Contra Felicem (2.8)

FEL. dixit: Crudelem adseritis Manichaeum haec dicentem;
de Christo quid dicimus, qui dixit: ite in ignem
aeternum?

AUG, dixit: Peccatoribus hoc dixit.

FEL. dixit: Isti peccatores quare non purgati sunt?

AU6. dixit: Quia noluerunt.

FEL. dixit: Quia noluerunt. hoc dixisti? .

AUG. dixit: Hoc dixi, quia noluerunt.

FEL. dixit: Quare noluerunt? est, qui non uult curari?
est, qui non uult purgari ? est, qui non uult inluminari ? quia
infirmus est, qui non uult ad sanitatem uenire? si crudele
est, quod Manichaeus dicit, quia aliqua pars dei, quae se [*] [*]

purgare non potuit. in globo ligata est, hoc crudele non est,
ut Christus, qui dixit: ego propter peccatores ueni, modo ad
ignem aeternum illos mittat, cuius nomen portauerunt? sed
mandata, credo, non potuerunt conplere. si hoc crudele est.
crudelius est et illud; si illud crudelius est, quia deus illos
non potuit purgare et globo ligauit, et id crudelius uidetur
esse, quod Christus non potuit purgare, ad ignem aeternum
mittere. hoc mihi sanctitas tua exponat de ipsa crudelitate.

AUG. dixit: Si ea, quae iam dixi, uel intellexisses uel te
intellegere fatereris — fortassis enim non habendo quod dicas
finxisti te non intellegere, quod apertum est — ista non diceres.
iam enim diximus et probauimus per diuinas scripturas
esse liberum arbitrium; deum autem liberi arbitrii iustum
iudicem, remuneratorem fidelium eique se subicientium et
uolentium se sanari, damna.torem autem superborum et inpiorum.
quia ergo ad peccatores sanandos uenit, sanat utique
peccata confessos, sanat paenitentes; neminem autem paenitet,
cum alius peccauit, sed si est paenitentia iusta et uerax,
unde et ipse dominus dicit: non ueni uocare iustos, sed
peccatores in paenitentiam. ipsa paenitentia indicat non
alienae esse naturae, sed uoluntatis nostrae, si quid forte
peccamus. nam si alio peccante alium paenitet, non est ista
prudens, sed insana paenitentia. secundum uos autem nulla
peccata sunt. gens enim tenebrarum non peccat, quia suam
naturam facit; natura lucis non peccat, quia quod facit, facere
cogitur. nullum ergo inuenis peccatum, quod damnet deus,
nullum inuenis peccatum, quod paenitentia possit sanari. si.
autem paenitentia est, et culpa est; si culpa est, et uoluntas
est; si uoluntas est in peccando. natura non est, quae cogat.
sed si quid infirmitatis patiuntur, qui non possunt inplere,
quod uolunt — unde apostolus dicit: uideo aliam legem [*] [*]

in membris meis repugnantem legi mentis meae et
captiuantem me in legem peccati, quae est in membris
meis — manifestum est hoc uenisse de traduce primi
peccati Adam et de consuetudine mala. nam hodieque libera
uoluntate faciunt homines consuetudinem, quam cum fecerint,
facile superare non possunt; ipsi ergo sibi de se ipsis fecerunt,
quod contra eos lex habitet in membris eorum. sed qui
concipiunt timorem dei et per liberum arbitrium subdunt se
sanandos optimo medico et sicut bono curatori. ita et misericordi
creatori, per humilitatem confessionis et paenitentiae
sanantur. superbi uero dicentes se iustos aut dicendo, quia
non peccant ipsi, sed aliud in illis peccat et alia natura de
illis peccat, per ipsam superbiam suam et insanabiles fiunt
et experiuntur iustum iudicium dei, qui superbis resistit,
humilibus autem dat gratiam. non est ergo indignum, ut
deus dicat: ite in ignem aeternum eis, qui eius misericordiam
per liberum arbitrium respuerunt, et dicat: uenite,
benedicti patris mei, percipite regnum eis, qui per
liberum arbitrium fidem eius susceperunt, peccata sua confessi
sunt, paenitentiam egerunt, displicuerunt sibi, quales
fuerunt et quales per eum facti sunt, illi placuerunt. tu ergo
iam ad hoc, quod interrogaui, responde — sed impetrem a
te, ne moras superfluas faciamus —: si deo nocere nihil poterat,
quare huc nos misit ? si nocere poterat, non est incorruptibilis
deus.