De Bono Viduitatis (16-20)

Nam et illud non insipienter proponi solet, ut
dicat qui potest, quaenam uidua meritis praeferenda sit:
utrum uniuira, quae cum uixisset diutius cum marito, filiis
procreatis saluisque uiduata continentiam professa est, an ea,
quae adulescentula intra duos annos amissis duobus uiris
nullis. ad consolationem extantibus liberis continentiam deo
uouit et in ea perseuerantissima sanctitate consenuit. hic se
exerceant, si possunt, disputando et nobis aliquid demonstrando,
qui de numero uirorum, non de ipsius continentiae
uiribus pensant merita uiduarum. si enim dixerint illi biuirae
illam uniuiram esse praeferendam, nisi adtulerint spiritalem
aliquam rationem uel auctoritatem, profecto inuenientur uirtuti [*]
animi non maiorem uirtutem animi, sed carnis felicitatem
anteponere. ad felicitatem quippe carnis pertinuit et diu cum
uiro uiuere et filios procreare. sed si non eam ob hoc praeponunt,
quia filios habuit, id ipsum certe, quod diu cum uiro
uixit, quid aliud quam carnis felicitas fuit? meritum porro
Annae illius eo maxime commendatur, quia cum tam cito
extulisset uirum, per prolixam aetatem suam diu cum carne
conflixit et uicit. sic enim scriptum est: et erat Anna prophetissa,
filia Phanuel, de tribu Aser: haec processerat
in diebus multis et uixerat cum uiro suo annis
septem a uirginitate sua; et haec uidua usque ad
annos octoginta quattuor, quae non discedebat de
templo ieiuniis et obsecrationibus seruiens nocte ac
die. uides, quemadmodum sancta uidua non solum eo praedicatur,
quod uniuira fuerit, uerum etiam quod paucos annos
cum marito uixerit a uirginitate sua et uidualis continentiae
munus usque ad tantam senectutem tanta pietatis seruitute
perduxerit.

Constituamus igitur ante oculos nostros uiduas
tres habentes singula eorum, quae huic inerant omnia: unam
ponamus uniuiram, cui desit et tanta prolixitas uiduitatis,
quod diu cum marito uixerit, et tantum studium pietatis,
quod non ita ieiuniis et obsecrationibus seruiat; alteram, quae
post prioris mariti breuissimam uitam etiam secundum cito
amiserit et diuturna aetate sit uidua, sed etiam ipsa non tantum
det operam ieiuniorum et obsecrationum religiosissimae [*] [*] [*]
seruituti; tertiam, quae non solum duos uiros habuerit, sed
etiam cum ambobus singillatim uel cum aliquo eorum diutius
uixerit et posteriore aetate uiduata, in qua quidem si nubere
uoluisset, posset et filios procreare, suscepit continentiam
uidualem, sed plus intenta in deum plus sit sollicita quae
illi placeant actitare, nocte et die sicut Anna ieiuniis et
obsecrationibus seruiens. si contendatur, quaenam istarum
sit meritis potior, quis non uideat in hoc certamine palmam
dandam esse maiori feruentiorique pietati? ita et si tres aliae
constituantur, quibus illarum trium bina insint, singula desint,
quis dubitet eas meliores fore, quibus praepollentius fuerit in
suis bonis duobus pia humilitas, ut alta sit pietas?

Nulla quidem istarum sex uiduarum tuae normae adaequatur.
tu enim, si hoc uotum ad senectutem usque perduxeris,
omnia tria potes habere, quibus Annae meritum excelluit;
nam et unum uirum habuisti et non diu tecum uixit in carne.
ac per hoc, si exhibueris oboedientiam uerbis apostoli dicentis:
quae autem uere uidua est et desolata, sperauit in
dominum et persistit in orationibus nocte et die,
atque illud quod sequitur sobria uigilantia deuitaueris: quae
autem in deliciis agit, uiuens mortua est, omnia illa
tria bona, quae Annae fuerunt, et tua erunt. tibi autem sunt
et filii, quos forte illa non habuit; nec ideo laudanda es, [*] [*]

quia eos habes, sed quia pie nutrire atque educare studes. ut
enim tibi nascerentur, fecunditatis, ut uiuant, felicitatis est;
ut autem sic instituantur, uoluntatis et potestatis. in illis tibi
homines gratulentur, in hoc te imitentur. Anna per propheticam
scientiam cognouit apud matrem uirginem Christum; te
euangelica gratia fecit matrem uirginis Christi. illa itaque
sancta uirgo, quam Christo uolentem et petentem obtulistis,
uidualibus auiae matrisque meritis addidit aliquid de merito
uirginali. non enim nihil inde habetis, quae hanc habetis, et
in illa estis, quod in uobis non estis. nam ut sancta uirginitas
adimeretur nubentibus uobis, ideo factum est, ut nasceretur
ex uobis.

