De Beata Vita (1-5)

Si ad philosophiae portum, e quo iam in beatae uitae regionem
solumque proceditur, uir humanissime atque magne Theodore,
ratione institutus cursus et uoluntas ipsa perduceret, nescio, utrum
temere dixerim multo minoris numeri homines ad eum peruenturos
fuisse, quamuis nunc quoque, ut uidemus, rari admodum paucique
perueniant. cum enim in hunc mundum siue deus siue natura siue
necessitas siue uoluntas nostra siue coniuncta horum aliqua siue
simul omnia — res enim multum obscura est, sed tamen a te iam inlustranda
suscepta — uelut in quoddam procellosum salum nos
quasi temere passimque proiecerit, quotusquisque cognosceret,
quo sibi nitendum esset quaue redeundum, nisi aliquando et inuitos
contraque obnitentes aliqua tempestas, quae stultis uidetur aduersa,
in optatissimam terram nescientes errantesque conpingeret?

Igitur hominum, quos philosophia potest accipere, tria quasi
nauigantium genera mihi uideor uidere. unum est eorum, quos ubi
aetas compos rationis adsumpserit, paruo impetu pulsuque remorum
de proximo fugiunt seseque condunt in illa tranquillitate, unde ceteris
ciuibus, quibus possunt, quo admoniti conentur ad se, lucidissimum
signum sui alicuius operis erigunt. alterum uero est eorum superiorique
contrarium, qui fallacissima facie maris decepti elegerunt in
medium progredi longeque a sua patria peregrinari aude-ut et eius
saepe obliuiscuntur. hos si nescio quo et nimis latente modo a puppi
uentus, quem prosperum putant, fuerit prosecutus, penetrant in
altissima miseriarum elati atque gaudentes, quod eis usque quaque
fallacissima serenitas uolup! atum honorumque blanditur. his profecto
quid aliud optandum e; t quam quaedam in illis rebus, a quibus laeti [*]

excipiuntur, inprospera et, si parum est, saeuiens omnino tempestas
contrarieque flans uentus, qui eos ad certa et solida gaudia uel flentes
gementesque perducat ? huius generis tamen plerique nondum longius
euagati quibusdam non- ita grauibus molestiis reducuntur. hi sunt
homines, quos cum uel lacrimabiles tragoediae fortunarum suarum
uel inanium negotiorum anxiae difficultates quasi nihil aliud habentes,
quod agant, in libros doctorum sapientissimorumque hominum truserint,
in ipso quodam modo portu euigilant, unde illos nulla maris
illius promissa nimium falso ridentis excludant. est autem genus
inter haec tertium eorum, qui uel in ipso adulescentiae limine uel
iam diu multumque iactati tamen quaedam signa respiciunt et suae
dulcissimae patriae quamuis in ipsis fluctibus recordantur et aut
recto cursu in nullo falsi et nihil morati eam repetunt aut plerumque
uel inter nubila deuiantes uel mergentia contuentes sidera uel
nonnullis inlecebris capti bonae nauigationis tempora differentes
errant diutius, saepe etiam periclitantur. quos item saepe nonnulla
in fluxis fortunis calamitas, quasi conatibus eorum aduersa tempestas,
in optatissimam uitam quietamque compellit.

His autem omnibus, qui quocumque modo ad beatae uitae
regionem feruntur, unus inmanissimus mons ante ipsum portum constitutus,
quo etiam magnas ingredientibus gignit angustias, uehementissime
formidandus cautissimeque uitandus est. nam ita fulget,
ita mentiente illa luce uestitur, ut non solum peruenientibus nondumque
ingressis incolendum se offerat et eorum uoluntati pro ipsa
beata terra satisfacturum polliceatur sed plerumque de ipso portu
ad sese homines inuitet, eosque nonnumquam detinet ipsa altitudine
delectatos, unde ceteros despicere libeat. hi tamen admonent saepe
uenientes, ne aut occultis subter scopulis decipiantur aut ad se
ascendere facile putent, et qua sine periculo ingrediantur propter [*] [*]

illius terrae uicinitatem, beniuolentissime docent. ita cum eis inuident
uanissimam gloriam, locum securitatis ostendunt. nam quem montem
alium uult intellegi ratio propinquantibus ad philosophiam
ingressisue metuendum nisi superbum studium inanissimae gloriae,
quod ita nihil intus plenum atque solidum habet, ut inflatos sibi superambulantes
subcrepante fragili solo demergat ac sorbeat eisque
in tenebras reuolutis eripiat luculentam domum, quam paene
iam uiderant?

