De Natura et Origine Animae (4.15-4.19)

Deinde et in hoc falleris. nam diuina testimonia, quae
ad istam quaestionem soluendam referre uoluisti, non id aperiunt.
aliud est quod illa demonstrant, sine quo uere non possumus pie
uiuere, quod scilicet animarum nostrarum deum habeamus datorem,
creatorem, formatorem. sed quomodo id faciat, utrum nouas eas
flando an de parentibus trahendo, non exprimunt nisi de una illa
quam primo homini dedit. lege diligenter quod scripsi ad fratrem
nostrum dei seruum Renatum; ibi enim quia id ostendi, non fuit
necesse et hic scribere. uelles autem me definire quod ipse definisti,
ut in tales angustias contruderer, in quales ipse contrusus aduersus
catholicam fidem tot et tanta locutus es, ut ea si fideliter et humiliter
recolas atque consideres, uideas profecto quantum tibi profuisset,
si scisses nescire quod nescis, et quantum tibi prosit, si uel nunc
scias. nam si intellegentia tibi placet in natura hominis, quoniam
reuera si eam non haberet, nihil, quantum ad animas pertinet,
pecoribus distaremus. intellege quid non intellegas, ne totum non
intellegas, et noli despicere hominem. qui ut ueraciter intellegat [*] [*]
quod non intellegit hoc se non intellegere intellegit. unde autem
dictum sit in sacro psalmo: homo in honore cum esset,
non intellexit; comparatus est pecoribus insensatis
et similis factus est eis, lege et intellege, ut hoc
obprobrium humiliter potius ipse caueas quam superbe alteri obicias.
de his enim dictum est, qui istam uitam solam deputant uitam
secundum carnem uiuentes et post mortem nihil sperantes ueluti
pecora, non de his, qui neque negant se scire quod sciunt et confitentur
se nescire quod nesciunt et tutius intellegunt infirmitatem
suam quam de sua uirtutc confidunt.

Non itaque displiceat praesumptioni tuae iuuenali meus
senilis timor, fili. ego enim, si hoc quod de animarum origine
quaerimus nec deo nec aliquo spiritali homine docente scire potuero,
paratior sum defendere quam recte etiam hoc deus sicut alia multa
nos scire noluerit quam temere dicere, quod aut ita sit obscurum.
ut hoc non solum ad aliorum intellegentiam perducere nequeam,
sed nec ipse intellegam, aut certe etiam hereticos adiuuet, qui
propterea persuadere conantur ab omni noxa puras esse animas
paruulorum, ne scilicet eadem noxa in auctorem deum recurrat et
redeat, quod insontes animas, quibus nec lauacrum regenerationis
subuenturum esse praesciuit, dando carni peccatrici esse conpulerit
peccatrices nulla baptismatis gratia subuentura, qua liberentur a
damnatione perpetua, quando quidem innumerabiles animae infantum,
antequam baptizentur, de corporibus exeunt. absit enim.
ut hoc nolens diluere dicam quae ipse dixisti, \'quod anima per
carnem meruerit inquinari et esse peccatrix nullum habens ante
peccatum, quo recte id meruisse dicatur\', et \'quod etiam sine
baptismo originalia peccata soluantur\' et \'quod regnum quoque
caelorum non baptizatis in fine tribuatur\'. haec atque huiusmodi [*] [*]

uenena fidei nisi dicere timerem, fortasse de hac re definire aliquid
non timerem. quanto melius igitur non separatim de anima disputo
et affirmo quod nescio, sed quod apertissime apostolum uideo
docuisse simpliciter teneo ex uno homine omnes homines ire in
condemnationem qui nascuntur ex Adam, nisi ita renascantur in
Christo, sicut instituit ut renascantur, antequam corpore moriantur,
quos praedestinauit ad aeternam uitam misericordissimus gratiae
largitor, qui est et illis quos praedestinauit ad aeternam mortem
iustissimus supplicii retributor non solum propter illa quae uolentes
adiciunt, uerum etiam, si infantes nihil adiciant, propter originale
peccatum. haec est in hac quaestione definitio mea, ut occulta
opera dei habeant suum secretum salua fide mea.

Nunc iam, quantum dominus donare dignatur, etiam
ad illud debeo respondere, ubi de anima loquens meum nomen
iterasti atque dixisti: non enim, sicut Augustinus peritissimus
episcopus profitetur, incorpoream et eandem spiritum esse permittimus
. prius itaque utrum anima incorporea, sicut ego dixi, an
corporea, sicut tu, existimanda sit disputemus; deinde utrum etiam
ipsa secundum scripturas nostras dicatur spiritus, quamuis etiam
proprie spiritus nuncupetur non uniuersa, sed aliquid eius. ac
primum scire uellem corpus quid esse definias. si enim non est corpus
nisi quod membris carnalibus constat, nec terra erit corpus nec
caelum nec lapis nec aqua nec sidera nec si quid huiusmodi est; si
autem corpus est quicquid maioribus et minoribus suis partibus
maiora et minora spatia locorum obtinentibus constat, corpora
suntetiam ista quae commemoraui: corpus est aer, corpus est lux ista
uisibilis et omnia, sicut dicit apostolus, corpora caelestia
et corpora terrestria. [*] [*]

