De Natura et Origine Animae (4.25-4.29)

Neque. haec ita me disserere existimes, tamquam
negem fieri posse, ut anima mortui sicut dormientis in similitudine
corporis sui sentiat seu bona seu mala. nam et in somnis
quando aliqua dura et molesta perpetimur, nos utique sumus et,
nisi euigilantibus nobis illa praetereant, poenas grauissimas pendimus;
sed corpora esse credere, quibus hac atque illae quasi ferimur
et uolitamus in somnis, hominis est, qui parum uigilanter de rebus
talibus cogitauit. de his quippe uisorum imaginibus maxime anima
probatur non esse corporea, nisi uelis et illa corpora dicere, quae
praeter nos ipsos tam multa uidemus in somnis: caelum, terram,
mare, solem, lunam, stellas, fluuios, montes, arbores, animalia.
haec qui corpora esse credit, incredibiliter desipit; sunt tamen corporibus
omnino simillima. ex hoc genere sunt etiam, quae aliqua
significantia diuinitus demonstrantur siue in somno siue in extasi.
quae unde fiant, id est quaenam sit uelut materies eorum, quis
indagare. possit aut dicere? procul dubio tamen spiritalis est, non
corporalis. namque huiusmodi species uelut corporum, non tamen
corpora et uigilantium cogitatione formantur et profunditate
memoriae continentur et ex eius abditissimis sinibus nescio quo
mirabili et ineffabili modo cum recordamur prodeunt et quasi ante [*] [*]
oculos prolata uersantur. tam multas igitur et tam magnas corporum
imagines, si anima corpus esset, capere cogitando uel memoria continendo
non posset. secundum tuam quippe definitionem corporea
substantia sua corpus hoc exterius non excedit. qua igitur magnitudine,
quae nulla illi est, imagines tam magnorum corporum et
spatiorum atque regionum capit? quid ergo mirum, si et ipsa sibi
in sui corporis similitudine apparet et quando sine corpore apparet?
neque enim cum suo corpore sibi apparet in somnis et tamen in ea
ipsa similitudine corporis sui quasi per loca ignota et nota discurrit
et laeta sentit multa uel tristia. sed puto, quod nec tu audeas
dicere figuram illam corporis atque membrorum, quam sibi habere
uidetur in somnis, uerum corpus esse. nam isto modo erit uerus mons,
quem sibi uidetur ascendere, et corporea domus, quam sibi uidetur
intrare, et arbor uera lignumque uerum corpus habens, sub qua
sibi uidetur iacere, et aqua uera, quam sibi uidetur haurire, et omnia
in quibus quasi corporibus uersatur corpora erunt, si et ipsa corpus
est, quae simili imagine inter cuncta illa uersatur.

De conscriptis uisionibus martyrum dicendum tibi
est aliquid, quoniam tu etiam inde testimonium adhibendum putasti.
nempe sancta Perpetua uisa sibi est in somnis cum quodam Aegyptio
in uirum conuersa luctari. quis autem dubitet in illa similitudine
corporis animam eius fuisse, non corpus, quod utique in suo femineo
sexu manens sopitis sensibus iacebat in stratis, quando anima eius
in illa uirilis corporis similitudine luctabatur? quid hic dicis?
uerumne erat corpus illa uiri similitudo an non erat corpus, quamuis
haberet similitudinem corporis? elige quid uelis. si corpus erat,
cur non seruabat uaginae suae formam? neque enim in illius [*] [*]
feminae carne uirilia repererat genitalia, unde ita posset sese coartando
et, ut tu loqueris, \'gelaudo\' formari. deinde, obsecro te, cum
corpus dormientis adhuc uiueret, quando eius anima luctabatur,
in sua uagina erat utique omnibus membris uiuentis inclusa et
in eius corpore suam formam, de quo fuerat formata, seruabat —
nondum quippe artus illos, sicut fit in morte, reliquerat; nondum
membra ex membris formata ex formantibus cogente ui morti,
extraxerat —: unde igitur erat uirile animae corpus, in quo sibi luctari
cum aduersario uidebatur? si autem non erat corpus et tamen erat
aliquid simile corporis, in quo sane uerus labor aut uera laetitia
sentiretur, iamne tandem uides quemadmodum fieri possit, ut sit
in anima similitudo quaedam corporis nec ipsa sit corpus?

Quid si tale aliquid apud inferos geritur et in eis se non
corporibus, sed corporum similitudinibus animae agnoscunt? cum
enim tristia patimur quamuis in somnis, etsi membrorum corporeorum
sit illa similitudo, non membra corporea, non est tamen
poenae similitudo, sed poena; sic etiam ubi laeta sentiuntur. sed
quoniam sancta Perpetua nondum erat mortua, non uis hinc tibi
fortasse praescribi, cum ualde ad rem pertineat, cuius esse naturae
existimes illas similitudines corporum quas habemus in somnis.
et tota ista causa finita sit, si eas et similes corporibus et non esse
corpora confiteris. uerum tamen Dinocratcs frater eius mortuus
erat; hunc uidit cum illo uulnere quod uiuus habuit et unde est
perductus ad mortem. ubi est quod tantis conatibus laborasti,
cum ageres de praecisione membrorum, ne simul concidi anima putarctur?
ccce uulnus erat in anima Dinocratis, quod eam ui sua,
quando erat in eius corpore, exclusit e corpore. quomodo ergo
secundum tuam opinionem, \'quando membra corporis praeciduntur, [*] [*]

