De Baptismo (4.29-4.31)

Baptismi sane uicem aliquando implere passionem
de latrone illo, cui non baptizato dictum est: hodie mecum
eris in paradiso, non leue documentum idem beatus Cyprianus
adsumit. quod etiam adque etiam considerans inuenio
non tantum passionem pro nomine Christi id quod ex baptismo
deerat posse supplere, sed etiam fidem conuersionemque cordis,
si forte ad celebrandum mysterium baptismi in angustiis
temporum succurri non potest. neque enim latro ille pro nomine
Christi crucifixus est, sed pro meritis facinorum suorum, nec
quia credidit passus est, sed dum patitur credidit. quantum
itaque ualeat etiam sine uisibili baptismi sacramento quod ait
apostolus: corde creditur ad iustitiam, ore confessio
fit ad salutem, in illo latrone declaratum est. sed tunc
impletur inuisibiliter, cum ministerium baptismi non contemptus
religionis, sed articulus necessitatis excludit. nam multo
magis in Cornelio et in amicis eius quam in illo latrone posset
uideri superfluum ut aqua etiam tinguerentur, in quibus iam
donum spiritus sancti, quod non nisi baptizatos alios accepisse
sancta scriptura testatur, certo quoque indicio, quod illis temporibus
congruebat, cum linguis loquerentur, eminuerat. baptizati
sunt tamen et in hoc facto apostolica extat auctoritas.
usque adeo nemo debet in quolibet prouectu interioris hominis,
si forte ante baptismum usque ad spiritalem intellectum pio
corde profecerit, contemnere sacramentum, quod ministrorum
opere corporaliter adhibetur, sed per hoc deus hominis consecrationem
spiritaliter operatur. nec ob aliud existimo baptizandi
munus Iohanni fuisse adtributum, ita ut Iohannis [*] [*] [*] [*]
baptismus diceretur, nisi ut dominus ipse qui dederat, cum serui
baptismum non spreuisset accipere, dedicaret humilitatis uiam
et quanti pendendum esset suum baptisma, quo ipse baptizaturus
erat, tali facto apertissime declararet. uidebat enim tamquam
potentissimus medicus salutis aeternae quorundam non
defuturum tumorem, qui, cum intellectu ueritatis et probabilibus
moribus ita profecissent, ut multis baptizatis uita adque
doctrina se praeponere minime dubitarent, superuacaneum sibi
esse crederent baptizari, quando ad illum mentis habitum se
peruenisse sentirent, ad quem multi baptizati adhuc ascendere
conarentur.

Quid autem ualeat et quid agat in homine corporaliter
adhibita sanctificatio sacramenti — sine qua tamen
latro ille non fuit, quia non eius accipiendae uoluntas defuit,
sed non accipiendae necessitas adfuit —, difficile est dicere.
nisi tamen plurimum ualeret, non serui baptismum dominus
accepisset. uerum quia per se ipsa consideranda est excepta
salute hominis cui perficiendae adhibetur, satis indicat quod
et in malis et in eis, qui saeculo uerbis, non factis renuntiant,
ipsa integra est, cum illi nisi corrigantur salutem habere non
possint. sicut autem in latrone, quia per necessitatem corporaliter
defuit, perfecta salus est, quia per pietatem spiritaliter
adfuit, sic et cum ipsa praesto est, si per necessitatem desit
quod latroni adfuit, perficitur salus. quod traditum tenet uniuersitas
ecclesiae, cum paruuli infantes baptizantur, qui certe
nondum possunt corde credere ad iustitiam et ore confiteri ad
salutem quod latro potuit, quin etiam flendo et uagiendo, cum
in eis mysterium celebratur, ipsis mysticis uocibus obstrepunt;
et tamen nullus christianorum dixerit eos inaniter baptizari. [*] [*]

Et si quisquam quaerat in hac re auctoritatem
diuinam, quamquam, quod uniuersa tenet ecclesia nec conciliis
institutum, sed semper retentum est, non nisi auctoritate apostolica
traditum. rectissime creditur, tamen ueraciter conicere
possumus, quid ualeat in paruulis baptismi sacramentum, ex
circumcisione carnis quam prior populus accepit, quam priusquam
acciperet iustificatus est Abraham, sicut Cornelius etiam
dono spiritus sancti priusquam baptizaretur ditatus est. dicit
tamen apostolus de ipso Abraham: signum accepit circumcisionis,
signaculum iustitiae fidei, qui iam
corde crediderat, et deputatum illi erat ad iustitiam. cur
ergo ei praeceptum est, ut omnem deinceps infantem masculum
octauo die circumcideret, qui nondum poterat corde credere,
ut ei deputaretur ad iustitiam, nisi quia et ipsum per
se ipsum sacramentum multum ualebat? quod in filio Moysi
per angelum manifestatum est, qui cum adhuc incircumcisus
a matre ferretur, praesenti et euidenti periculo ut circumcideretur
exactum est et, cum factum esset, depulsa pernicies.
sicut ergo in Abraham praecessit iustitia fidei et accessit circumcisio
signaculum iustitiae fidei, ita in Cornelio praecessit sanctificatio
spiritalis in dono spiritus sancti et accessit sacramentum
regenerationis in lauacro baptismi. et sicut in Isaac, qui octauo
suae natiuitatis die circumcisus est, praecessit signaculum iustitiae
fidei et, quoniam patris fidem imitatus est, secuta est in
crescente ipsa iustitia cuius signaculum in infante praecesserat,
ita in baptizatis infantibus praecedit regenerationis sacramentum
et, si christianam tenuerint pietatem, sequetur etiam in corde
conuersio cuius mysterium praecessit in corpore. et sicut in [*] [*] [*]
illo latrone quod ex baptismi sacramento defuerat conpleuit
omnipotentis benignitas, quia non superbia uel contemptu, sed
necessitate defuerat, sic in infantibus qui baptizati moriuntur
eadem gratia omnipotentis implere credenda est, quod non ex
impia uoluntate, sed ex aetatis indigentia nec corde credere
ad iustitiam possunt nec ore confiteri ad salutem. ideo cum
pro eis alii respondent, ut impleatur erga eos celebratio sacramenti,
ualet utique ad eorum consecrationem, quia ipsi respondere
non possunt. at si pro eo qui respondere potest alius
respondeat, non itidem ualet. ex qua regula illud in euangelio
dictum est, quod omnes cum legitur naturaliter mouet: aetatem
habet, ipse pro se loquatur.