De Baptismo (5.23-5.25)

In his uerbis multa consideranda sunt, quibus in hoc
uiro, qui dilexit decorem domus domini et locum tabernaculi
habitationis eius, christianae caritatis fulgor elucet: primo quia [*] [*]

id quod sensit non tacuit, deinde quia tam mansuete et pacifice
protulit, quia cum his qui aliud sentiebant ecclesiasticam
pacem tenuit, quia in unitatis uinculo tantam salubritatem
esse intellexit, quia eam tantum dilexit et sobrie custodiuit,
quia uidit et sensit etiam diuersa sentientes posse salua caritate
sentire — neque enim cum malis tenere se diceret diuinam
concordiam et dominicam pacem; bonus quippe habere erga
malos pacem potest, tenere autem cum eis pacem non potest
quam ipsi non tenent —, postremo quia nemini praescribens
neque praeiudicans, quominus unusquisque episcoporum quod
putat faciat habens arbitrii sui liberam potestatem, etiam nobis
qualibuscumque locum dedit pacifice secum ista tractandi. praesens
est enim non solum per litteras suas, sed etiam per ipsam
quae in illo maxime uiguit et mori numquam potuit caritatem.
huic ergo inhaerere et conglutinari desiderans si non inpediar
inconuenientia peccatorum meorum, orationibus eius adiutus
discam, si potero, per litteras eius, quanta pace per eum
ecclesiam suam dominus et quanto solacio gubernauerit, et
per eius sermonis adfectum uisceribus humilitatis indutus si
quid uerius sentio cum orbe terrarum, non ei praeponam cor
meum nec in eo ipso, quod aliter sentiens non tamen diremptus
est ab orbe terrarum. maius quippe in eo robur uirtutis
eminuit, cum ista quaestio nondum discussa nutaret, quod
aliter sentiens quam multi collegae tantam moderationem optinuit,
ut ecclesiae dei sanctam societatem nulla schismatis labe
truncaret, quam si omnia non solum ueraciter sed etiam pariter
sine ista uirtute sentiret. neque enim ei placeo, si eius ingenium
facultatemque sermonis et doctrinae ubertatem sancto
concilio cunctarum gentium, cui profecto interfuit per [*]
spiritus unitatem, praeponere adfectem, praesertim iam in tali ueritatis
luce posito, ubi certissime cernit quod hic pacatissime
requirebat. ex illa enim ubertate haec nostra quae uidentur
eloquia tamquam infantilia rudimenta deridet. ibi uidet qua
regula pietatis hic egerit, ut nihil ei esset in ecclesia carius
unitate. ibi etiam ineffabili delectatione contuetur, quam prouida
et misericordissima dispensatione dominus, ut tumores
nostros curaret, stulta mundi elegit, ut confunderet sapientes
adque in ordinibus membrorum ecclesiae suae tam salubriter
omnia conlocaret, ne de ingenio uel litteris suis, quas adhuc
ignorarent cuius munere haberent, electos se ad adiutorium
euangelicum homines dicerent adque inde pestifera inflarentur
superbia. quam gaudet Cyprianus, quanto serenius in illa luce
contuetur, pro quanta salute humani generis factum sit, ut
inueniatur aliquid, quod merito reprehendi possit, quamuis ip
Christianis et piis litteris oratorum, et non inueniatur in litteris
piscatorum! de hoc ego gaudio sanctae illius animae omnino
securus neque ullo modo meas litteras ab omni errato liberas
audeo uel putare uel dicere neque illius huic sententiae, in
qua ei uisum est aliter suscipiendos ab haereticis uenientes
quam uel in praeteritum suscipiebantur, sicut ipse testatur,
uel nunc suscipiuntur, sicut totius orbis christiani plenario concilio
rationabilis consuetudo firmata est, meam praepono sententiam
sed ecclesiae sanctae catholicae, quam sic ille dilexit
et diligit, in qua tam uberem cum tolerantia fructum adtulit,
cuius uniuersitas ipse non fuit sed in eius uniuersitate permansit,
cuius radicem numquam deseruit sed in cuius radice fecundus
ut esset fecundior ab agricola caelesti purgatus est, pro
cuius pace ac salute, ne simul cum zizaniis eradicaretur et [*] [*]
triticum, tanta mala hominum secum in unitate constitutorum
et ueritatis libertate redarguit et caritatis uirtute sustinuit.

Unde nos idem ipse copiosissime ammonet multos
in delictis et peccatis suis mortuos, quamuis ad Christi
societatem et ad illius columbae unicae innocentis et simplicis
membra non pertinentes, quae si sola baptizaret illi utique non
baptizarent, specie tamen intus uideri et baptizari et baptizare,
et in eis quamuis mortuis illius tamen baptismum uiuere,
qui non moritur et mors ei ultra non dominabitur. cum ergo
et intus sint mortui neque latentes — nam non de illis tanta
diceret Cyprianus —, qui uel non pertineant ad illam uiuam
columbam uel nondum pertineant, et foris sint mortui qui
manifestius ad eam uel non pertineant uel nondum pertineant,
uerumque sit non posse ab eo uiuificari alterum qui ipse non
uiuit, manifestum est eos, qui intus a talibus baptizantur, si
uera conuersione cordis accedunt, ab eo uiuificari cuius est
baptismus, si autem saeculo uerbis et non factis renuntiant,
quales Cyprianus et intus esse testatur, nec ipsos uiuificari
nisi conuertantur et uerum tamen habere baptismum, etiamsi
non conuertantur; unde etiam exteriores mortuos, quamuis
neque uiuant neque uiuificent, habere tamen baptismum uiuum
qui eis tunc prosit ad uitam, si conuertantur ad pacem, similiter
manifestum est.

Quapropter qui tunc ab haeresibus uenientes in
eodem Christi baptismo quem foris acceperant suscipiebant et
dicebant se ueterem consuetudinem sequi, sicut etiam nunc
ecclesia suscipit, frustra contra eos dicebatur aput ueteres
haereses et schismata prima adhuc fuisse initia, ut hi illic [*] [*]
essent qui de ecclesia recedebant et hic baptizati prius fuerant,
quos tunc ad ecclesiam reuertentes et paenitentiam agentes
necesse non erat baptizari. statim enim, ut unaquaeque haeresis
existebat et a congregatione catholicae communionis exibat, non
dico alio die, sed et ipso die poterat inruentes in se aliquos
baptizare. et ideo si uetus haec erat consuetudo, ut sic susciperentur,
quod nec ipsi qui contra disserebant negare potuerunt,
nulli paulo adtentius aduertenti potest esse dubium
etiam eos sic esse susceptos, qui foris in haeresibus baptizati
sunt.