Haec itaque de meritis diuersis coniugatarum t
diuersarumque uiduarum hoc opere non disputarem, si id,
quod ad te scribo, tibi tantummodo scriberem. sed quoniam
sunt quaedam in hoc genere sermonis difficillimae quaestiones,
aliquid amplius quam quod ad te proprie pertinet dicere uolui
propter quosdam, qui sibi docti non uidentur, nisi alienos
labores non iudicando conentur discutere, sed lacerando conscindere;
deinde ut etiam tu ipsa non solum serues, quod
uouisti, et in eo bono proficias, uerum etiam diligentius
firmiusque noueris idem bonum tuum non a malo nuptiarum
distingui, sed bono nuptiarum anteponi. nam qui uiduatarum
feminarum nuptias damnant, etiamsi continentiam suam multarum,
quibus tu uteris, rerum abstinentia mirabiliter et [*] [*]
feruenter exerceant, non ideo te seducant, ut sentias quod
sentiunt, etiamsi facere non possis quod faciunt. nemo enim
uult esse phreneticus, etiamsi uideat phrenetici uires uiribus
sanorum esse fortiores. praecipue igitur doctrina sana bonitatem
propositi et ornet et muniat. inde est quippe quod
catholicae feminae etiam saepius nuptae non solum uniuiris
uiduis, sed et uirginibus haereticorum iusto iudicio praeferuntur.
multi sunt quidem de his tribus rebus coniugii, uiduitatis
et uirginitatis quaestionum sinus, multae perplexitates:
quibus disputando penetrandis uel dissoluendis et maiore cura
opus est et copiosiore sermone, ut uel in omnibus eis recte
sapiamus uel, si quid aliter sapiamus, id quoque nobis deus reuelet.
uerumtamen, quod etiam illic consequenter dicit apostolus,
in quod peruenimus, in eo ambulemus. peruenimus autem,
quod ad hanc rem, de qua loquimur, adtinet, ut continentiam
coniugio praeponamus, sanctam uero uirginitatem etiam continentiae
uiduali et ne aliquas nuptias, quae tamen non adulteria,
sed nuptiae sunt, cuiuslibet nostri nostrorumue propositi
laude damnemus. multa alia de istis rebus dicta sunt a nobis
in libro de Bono coniugali et in alio libro de Sancta uirginitate
et in opere, quod aduersus Faustum Manichaeum
quanto potuimus labore conscripsimus, quoniam patriarcharum
et prophetarum casta coniugia mordacissime reprehendendo [*] [*]
scriptis suis quorundam indoctorum animos a fidei sanitate
detorsit.

Proinde quoniam in exordio huius opusculi duo
quaedam necessaria proposueram et exsequenda pollicitus eram,
unum, quod ad doctrinam, alterum, quod ad exhortationem
pertinet, et priori parti, ut potui, pro suscepto negotio non
defui, ad exhortationem ueniamus, ut quod bonum prudenter
scitur etiam diligatur ardenter. qua in re prius illud admoneo,
ut quantumcumque tibi inesse sentis piae continentiae dilectionem
beneficio dei tribuas eique gratias agas, qui de
spiritu suo tibi tantum largitus est, ut eius in corde tuo
caritate diffusa licitae rei licentiam tibi amor boni melioris
auferret. donauit enim, ne liberet nubere, cum liceret [et], ut
iam non liceret, etiamsi liberet, et ex hoc firmius non liberet,
ne fieret quod non liceret, quod factum non est etiam cum
liceret, tantumque merereris uidua Christi, ut filiam quoque
uideres uirginem Christi; dum enim tu oras sicut Anna, facta
est illa quod Maria. haec dona dei esse quanto magis nosti, tanto
magis es eiusdem donis beata; immo aliter non es, nisi quod
habes noris a quo habeas. attende enim, quid de hac re [*] [*]
apostolus dixerit: nos autem non spiritum huius mundi
accepimus, sed spiritum qui ex deo est, ut sciamus
quae a deo donata sunt nobis. multi quippe habent
multa dona dei et nesciendo a quo habent inpia uanitate
iactantur. nemo est autem donis dei beatus, qui donanti existit
ingratus, quia et illud, quod inter sacra mysteria cor habere
sursum iubemur. ipso adiuuante id ualemus, quo iubente
admonemur. et ideo sequitur, ut de hoc tanto bono sursum
leuati cordis non nobis gloriam quasi nostrarum uirium tribuamus,
sed domino deo nostro gratias agamus. hoc enim
continuo commonemur, quia hoc dignum est, hoc iustum
est. recordaris, haec uerba unde sint, item qua sanctione et
quanta sanctitate commendentur agnoscis. tene igitur et habe
quod accepisti et datori gratias age. quamuis enim accipere
et habere tuum sit, id tamen habes quod accepisti, quoniam
superbienti et ex eo, quod habebat, quasi a se ipso haberet,
inpie glorianti ueritas per apostolum dicit: quid enim habes,
quod non accepisti? si autem accepisti, quid gloriaris
quasi non acceperis?