De Bono Viduitatis (10-13)

Nec quia dixi Ruth beatam, Annam beatiorem, cum illa
bis nupserit, haec uniuira cito uiduata diu uixerit, continuo
etiam te meliorem putes esse quam Ruth.

Alia quippe propheticis temporibus sanctarum feminarum
dispensatio fuit, quas nubere oboedientia, non concupiscentia
conpellebat, ut propagaretur populus dei, in quo praemitterentur
prophetae Christi, cum et ipse populus per ea.
quae in figura contingebant in illis, siue in his qui
scirent siue in his qui illa nescirent, nihil aliud esset quam
propheta Christi, ex quo nasceretur etiam caro Christi. ut
ergo ille populus propagaretur, maledictus habebatur per legis
sententiam, qui non suscitaret semen in Israhel. unde et
sanctae mulieres accendebantur non cupiditate concumbendi,
sed pietate pariendi, ut rectissime credantur coitum non fuisse
quaesiturae, si proles posset aliter prouenire, et uiris usus
plurium uiuarum concedebatur uxorum. cuius rei non concupiscentiam
carnis, sed prouidentiam generationis fuisse causam
illud ostendit, quod sicut sanctis uiris habere plures uxores
uiuas, non ita etiam sanctis feminis licebat misceri maritis
pluribus uiuis, quoniam tanto essent turpiores, quanto magis
adpeterent, unde non essent fecundiores. proinde sancta Ruth, [*] [*]
cum semen, quale illo tempore necessarium fuit, in Israhel
non haberet, mortuo uiro quaesiuit alterum, de quo haberet.
hac itaque bis coniugata ideo Anna uniuira uidua beatior fuit,
quia et prophetissa Christi esse meruit. quam credendum est,
etiamsi filios nullos habuit — quod quidem scriptura reticendo
reliquit incertum — eo spiritu praeuidisse Christum ex uirgine
proxime esse uenturum, quo potuit agnoscere et paruulum:
unde merito etiam sine filiis, si tamen eos non habuit,
secundas nuptias recusauit, quia nouerat iam tempus esse,
quo Christo non officio pariendi, sed studio continendi nec
coniugalibus fetandis uisceribus, sed castificandis uidualibus
moribus melius seruiretur. si uero etiam sciebat Ruth per suam
carnem propagari semen, unde Christus carnem fuerat habiturus,
et huic scientiae nubendo exhibuit ministerium, non
audeo iam dicere beatiorem fuisse Annae uiduitatem quam
illius fecunditatem.

Tu autem, quae et filios habes et eo saeculi
fine uiuis, quo iam tempus est non mittendi lapides,
sed colligendi, non amplectendi, sed continendi ab
amplexu — cum clamet apostolus: hoc autem dico,
fratres: tempus breue est; reliquum est, ut et qui
habent uxores, tamquam non habentes sint — profecto,
si secundas nuptias adpetisses, nullum prophetiae uel
legis obsequium, nullum prolis saltem carnale desiderium, sed
solius incontinentiae fuisset indicium. fecisses enim, quod ait [*] [*]
apostolus, cum dixisset: bonum esse illis, si sic permanserint
sicut et ego; continuo quippe addidit: quodsi
se non continent, nubant; malo enim nubere eas
quam uri. hoc enim dixit, ut effrenatae libidinis malum non
praecipitaretur in turpitudinem flagitiorum, cum exciperetur
honestate nuptiarum. gratias autem domino, quoniam peperisti
quod esse noluisti et uirginitas prolis tuae conpensauit dispendium
uirginitatis tuae; nam diligenter interrogata doctrina
christiana et primas nuptias iam isto tempore, nisi incontinentia
sit inpedimento, contemnendas esse respondet. qui enim
dixit: si se non continent, nubant, potuit dicere: si filios
non habent, nubant, si post resurrectionem praedicationemque
Christi, quando iam ex omnibus gentibus filiorum spiritaliter
gignendorum tanta suppetit copia, tale officium esset ex carne
filios propagare, quale primis temporibus fuit. et quod alibi
dicit: uolo igitur iuniores nubere, filios procreare.
matres familias esse, nuptiarum bonum apostolica sobrietate
et auctoritate commendat, non procreandi officium etiam
eis, quae continentiae bonum capiunt, tamquam ad obsequellam
legis inponit. denique cur hoc dixerit, pandit, cum adiungit
et dicit: nullam occasionem dare aduersario
maledicti gratia; iam enim quaedam conuersae
sunt retro post satanan, ut his uerbis eius intellegamus
eas, quas nubere uoluit, melius potuisse continere quam nubere, [*] [*]
sed melius nubere quam retro ire post satanan, id est ab
excellenti illo uirginalis uel uidualis castitatis proposito in
posteriora respiciendo cadere et interire. proinde quae se non
continent, nubant, antequam continentiam profiteantur, antequam
deo uoueant: quod nisi reddant, iure damnantur. alio
quippe loco de talibus dicit: cum enim in deliciis egerint
in Christo, nubere uolunt, habentes damnationem,
quoniam primam fidem inritam fecerunt, id
est uoluntatem ad nuptias a proposito continentiae deflexerunt.
irritam quippe fecerunt fidem, qua prius uouerant quod perseuerantia
inplere noluerunt. nuptiarum igitur bonum semper
est quidem bonum; sed in populo dei fuit aliquando legis
obsequium, nunc est infirmitatis remedium, in quibusdam uero
humanitatis solacium. filiorum quippe procreationi operam dare
non canino more per usum promiscuum feminarum, sed honesto
ordine coniugali non est in homine inprobandus affectus; etiam
ipsum tamen laudabilius transcendit et uincit caelestia cogitans
animus Christianus.