ab ictu se subtrahit et in alias partes densendo se colligit, ne aliqua
pars eius uulncre corporis amputetur\', etiamsi dormienti atque
nescienti membrorum aliquid praecidatur? tantam quippe illi
tribuis uigilantiam. ut etiam uisis occupata somniorum, si plaga
inruerit ignoranti, qua caro feriatur. se illa prouidenter perniciterque
subducat, ne possit feriri atque uexari siue concidi, nec adtendis,
homo prudens, quod, si sc anima inde subduceret, nec illa percussio
sentiretur. sed inueni quod potueris quid inde respondeas, quomodo
anima partes suas abripiat et recondat introrsus, ne, ubi praeciditur
seu percutitur corporis membrum, amputetur et ipsa atque uexetur,
Dinoeratem aspice et dic, cur eius anima non se subtraxerit ah co
corporis loco, qui mortifero uulnere uastabatur, nc in illa fieret quod
in eius facie etiam post mortem ipsius corporis appareret. an forte
iam tibi placet, ut istas potius similitudines corporum quam corpora
esse credamus, ut quomodo apparet quasi uulnus, quod non est
uulnus, ita quod non est corpus quasi corpus appareat? nam si
anima uulnerari potest ab eis qui uulnerant corpus, nihilne metuendum
est, ne possit occidi ab eis qui corpus occidunt? quod dominus
apertissime fieri non posse testatur. et tamen anima Dinocratis mori
non potuit, unde corpus eius est mortuum, et quasi uulnerata uisa
est, sicut corpus fuerat uulneratum, quoniam corpus non erat, sed
habebat in similitudine corporis etiam similitudinem uulneris.
porro autem in non uero corpore uera miseria fuit animae, quac
significabatur adumbrato corporis uulnere, de qua sororis sanctae
orationibus meruit liberari.

Iam illud quale est dicere, quod \'anima formam de corpore
accipiat et cum incremento corporis protendatur et crescat, et non [*] [*]

adtendere quam monstrosa euadat anima iuuenis siue senis, si eius
brachium praecidatur infanti. contrahit enim se, ut dicis, animae
manus, ne ipsa etiam cum manu corporis amputetur, et in alias se
partes corporis densendo concludit. ac per hoc illud animae brachium
quam breue corporis fuit, unde acceperat formam, tam breue seruabitur
ubicumque seruetur, quia perdidit formam, cuius incremento
posset pariter crescere. exit ergo anima iuuenis aut senis, qui
manum cum esset paruus amisit, habens quidem duas manus,
quia una refugiens non est amputata cum corpore, sed alteram iuuenalem
uel senilem, alteram uero sicut primum fuerat infantilem. tales
animas, crede mihi, non forma corporis facit, sed erroris deformitas
fingit. non mihi uideris ab isto errore posse erui, nisi deo adiuuante
diligenter consideraueris uisa somniantium et inde cognoueris esse
quasdam quae non sint corpora, sed similitudines corporum.
quamuis enim et ea quae similia corporibus cogitamus ex eo genere
sint, tamen, quod ad mortuos adtinet, aptior coniectura de dormientibus
ducitur. neque enim frustra eos qui mortui sunt appellat sancta
scriptura dormientes, nisi quia est quodammodo consanguineus
leti sopor.

Proinde si anima corpus esset et corporea esset figura,
in qua se uidet in somnis, eo quod de corpore eius fuisset expressa,
nullus hominum membro corporis amputato sicut eo caret, ita sine
illo se uideret in somnis, sed potius semper integrum, eo quod
animae ipsius nihil fuerit amputatum. cum uero aliquando se
integros uideant, aliquando autem, sicut sunt, ex quacumque parte
truncatos, quid aliud ista res docet nisi animam sicut aliarum
rerum quas sentit in somnis ita et corporis modo sic, modo sic non [*] [*]
ueritatem, sed similitudinem gerere ? gaudium uero eius siue tristitia,
delectatio uel offensio, siue sit in corporibus siue in corporum
similitudinibus, uera est. tu ipse nonne dixisti uereque dixisti
\'alimenta et uestimenta non esse animae, sed corpori necessaria\'?
cur ergo aquae stillam desiderauit apud inferos diues? cur\'Samuhcl
sanctus post mortem\', ut ipse quoque commemorasti, \'solito indumento
uestitus apparuit\'? numquid ille ruinas animae sicut carnis
per umoris alimentum reficere cupiebat? numquid iste de corpore
uestitus exierat? sed in illo uera erat molestia, qua cruciabatur
anima, non tamen uerum corpus, cui quaereret alimenta, et iste sic
potuit apparere uestitus, ut non corpus esset, sed similitudinem corporis
haberet et anima et habitus. neque enim se anima sicut in
membra corporis ita et in uestimenta porrigit et coartat, ut etiam
inde formetur.