:
ne nos inferas in temptationem. si enim nostrae tantummodo
potestatis est, ne temptatione superemur, ut quid
oramus, ne intremus uel inferamur in eam? faciamus potius,
quod nostri est liberi arbitrii atque absolutissimae potestatis,
et inrideamus apostolum dicentem: fidelis deus, qui non
uos permittat temptari super id quod potestis, et
resistamus ei dicentes: ut quid peto a domino, quod in mea
posuit potestate? sed absit, ut hoc sapiat, qui sanum sapit.
proinde petamus, ut det, quod ut habeamus iubet. ad hoc
enim quod nondum habemus iubet, ut habeamus, ut admoneat
quid petamus et quod nos cum iusserit posse inuenerimus,
etiam hoc unde acceperimus intellegamus, ne inflati et elati
huius mundi spiritu nesciamus, quae a deo donata sunt nobis.
proinde arbitrium uoluntatis humanae nequaquam destruimus,
quando dei gratiam, qua ipsum adiuuatur arbitrium, non
superbia negamus ingrata, sed grata potius pietate praedicamus.
nostrum est enim uelle; sed uoluntas ipsa et admonetur, ut [*] [*]
surgat, et sanatur, ut ualeat, et dilatatur, ut capiat, et inpletur,
ut habeat. nam si nos non uellemus, nec nos utique
acciperemus ea, quae dantur, nec nos haberemus. quis enim
haberet continentiam, ut inter cetera dei dona ipsam potius
loquar, de qua ad te loquor, quis, inquam, haberet continentiam
nisi uolens? quia et nemo acciperet nisi uolens. sed a
quo detur, ut nostra uoluntate accipi et haberi possit, si
quaeris, adtende scripturam; immo quia nosti, recole quod
legisti. cum scirem, inquit, quia nemo potest esse
continens nisi deus det, et hoc ipsum erat sapientiae,
scire cuius esset hoc donum. magna ista sunt duo munera
sapientia et continentia; sapientia scilicet, qua in dei
cognitione formamur, continentia uero, qua huic saeculo non
conformamur. iubet autem nobis deus, ut et sapientes et
continentes simus, sine quibus bonis iusti perfectique esse
non possumus. sed oremus, ut det quod iubet adiuuando et
inspirando, qui commonuit quae uelle debeamus praecipiendo
et uocando. quidquid hinc dedit, ut conseruet oremus; quod
autem nondum dedit, ut suppleat oremus: tamen oremus et
gratias agamus de acceptis et quod nondum accepimus eo ipso,
quod de acceptis ingrati non sumus, nos accepturos esse fidamus.
qui enim dedit coniugatis fidelibus, ut contineant ab adulteriis
et fornicationibus, ipse dedit sanctis uirginibus et uiduis, ut
contineant ab omni concubitu: in qua uirtute iam proprie uel
integritas uel continentia nominatur. an forte ab illo quidem [*] [*]
accepimus continentiam, sed a nobis habemus sapientiam?
quid ergo est quod Iacobus apostolus. dicit: si quis autem
uestrum indiget sapientiam, postulet a deo, qui dat
omnibus affluenter et non inproperat; et dabitur illi?
sed de hac quaestione et in aliis iam opusculis nostris, quantum
adiuuit dominus, multa diximus et alias, quantum per
ipsum potuerimus, data oportunitate dicemus.