De Baptismo (4.23-4.25)

Dicit aliquis: \'nihilne ergo interest, si duo in errore
pari adque malitia constituti sint nec uita et corde mutato
alius eorum foris alius intus baptizetur?\' fateor interesse. ille
enim peior est qui etiam foris baptizatur, non eo quod baptizatur
sed eo quod foris est — est enim etiam ipsius diuisionis
nec nullum nec paruum malum —, si tamen ille qui intus
baptizatur non propter aliquod terrenum aut temporale commodum
intus esse uoluit, sed quod unitatem ecclesiae toto
orbe diffusae schismatum concisionibus praetulit; alioquin etiam
ipse inter illos qui foris sunt deputandus est. constituamus
ergo duos aliquos isto modo: unum eorum uerbi gratia id
sentire de Christo quod Fotinus opinatus est et in eius haeresi
baptizari extra ecclesiae catholicae communionem, alium
uero hoc idem sentire sed in catholica baptizari, existimantem
ipsam esse catholicam fidem. istum nondum haereticum dico,
nisi manifestata sibi doctrina catholicae fidei resistere maluerit
et illud quod tenebat elegerit. quod antequam fiat, manifestum
est illum qui foris est esse peiorem. itaque in hoc sola falsa
\'opinio, in illo autem etiam ipsa diuisio corrigenda est, sed in
neutro ipsorum sacramenti ueritas repetenda. quodsi quisquam
idem sentiat quod illi et esse haeresem nouerit ab unitate
catholica separatam ubi hoc docetur et discitur, sed alicuius
saecularis emolumenti causa in catholica unitate baptizari
uoluerit uel in ea baptizatus propter hoc inde exire noluerit,
non solum separatus habendus est, uerum etiam tanto sceleratius,
quanto magis errori haeresis et diuisioni unitatis [*]
fallaciam simulationis adiungit. quamobrem cuiusque hominis prauitas
quanto periculosior est et tortuosior, tanto instantius et
operosius corrigenda est. nec ideo tamen si quid habet integrum
praesertim non suum sed dei, propter eius prauitatem uel
nullum putandum est uel eodem modo uituperandum uel eius
prauitati tribuendum ac non illius largitati, qui etiam fornicanti
a se animae et eunti post amatores suos dedit panem
suum et uinum suum et oleum suum et alia uel alimenta
uel ornamenta, quae nec a se ipsa nec ab eius amatoribus ei
sunt, sed ab illo qui eam miserans ubique uoluit ad quem
redeat ammonere.

Numquid potest, inquit, uis baptismi esse
maior aut potior quam confessio, quam passio, ut
quis coram hominibus Christum confiteatur et
sanguine suo baptizetur? et tamen, inquit, neque
hoc baptisma haeretico prodest, si quamuis Christum
confessus extra ecclesiam fuerit occisus. hoc
uerissimum est. extra ecclesiam quippe occisus caritatem non
habuisse conuincitur, de qua apostolus dicit: et si tradidero
corpus meum ut ardeam, caritatem autem non
habeam, nihil mihi prodest. quodsi propter hoc quia
caritas deest passio nihil prodest, nec illis prodest, quos intus
in inuidia et maliuolentia sine caritate uiuere Paulus dicit,
Cyprianus exponit, et tamen uerum baptisma possunt et accipere
et tradere. salus extra ecclesiam non est. quis
negat? et ideo quaecumque ipsius ecclesiae habentur, extra
ecclesiam non ualent ad salutem. sed aliud est non habere,
aliud non utiliter habere. qui non habet, ut habeat baptizandus [*] [*]
est, qui autem non utiliter habet, ut utiliter habeat corrigendus.
nec adultera est aqua in baptismo haereticorum, quia nec ipsa
creatura quam deus condidit mala est nec uerba euangelica
in quibuslibet errantibus reprehendenda sunt, sed error illorum
in quo adultera est anima, etsi a legitimo uiro sacramenti
habeat ornamentum. potest igitur nobis et haereticis baptisma
esse commune, cum quibus potest et euangelium esse commune,
quamuis a fide nostra error distet illorum, siue aliud de patre
uel de filio uel de spiritu sancto sentiant quam ueritas habet
siue ab unitate praecisi non colligant cum Christo sed spargant,
quia potest nobis, si frumenta dominica sumus, etiam
intus cum auaris, cum raptoribus, cum ebriosis et ceteris eiusmodi
pestibus, de quibus dicitur: regnum dei non possidebunt,
et baptismatis sacramentum esse commune et tamen
uitia quibus a regno dei separantur non esse communia.

Neque enim de solis haeresibus dicit apostolus:
quoniam qui talia agunt regnum dei non possidebunt.
sed non pigeat paululum aduertere quae simul enumeret.
manifesta, inquit, sunt opera carnis, quae sunt fornicationes,
inmunditiae, luxuriae, idolorumseruitus,
ueneficia, inimicitiae, contentiones, aemulationes,
animositates, dissensiones, haereses, inuidiae,
ebrietates, comisationes et his similia. quae praedico
uobis, sicut praedixi, quoniam qui talia agunt
regnum dei non possidebunt. constituamus ergo aliquem
castum, continentem, non auarum, non idolis seruientem, hospitalem,
indigentibus ministrantem, non cuiusquam inimicum, [*] [*]
non contentiosum, patientem, quietum, nullum aemulantem,
nulli inuidentem, sobrium, frugalem haereticum: nulli utique
dubium est propter hoc solum quod haereticus est regnum
dei non possessurum. constituamus alium fornicatorem, inmundum,
luxuriosum, auarum uel etiam apertius idolis deditum,
ueneficum, discordiosum, contentiosum, aemulum, animosum,
seditiosum, inuidum, ebriosum, comisatorem catholicum: numquid
propter hoc solum quod catholicus est regnum dei possidebit,
agens talia de quibus sic concludit apostolus: quae
praedico uobis, sicut praedixi, quoniam qui talia
agunt regnum dei non possidebunt? si hoc dicimus,
nos ipsos seducimus; nam sermo dei non nos seducit, qui nec
tacet nec parcit nec ulla adulatione nos decipit. ideo quippe
et alibi dicit: hoc enim scitote cognoscentes, quoniam
omnis fornicator aut inmundus aut auarus,
quod est idolorum seruitus, non habet hereditatem
in regno Christi et dei. nemo uos seducat inanibus
uerbis. non est ergo quod de sermone dei conqueramur. dicit
omnino et aperte ac libere dicit eos qui male uiuunt ad regnum
dei non pertinere.