Sed quoniam, sicut ait dominus, non omnes
capiunt uerbum hoc, quae potest ergo capere, capiat et
quae se non continet, nubat; quae non coepit, deliberet; quae
adgressa est, perseueret: nulla aduersario detur occasio, nulla
Christo subtrahatur oblatio. in coniugali quippe uinculo si
pudicitia conseruatur, damnatio non timetur; sed in uiduali
et uirginali continentia excellentia muneris amplioris expetitur: [*] [*]
qua expetita et electa et uoti debito oblata iam non solum
capessere nuptias, sed etiamsi non nubatur, nubere uelle
damnabile est. nam ut hoc demonstraret apostolus. non ait:
cum in deliciis egerint in Christo, nubunt, sed, nubere
uolunt habentes. inquit, damnationem, quoniam
primam fidem inritam fecerunt etsi non nubendo, tantum
uolendo: non quia ipsae nuptiae uel talium damnandae
indicantur, sed damnatur propositi fraus, damnatur fracta uoti
fides, damnatur non susceptio a bono inferiore, sed ruina ex
bono superiore; postremo damnantur tales, non quia coniugalem
fidem posterius inierunt, sed quia continentiae primam
fidem inritam fecerunt. quod ut breuiter insinuaret apostolus.
noluit eas dicere habere damnationem, quae post amplioris
sanctitatis propositum nubunt — non quia non damnantur.
sed ne in eis ipsae nuptiae damnari putarentur — sed, cum
dixisset: nubere uolunt, continuo addidit: habentes
damnationem, et dixit quare: quoniam priorem fidem
inritam fecerunt, ut uoluntatem, quae a proposito cecidit,
appareat esse damnatam, siue subsequantur nuptiae siue
desint.

Proinde qui dicunt talium nuptias non esse nuptias.
sed potius adulteria, non mihi uidentur satis acute ac diligenter
considerare quid dicant; fallit eos quippe similitudo
ueritatis. quia enim coniugium Christi dicuntur eligere quae [*] [*]
christiana sanctitate non nubunt, hinc argumentantur quidam
dicentes: si uiro suo uiuo quae alteri nubit, adultera est,
sicut ipse dominus in euangelio definiuit, uiuo ergo Christo,
cui mors ultra non dominatur, quae coniugium eius
elegerat. si homini nubit, adultera est. qui haec dicunt, acute
quidem mouentur, sed parum adtendunt hanc argumentationem
quanta rerum sequatur absurditas. cum enim laudabiliter etiam
uiuente uiro ex eius consensu continentiam femina Christo
uoueat, iam secundum istorum rationem nulla hoc facere
debet, ne ipsum Christum, quod sentire nefas est, adulterum
faciat, cui uiuente marito nubit. deinde cum primae nuptiae
melioris sint meriti quam secundae, absit, ut sanctarum uiduarum
iste sit sensus, ut Christus eis uideatur quasi secundus
maritus; ipsum enim habebant et antea, quando uiris suis
fideliter subditae seruiebant, non carnaliter, sed spiritaliter
uirum: cui ecclesia ipsa, cuius membra sunt, coniux est, quae
fidei, spei, caritatis integritate non in solis uirginibus sanctis,
sed etiam in uiduis et coniugatis fidelibus tota uirgo est.
uniuersae quippe ecclesiae, cuius illa omnia membra sunt,
apostolus dicit: aptaui uos uni uiro uirginem castam
exhibere Christo. nouit autem ille coniugem uirginem sine
corruptione fetare, quem in ipsa etiam carne potuit mater
sine corruptione procreare. fit autem per hanc minus consideratam
opinionem, qua putant lapsarum a sancto proposito [*] [*]
feminarum, si nupserint, non esse coniugia, non paruum
malum, ut a maritis separentur uxores, quasi adulterae sint,
non uxores; et cum uolunt eas separatas reddere continentiae,
faciunt maritos earum adulteros ueros, cum suis uxoribus
uiuis alteras duxerint.