De Beata Vita (30-31)

Quod cum omnes ita esse faterentur: Illud iam, inquam,
sequitur, ut uideamus, quisnonegeat; is enim erit sapiens et beatus.
egestas autem stultitia est egestatisque nomen; hoc autem uerbum
sterilitatem quandam et inopiam solet significare. adtendite ergo
altius, quanta cura priscorum hominum siue omnia siue, quod manifestum
est, quaedam uerba creata sunt earum rerum maxime, quarum
erat notitia pernecessaria. iam enim conceditis omnem stultum
egere et omnem qui egeat stultum esse; credo uos etiam concedere
animum stultum esse uitiosum omniaque animi uitia uno stultitiae
nomine includi. primo autem die huius disputationis nostrae [*] [*]

nequitiam dixeramus esse ab eo dictam, quod necquicquam sit, cui
contrariam frugalitatem a fruge fuisse nominatam. ergo in his duobus
contrariis, hoc est frugalitate atque nequitia, illa duo uidentur
eminere, esse et non esse. egestati autem, de qua quaestio est, quid
putamus esse contrarium? - Hic, cum aliquantum cunctarentur:
Si dicam, inquit Trygetius, diuitias, uideo his paupertatem esse
contrariam. — Est quidem, inquam, uicinum; nam paupertas et
egestas unum atque idem accipi solet. tamen aliud uerbum inueniendum
est, ne meliori parti desit unum uocabulum, ut, cum illa pars
paupertatis et egestatis nomine abundet, ex hac parte solum opponatur
diuitiarum nomen. nihil enim absurdius, quam ut hic sit egestas
uocabuli, ubi est contraria pars egestati. — Plenitudo, inquit
Licentius, si dici potest, uidetur mihi recte opponi egestati.

Postea, inquam, de uerbo quaeremus fortasse diligentius;
non enim hoc curandum est in conquisitione ueritatis. quamuis enim
Sallustius, lectissimus pensator uerborum, egestati opposuerit opulentiam,
tamen accipio istam plenitudinem. non enim nec hic grammaticorum
formidine liberabimur aut metuendum est, ne ab eis
castigemur, quod incuriose utimur uerbis, qui res suas nobis ad utendum
dederunt. - Ubi cum adrisissent: Ergo quia mentes uestras,
inquam, cum intenti estis in deum, uelut quaedam oracula non contemnere
statui, uideamus, quid sibi uelit hoc nomen; nam nullum
adcommodatius esse arbitror ueritati. plenitudo igitur et egestas
contraria sunt; at etiam hic similiter, ut in nequitia et frugalitate,
apparent illa duo, esse et non esse, et, si egestas est ipsa stultitia,
plenitudo erit sapientia. merito etiam uirtutum omnium matrem
multi frugalitatem esse dixerunt. quibus consentiens Tullius etiam
in populari oratione ait: ut uolet quisque accipiat;
ego tamen frugalitatem, id\' est modestiam et [*] [*]

temperantiam, uirtutem maximam iudico : prorsus
doctissime ac decentissime; considerauit enim frugem, id est
illud, quod esse dicimus, cui est non esse contrarium. sed propter
uulgarem loquendi consuetudinem, qua frugalitas quasi parsimonia
dici solet, duobus consequentibus quid senserit inlustrauit
subiciendo modestiam et temperantiam; et haec duo uerba diligentius
adtendamus.