Sed utrum aliquid tale sit anima, scrupulosissime ac
subtilissime quaeritur. uemm tamen tu, unde tibi maxime gratulor,
deum corpus non esse confirmas; sed me rursus sollicitum facis.
ubi dicis: si anima caret corpore, ut sit, sicut quibusdam placet,
cassae inanitatis aeria futilisque substantia. his enim tuis uerbis
uideris credere omne quod caret corpore inanis esse substantiae.
quod si ita est, quomodo deum audes dicere carere corpore nec
times, ne sequatur inanis eum esse substantiae ? porro si et corpore
caret deus, quod iam confessus es, et cum inanis esse substantiae
absit ut dicas, non ergo inanis substantiae est quicquid
corpore caret. et ideo qui incorpoream dicit esse animam, non est
consequens, ut eam uelit uideri inanis futilisque substantiae, quia
et deum, qui non est inane aliquid, simul incorporeum confitetur.
uide autem quantum intersit inter id quod dico et quod tu me
existimas dicere. ego enim nec aeriae substantiae animam dico:
alioquin corpus esse confiteor. aer quippe corpus est secundum
omnes, qui de corporibus cum loquuntur quid loquantur sciunt.
tu autem propter id quod incorpoream dixi animam, non solum
cassae inanitatis, sed ob hoc aeriam me putasti eam dixisse substantiam,
cum et corpus eam non esse dixerim, quod est aer, et
quod aere inpletur inane esse non possit. quod nec utres tui te
ammonere potuerunt. quid enim aliud in eos nisi aer, quando
inflantur, artatur? qui usque adeo inanes non sunt, ut eadem
plenitudine etiam pondera sufferant. quodsi forte aliud tibi uidetur
esse flatus, aliud aer, cum aer motus ipse sit flatus, quod et flabello
agitato doceri potest, certe uasa quaelibet concaua, quae putas [*] [*]

inania, ut plena esse cognoscas, ab ea parte, qua inplentur, deprime
in aquam et uide, quod nihil humoris in ea possit intrare repellente
aere, quo plena sunt. cum autem ore sursum uersus conlocantur
siue ex latere, tunc recipiunt liquorem, si quis infunditur uel ingreditur,
exeunte atque euadente aere qua exitus patet. hoc praesenti
facilius posset demonstrari facto quam scripto. sed non est hic
diutius inmorandum, cum siue intellegas aeris naturam esse corpoream
sine non intellegas, me tamen putare non debes uel aeriam
dixisse animam, sed omnino incorpoream; quod et tu esse confiteris
deum, quem dicere non audes inane esse aliquid, sed negare non
potes omnipotentis et inmutabilis esse substantiae. cur ergo
metuimus, ne sit cassae inanitatis anima, si sit incorporea, cum
deum incorporeum esse fateamur nec eum cassae inanitatis esse
dicamus ? sic itaque potuit incorporeus incorpoream creare animam,
quemadmodum uiuens uiuentem quamuis inmutabilis mutabilem
et omnipotens longe inparem.

Cur autem animam nolis esse spiritum, sed corpus
eam uelis esse non uideo. si enim propterea spiritus non est, quia
distincte apostolus nominauit spiritum dicens: et inte g er
spiritus uester et anima et corpus, eadem causa
est, cur ea non sit corpus, quia distincte nominauit et corpus; si
autem affirmas, quod et anima corpus sit quamuis distincte corpore
nominato, permitte, ut etiam spiritus sit quamuis distincte spiritu
nominato. multo magis enim tibi debet uideri anima spiritus esse
quam corpus, quia spiritum et animam unius fateris esse substantiae,
unius autem substantiae animam corpusque esse non
dicis. quo igitur pacto corpus est anima, cum eius et corporis sit
diuersa natura, et spiritus non est anima, cum eius et spiritus sit [*] [*]
una eademque natura? quid quod ista tua ratione etiam spiritum
corpus esse cogeris dicere? alioquin si spiritus corpus non est et
anima corpus est, non sunt spiritus et anima unius ciusdemque
substantiae; tu autem utrumque, quamuis duo quaedam sentias,
unam fateris habere substantiam: ergo et spiritus corpus est, si
anima corpus est; neque enim aliter possunt unius eiusdemque esse
naturae. proinde secundum te illud quod ait apostolus: spiritus
uester et anima et corpus, tria sunt corpora; sed ex
his duo, anima et spiritus, unius naturae sunt corpora, corpus autem
illud, quod etiam caro dicitur, diuersa natura est. et ex his tribus,
ut opinaris, corporibus, quonnn unum diuersae. duo uero sunt unius
eiusdemque substantiae, constat totus homo, una quaedam res
atque una substantia. ista cum asseras, non uis tamen, ut duae
res unius eiusdemque substantiae, id est anima et spiritus, habeant
unum spiritus nomen, cum duae res non unius eiusdemque, sed
inparis diuersaeque substantiae, id est anima et corpus, habeant
unum, sicut putas, corporis nomen.