De Baptismo (7.100-retractationes.1)

Horum autem omnium generum illi primi qui
sic sunt in domo dei, ut ipsi sint domus dei, siue iam spiritales
sint siue adhuc paruuli Iacte nutriantur, sed tamen ad
spiritalem habitum intento corde proficiant, nemo dubitat quod [*] [*] [*]
baptismum et utiliter habeant et se imitantibus utiliter tradant.
fictis autem, quos sanctus spiritus fugit, etsi ipsi quantum in
eis est utiliter tradunt, illi tamen inutiliter accipiunt non imitantes
eos per quos accipiunt. illi uero, qui sic sunt in magna
domo tamquam uasa in contumeliam, et inutiliter habent baptismum
et se imitantibus inutiliter tradunt. illi porro ab eis
utiliter accipiunt, qui non ipsis corde adque moribus, sed sanctae
domui copulantur. qui autem separatiores non magis in domo
quam ex domo sunt, neque omnino utiliter habent neque ab
eis utiliter accipitur, nisi forte accipiendi necessitas urgeat et
accipientis animus ab unitatis uinculo non recedat; tamen et
habent, quamquam inutiliter habeant, et accipitur ab eis, etiam
cum inutile est accipientibus. quod ut fiat utile ab haeresi
uel schismate recedendum est et illi domui cohaerendum. quod
non solum haeretici et schismatici, sed etiam illi facere debent,
qui sic sunt in domo per communionem sacramentorum, ut
extra domum sint per diuersitatem morum. sic enim et ipsis
utile esse incipit sacramentum quod aliter inutile est.

Solet etiam quaeri, utrum adprobandum sit quod
ab eo qui non accepit accipitur, si forte hoc curiositate aliqua
didicit quemadmodum dandum sit, et utrum nihil intersit, quo
animo accipiat ille cui datur, cum simulatione an sine simulatione,
si cum simulatione, utrum fallens sicut in ecclesia
uel in ea quae putatur ecclesia, an iocans sicut in mimo, et
quid sit sceleratius, in ecclesia fallaciter accipere an in hae-
resi uel schismate sine fallacia, id est animo non simulato,
et utrum in haeresi fallaciter an in mimo cum fide, si [*] [*]
quisquam inter agendum repentina pietate moueatur. quamquam
talem si etiam illi conferamus qui in ipsa catholica fallaciter
accipit, mirum si dubitatur quis cui praeferendus sit. quid
enim prosit animus ueraciter dantis fallaciter accipienti, non
uideo. sed arbitremur aliquem etiam fallaciter dantem: cum
et tradens et accipiens fallaciter agant in ipsa unitate catholica,
utrum hoc magis baptisma sit acceptandum an illud quod
in mimo datur, si quis existat qui fideliter subito commotus
accipiat, an, quantum ad ipsos quidem homines adtinet, plurimum
distet inter credentem in mimo et inridentem in ecclesia,
ad ipsius autem sacramenti integritatem nihil intersit. si
enim nihil interest ad integritatem sacramenti in ipsa catholica,
utrum id aliqui fallaciter au ueraciter agant, cum tamen
hoc idem utrique agant, cur extra intersit non uideo, quando
ille qui accipit non simulatione palliatus, sed religione mutatus
est. an plus ualent ad confirmandum sacramentum alii
ueraces inter quos agitur, quam ad frustrandum illi fallaces a
quibus agitur et in quibus agitur? et tamen, si postea prodatur,
nemo repetit, sed aut excommunicando punitur illa simulatio
aut paenitendo sanatur.

Sed nobis tutum est in ea non progredi aliqua temeritate
sententiae, quae nullo in catholico regionali concilio coepta,
nullo plenario terminata sunt, id autem fiducia securae
uocis adserere, quod in gubernatione domini dei nostri et saluatoris
Iesu Christi uniuersalis ecclesiae consensione roboratum
est. uerumtamen si quis me forte in eo concilio constitutum,
ubi talium rerum quaestio uersaretur, non praecedentibus
talibus quorum sententias sequi mallem urgeret, ut dicerem [*]

quid ipse sentirem, si eo modo adfectus essem quo eram
cum ista dictarem, nequaquam dubitarem habere baptismum
eos, qui ubicumque et a quibuscumque illud uerbis euangelicis
consecratum sine sua simulatione et cum aliqua fide accepissent,
quamquam eis ad salutem spiritalem non prodesset,
si caritate caruissent, qua catholicae insererentur ecclesiae; si
enim habeam, inquit, fidem ut montes transferam,
caritatem autem non habeam, nihil sum; sicut
iam praeteritis maiorum statutis non dubito etiam illos
habere baptismum, qui, quamuis fallaciter id accipiant, in
ecclesia tamen accipiunt uel ubi esse putatur ecclesia ab
eis in quorum societate id accipitur, de quibus dictum est:
ex nobis exierunt. ubi autem neque societas ulla esset ita
credentium neque ille qui ibi acciperet ita crederet, sed totum
ludicre et mimice et ioculariter ageretur, utrum adprobandus
esset baptismus qui sic daretur, diuinum iudicium per alicuius
reuelationis oraculum concordi oratione et inpensis supplici
deuotione gemitibus inplorandum esse censerem, ita sane ut
post me dicturos sententias, ne quid iam exploratum et cognitum
adferrent, humiliter expectarem. quanto magis ergo
nunc sine praeiudicio diligentioris inquisitionis uel maioris
auctoritatis istud dixisse accipiendus sum!

Sed iam ut existimo tempus est hos etiam
libros de quaestione baptismi debito fine concludere. ubi nobis
ostendit dominus deus noster per pacificum episcopum [*] [*] [*]
Cyprianum et illos qui ei consenserunt, quantum sit catholica unitas
diligenda, ut in eo quod aliter sapiebant, donec deus id quoque
reuelaret, tolerarent potius diuersa sentientes quam se ab
eis nefario schismate separarent; ubi Donatistarum prorsus ora
clauduntur, etiamsi de Maximianistis nihil dicamus. si enim
mali bonos in unitate contaminant, nullam iam ecclesiam cui
sociaretur uel ipse Cyprianus inuenit. si autem mali bonos in
unitate non maculant, nullam causam separationis sacrilegus
Donatista proponit. baptismum autem si habent et tradunt
alii tam multi qui operantur opera carnis, qualia qui agunt
regnum dei non possidebunt, habent ac tradunt et haeretici
qui inter illa opera numerati sunt, quod quia recedendo non
amiserunt, et tradere manendo potuerunt, sed tam infructuose
adque inutiliter tales talibus, quam et illi ceteri pares eorum
in eo quod regnum dei non possidebunt. et quemadmodum
illis correctis baptisma non incipit adesse quod deerat, sed
prodesse quod inerat, sic et haereticis. unde Cyprianus et qui
cum eo senserunt catholicae ecclesiae quam noluerunt praecidere
non potuerunt praescribere. quod uero aliter sapuerunt,
non expauescimus, quia cum eis ueneramur et Petrum; quod
autem ab unitate non recesserunt, gaudemus, quia cum eis
aedificamur in petra. [*] [*]