De Baptismo (4.26-4.28)

His igitur omnibus uitiis circumsaeptum catholicum
non adulemus nec ei, quia christianus catholicus est,
inpunitatem quam scriptura diuina non promittit promittere
audeamus. nec si aliquid unum habeat ex his quae dicta sunt,
debemus ei societatem supernae illius patriae polliceri. ad
Corinthios enim singula enumerat, in quibus singulis subauditur
quod regnum dei non possidebunt. nolite, inquit,\'
errare. neque fornicatores neque idolis seruientes [*]
neque adulteri neque molles neque masculorum
concubitores neque fures neque auari neque ebriosi
neque maledici neque rapaces regnum dei possidebunt.
non ait: \'qui haec omnia uitia simul habuerint
regnum dei non possidebunt\', sed: \'neque illi neque illi\', ut
in singulis hoc subaudias quod nulli eorum regnum dei possidebunt.
sicut ergo haeretici regnum dei non possidebunt, sic
auari regnum dei non possidebunt. nec dubitandum est quidem
poenas ipsas, quibus cruciabuntur qui regnum dei non possidebunt,
pro diuersitate criminum esse diuersas et alias aliis
acriores, ut in ipso igne aeterno pro disparibus ponderibus
peccatorum sint disparia tormenta poenarum. neque enim frustra
ipse dominus ait: tolerabilius erit Sodomis quam
uobisin die iudicii. sed tamen ad non possidendum regnum
dei tantundem ualet ex uitiis illis quod elegeris mitius, quantum
uel plura uel unum quod perspexeris grauius. et quia illi
possessuri sunt regnum dei quos ad dextram constituet ille
iudex, nec eis qui ad dextram constitui non merebuntur aliquid
aliud quam ad sinistram esse remanebit. nulla uox reliqua est
quam sicut haedi audiant ex ore pastoris nisi: ite in ignem
aeternum, qui paratus est diabolo et angelis eius,
licet ex illo igne, sicut dixi, diuersa possint distribui pro
criminum diuersitate supplicia.

Utrum autem catholicum pessimis moribus alicui
haeretico, in cuius uita praeter id quod haereticus est non
inueniunt homines quod reprehendant, praeponere debeamus,
non audeo praecipitare sententiam. si autem quis dicat: \'quia
haereticus est, non potest hoc solum esse, quin et alia [*] [*]
consequantur; carnalis est enim et animalis ac per hoc et aemulus
sit necesse est et animosus et inuidus et inimicus ipsi ueritati
ab eaque dissentiens, intellegat et de illis malis quod
unum mitius elegerit solum in quoquam esse non posse, ea
scilicet causa, quoniam carnalis et animalis est. uelut ebriositas,
quam non solum sine horrore nominare sed etiam cum hilaritate
praedicare iam populi consuerunt, numquid in quo fuerit
sola esse poterit? quis enim ebriosus non et contentiosus et
animosus et inuidus et a praeceptorum sanitate dissentiens et
arguentibus se grauiter inimicus? iam uero ut et fornicator
et adulter non sit, difficile est. potest tamen non esse haereticus,
sicut haereticus potest non esse ebriosus nec adulter
aut fornicator nec luxuriosus aut amator pecuniae aut ueneficus
et simul haec omnia potest non esse. neque enim unum
aliquod uitium omnia cetera consequuntur. propositis itaque
duobus, uno catholico cum his omnibus uitiis, alio haeretico
sine his quae possunt non esse in haeretico, quamuis contra
fidem non uterque disputet et tamen contra fidem uterque
uiuat et spe uana uterque fallatur et a caritate spiritali uterque
dissentiat et ob hoc uterque ab illius unicae columbae
corpore alienus sit, cur in uno eorum sacramentum Christi
cognoscimus, in alio nolumus, quasi aut huius aut huius sit,
cum in utroque idem sit et non nisi dei sit et quamuis in
pessimis bonum sit? et si hominum qui hoc habent alius est
alio deterior, non ideo illud quod habent deterius est in illo
quam in isto, quia nec in duobus catholicis malis, si unus sit
alio deterior, deteriorem baptismum gerit, nec si unus eorum
sit bonus alius malus, in malo malus est baptismus et in bono [*] [*]
bonus, sed in utroque bonus, sicut lumen solis uel etiam
lucernae non utique deterius est in oculis deterioribus quam
in melioribus, sed idem in utrisque, quamuis eos diuerse pro
illorum diuersitate uel laetificet uel excruciet.

Illud sane quod de catechumenis obiciebatur Cypriano,
quod in martyrio deprehensi et pro Christi nomine occisi
etiam sine baptismo coronarentur, quid ad rem pertineat non
satis intellego, nisi forte quia dicebant multo magis haereticos
cum baptismo Christi posse ad regnum eius admitti quo catechumeni
admitterentur, cum ipse dixerit: nisi quis renatus
fuerit ex aqua et spiritu, non intrabit in regnum
caelorum. qua in re nec ego dubito catechumenum catholicum
diuina caritate flagrantem haeretico baptizato anteponere.
sed etiam in ipsa intus catholica bonum catechumenum malo
baptizato anteponimus, nec ideo tamen sacramento baptismatis,
quo iste nondum, ille iam inbutus est, facimus iniuriam
aut catechumeni sacramentum sacramento baptismi praeferendum
putamus, cum aliquem catechumenum aliquo baptizato
fideliorem melioremque cognoscimus. melior enim centurio
Cornelius nondum baptizatus Simone baptizato. iste enim et
ante baptismum sancto spiritu impletus est, ille et post baptismum
inmundo spiritu inflatus est. uerumtamen Cornelius
si etiam spiritu sancto iam accepto baptizari noluisset, contempti
tanti sacramenti reus fieret. cum autem baptizatus est,
non utique melius sacramentum quam Simon accepit, sed
diuersa hominum merita sub eiusdem sacramenti pari sanctitate [*] [*]
distincta sunt. ita non auget aut minuit baptismatis sanctitatem
uel bonum uel malum hominis meritum. sicut autem
bono catechumeno baptismus deest ad capessendum regnum
caelorum, sic malo baptizato uera conuersio. qui enim dixit:
nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non
intrabit in regnum caelorum, ipse etiam dixit: nisi
abundauerit iustitia uestra plus quam scribarum
et Pharisaeorum, non intrabitis in regnum caelorum.
namque ne secura esset iustitia catechumeni, dictum est:
nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non
intrabit in regnum caelorum. rursus ne percepto baptismo
secura esset iniquitas, dictum est: nisi abundauerit
iustitia uestra plus quam scribarum et Pharisaeorum,
non intrabitis in regnum caelorum. alterum
sine altero parum est; utrumque perficit illius possessionis
heredem. sicut ergo non debemus inprobare iustitiam hominis
quae prius esse coepit quam coniungeretur ecclesiae, sicut esse
coeperat Cornelii iustitia prius quam esset ipse in plebe christiana
— quae neque si inprobaretur dixisset ei angelus: acceptatae
sunt elemosynae tuae et exauditae sunt orationes
tuae, neque si sufficeret ad capessendum regnum
caelorum ut ad Petrum mitteret moneretur —, sic non est inprobandum
euangelicum baptismi sacramentum, etiamsi extra
ecclesiam fuerit acceptum. quod tamen quia non proficit ad
salutem, nisi ille qui habet integritatem baptismi sua quoque
prauitate correcta incorporetur ecclesiae, sic haereticorum errorem
corrigamus, ut quod in eis non eorum sed Christi est
agnoscamus. [*] [*]