De Natura et Origine Animae (4.10-4.14)

Saepe nos praesumimus aliquid memoria retenturos et eum
id putamus, non scribimus nec nobis postea cum uolumus uenit
in mentem nosque paenitet credidisse uenturum nec litteris inligasse,
ne fugeret; et subito rursus, cum id non quaeramus, occurrit: numquid
nos non eramus, quando id cogitabamus ? nec tamen hoc sumus
quod fuimus, quando id cogitare non possumus. quid est ergo, quod
nescio quomodo subtrahimur negamurque nobis itemque nescio [*]

quomodo proferimur ad nos reddimurque nobis, quasi alii simus
et alibi simus, quando quaerimus nec inuenimus quod in memoria
nostra posuimus, neque nos ipsi ad nos ipsos ueluti alibi positos
peruenire possimus et tunc perueniamus quando inuenimus? ubi
enim quaerimus nisi apud nos? et quid quaerimus nisi nos, quasi
non simus in nobis et aliquo recesserimus a nobis? nonne adtendis
et exhorrescis tantam profunditatem ? et quid est hoc aliud quam
nostra natura nec qualis fuit, sed qualis nunc est? et ecce magis
quaeritur quam conprehenditur. saepe mihi propositam quaestionem
putaui me intellecturum, si inde cogitarem; cogitaui nec potui, saepe
non putaui et tamen potui. uires itaque intellegentiae meae non
sunt mihi utique cognitae et credo quia nec tibi.

Sed me contemnis forsitan confitentem et propter hoc quoque
pecoribus comparabis. ego autem monere uel, si non dignaris,
certe ammonere non desino, ut agnoscas potius communem infirmitatem,
in qua uirtus perficitur, ne pro cognitis incognita praesumendo
ad ueritatem peruenire non possis. puto enim esse aliquid, quod et
tu intellegere quaeris nec potes nec tamen quaereres, nisi te posse
sperares. ac per hoc et tu uires intellegentiae tuae nescis, qui
naturae tuae scientiam profiteris nec mecum ignorantiam confiteris.
quid dicam de uoluntate, ubi certe liberum a nobis praedicatur
arbitrium ? nempe beatissimus apostolus Petrus uolebat pro domino
animam ponere, plane uolebat; neque enim deum id pollicendo fallebat,
sed quantas uires haberet uoluntas ipsa nesciebat: proinde
uir tantus, qui Iesum filium dei esse cognouerat, sc latebat. scimus
nos itaque aliquid uelle seu nolle; sed uoluntas nostra, etiam cum
bona est, quantum ualeat, quantas uires habeat, quibus temptationibus
cedat quibusue non cedat, si nos non fallimus, fili dilecte,
nescimus. [*] [*]

Vide igitur quam multa non praeterita, sed praesentia
de natura nostra nec tantum quod ad corpus, uerum etiam quod
ad interiorem hominem pertinet ignoremus nec tamen pecoribus
comparemur; et tu, quia praeteritam originem animae meae non
omnino nescio, sed non plene scio — nam scio mihi esse datam a
deo nec tamen esse de deo —, tanto me conuicio dignum putasti I
et quando possum de natura spiritus et animae nostrae commemorare
omnia quae nescimus? ubi potius exclamare debemus ad deum,
quod ille exclamauit in psalmo: mirificata est scientia
tua ex in e; inualuit, non potero ad illam. cur enim
adiecit \'ex me\' nisi quia ex seipso quam inconprehensibilis esset dei
scientia coniciebat, quando quidem se ipsum conprehendere non
ualebat? rapiebatur apostolus in tertium caelum et audiebat ineffabilia
uerba, quae non licet homini loqui, et utrum in corpore
hoc illi accidisset an extra corpus nescire se dicit nec a te comparari
pecoribus pertimescit. sciebat se spiritus eius esse in tertio caelo,
esse in paradiso et utrum esset in corpore nesciebat. et utique
tertium caelum et paradisus non erat ipse apostolus Paulus; corpus
uero eius et anima atque spiritus eius ipse erat. ecce sciebat magna,
alta atque diuina, quae ipse non erat; et hoc nesciebat, quod ad
naturam ipsius pertinebat. quis in tanta occultarum rerum
scientia tantam sui ipsius ignorantiam non miretur? quis
postremo crederet, nisi qui non fallit hoc diceret: quid
oremus, sicut oportet, nescimus? ubi esse
nostra maxime debet intentio, ut nos in ea quae ante sunt
extendamus; et me, si in eis quae retro sunt aliquid de
mea origine oblitus sum, pecoribus comparas, cum audias
eundem apostolum dicentem: quae retro oblitus, in
ea quae ante sunt extentus secundum i [*] [*]
intentionem sequor ad palmam supernae
uocationis dei in Christo Iesu!