Quae cum ita sint, accipe, mi Theodore — namque ad id,
quod desidero, te unum intueor teque aptissimum semper: admiror
— accipe, inquam, et quod illorum trium genus hominum me tibi
dederit et quo loco mihi esse uidear et abs te cuius modi auxilium
certus expectem. ego ab usque undeuicensimo anno aetatis meae,
postquam in schola rhetoris librum illum Ciceronis, qui Hortensius
uocatur, accepi, tanto amore philosophiae succensus sum, ut statim
ad eam me ferre meditarer. sed neque mihi nebulae defuerunt, quibus
confunderetur cursus meus, et diu, fateor, quibus in errorem
ducerer, labentia in Oceanum astra suspexi. nam et superstitio
quaedam puerilis me ab ipsa inquisitione terrebat et, ubi factus erectior
illam caliginem dispuli mihique persuasi docentibus potius quam
iubentibus esse cedendum, incidi in homines, quibus lux ista, quae
oculis cernitur, inter summe diuina colenda uideretur. non adsentiebar
sed putabam eos magnum aliquid tegere illis inuolucris, quod
essent aliquando aperturi. at ubi discussos eos euasi maxime traiecto
isto mari, diu gubernacula mea repugnantia omnibus uentis in
mediis fluctibus Academici tenuerunt. deinde ueni in has terras; hic [*] [*]

septentrionem cui me crederem didici. animaduerti enim et saepe
in sacerdotis nostri et aliquando in sermonibus tuis, cum de deo cogitaretur,
nihil omnino corporis esse cogitandum, neque cum de anima;
nam id est unum in rebus proximum deo. sed ne in philosophiae
gremium celeriter aduolarem, fateor, uxoris honorisque inlecebra
detinebar, ut, cum haec essem consecutus, tum demum me, quod
paucis felicissimis licuit, totis uelis, omnibus remis in illum sinum
raperem ibique conquiescerem. lectis autem Plotini paucissimis libris,
cuius te esse studiosissimum accepi, conlataque cum eis, quantum
potui, etiam illorum auctoritate, qui diuina mysteria tradiderunt,
sic exarsi, ut omnes illas uellem ancoras rumpere, nisi me nonnullorum
hominum existimatio commoueret. quid ergo restabat aliud,
nisi ut inmoranti mihi superfluis tempestas, quae putatur aduersa,
succurreret? itaque tantum me arripuit pectoris dolor, ut illius
professionis onus sustinere non ualens, qua mihi uelificabam fortasse
ad Sirenas, abicerem omnia et optatae tranquillitati uel
quassatam nauem fessamque perducerem.

Ergo uides, in qua philosophia quasi in portu nauigem. sed
etiam ipse late patet; eius magnitudo quamuis iam minus periculosum
non tamen penitus excludit errorem. nam cui parti terrae, quae
profecto una beata est, me admoueam eamque contingam, prorsus
ignoro. quid enim solidum tenui, cui adhuc de anima quaestio nutat
et fluctuat? quare obsecro te per uirtutem tuam, per humanitatem,
per animarum inter se uinculum atque conmercium, ut dexteram
porrigas, hoc autem est, ut me ames et a me uicissim te amari
credas carumque haberi. quod si inpetrauero, ad ipsam beatam
uitam, cui te iam haerere praesumo, paruo conatu facillime accedam. [*] [*]

quid autem agam quoue modo ad istum portum necessarios meos
congregem ut cognoscas et ex eo animum meum — neque enim alia
signa inuenio, quibus me ostendam — plenius intellegas, disputationum
mearum quod mihi uidetur religiosius euasisse atque tuo
titulo dignius, ad te scribendum putaui et ipso tuo nomine dedicandum.
aptissime sane; nam de beata uita quaesiuimus inter nos
nihilque aliud uideo, quod magis dei donum uocandum sit. eloquentia
tua territus non sum. quidquid enim amo, quamuis non adsequar,
timere non possum; fortunae uero sublimitatem multo minus.
apud te enim uere, quamuis sit magna. secunda est; nam quibus
dominatur, eosdem ipsos secundos facit. sed iam quid adferam,
quaeso adtende.