An forte etiam hoc quia dixi: quid oremus, sicut
oportet, nescimus, inridendum me arbitraris et inrationalibus
similem animantibus iudicas ? et forte tolerabilius. cum enim recto
sanoque iudicio futura nostra praeteritis praeferamus et oratio nobis
non propter quod fuimus, sed propter quod erimus sit necessaria,
multo est utique molestius nescire quid oremus quam quemadmodum
exorti fuerimus. sed ueniat tibi in mentem, ubi hoc legeris,
uel relegendo recole et noli in me huius conuicii lapidem iacere,
ne ad quem non uis perueniat. ille ipse quippe doctor gentium
apostolus dixit: quid enim oremus, sicut oportet,
nescimus, quod non tantum uerbo docuit, sed suo quoque
demonstrauit exemplo. nam contra utilitatem et salutis suae perfectionem
nesciens orabat, ut discederet ab eo stimulus carnis, quem
sibi datum dixit, ne magnitudine reuelationum suarum extolleretur.
et quia eum dominus diligebat, non fecit quod ignoranter petebat,
sed tamen ubi ait: quid enim oremus, sicut oportet,
nescimus, mox adiunxit: sed ipse spiritus interpellat
gemitibus inenarrabilibus. qui autem
scrutaturcorda, scit quid spiritus sapiat, quia
secundum deum interpellat pro sanctis, id est
\'interpellare sanctos facit\', ille utique spiritus, quem deus misit
in corda nostra clamantem: abba, pater, et inquo
clamamus: abba, pater; utrumque enim dictum est et [*] [*]
accepisse nos spiritum clamantem: abba, pater et
accepisse nos spiritum, in quo clamamus: abba,
pater, ut exponeretur quomodo dixit \'clamantem\', hoc
est \'clamare facientem\', ut ipso faciente clamemus. doceat ergo et
hoc me quando uoluerit, si hoc mihi expedire nouit, ut sciam unde
secundum animam originem ducam. sed ille hoc me doceat spiritus,
qui altitudines dei serutatur, non homo, qui spiritum nescit, unde
uter inflatur. absit tamen, ut ego hinc te pecoribus comparem;
non enim hoc quia non poteras, sed quia non aduerteras nesciebas.

Verum tu fortasse, quamuis altiora sint, quae de animarum
origine requiruntur quam est unde ducimus et reddimus
flatum, tamen eadem altiora de scripturis sanctis te didicisse confidis,
de quibus per fidem didicimus, quae nulla possent humana
ingenia uestigare. nam longe utique praestantius est nosse resurrecturam
carnem ac sine fine uicturam quam quicquid in ea medici
scrutando discere potuerunt, quod nullo sensu anima percipit. cum
praesentia sua uegetet cuncta quae nescit; et longe est melius nosse
animam, quae in Christo renata et renouata fuerit, in aeternum
beatam futuram quam quicquid de illius memoria, intellegentia,
uoluntate nescimus. haec autem quae dixi praestantiora atque
meliora nullo modo nosse ualeremus, nisi diuinis crederemus eloquiis.
his ergo eloquiis fidere te fortassis existimas, ne de origine
animarum sententiam definitam proferre cuncteris. primum si ita
esset, non ipsi humanae naturae tribuere debuisti, quod scit homo
de sua qualitate atque natura disquirere atque disquirere, sed dei
muneri; dixisti enim: quid differt homo pecore, si hoc nescit ? quid
igitur opus est aliquid legere, ut hoc sciamus, si eo ipso quo a pecore [*] [*]
distamus iam hoc scire debemus? sicut enim nihil mihi legis,
ut me uiuere sciam — habet enim natura mea, ut hoc nescire non
possim — ita, si et illud scire naturae est, cur mihi de hac re profers
quibus credam testimonia scripturarum? numquid soli distant
pecore qui eas legunt ? nonne ita creati sumus, ut distemus pecoribus
et antequam ad aliquas litteras peruenire possimus ? quid est, quaeso,
quod tantum naturae nostrae arrogas, ut co ipso quo distat a pecore
iam norit de origine animarum disquirere atque disserere, et rursus
eam sic facis huius cognitionis expertem, ut hoc scire humanitus
nequeat, nisi diuinis testibus credat?