Contra Secundinum (6-10)

Deinde si iam concederem non esse unicum patri Christum
Iesum secundum eiusdem substantiae diuinitatem, sed
habere fratres post se natos, quibus esset primogenitus, quomodo
rex eorum esse potest ? quaeso te, an auderes dicere
eo fortiorem natum esse, quo priorem? puderet certe ita
sentire. non autem ita sentis . quid igitur sentis P leni animum
tuum et placabilem te redde considerandae sine pertinacia
ueritati. hoc enim etiam abs te requiram, quomodo intellegas
primogenitum Iesum Christum in illa diuina atque optima
aeternaque substantia: utrum tempore primus est genitus, ut
posteriore tempore natos in illo regno intellegamus, quibus
est primogenitus — neque possimus dicere, quot horis uel
diebus mensibusque aut annis maior sit, qui ortus est prior,
sed tamen aliquo interuallo atque spatio temporali has generationes
discretas esse cogitemus — an uero non tempore,
sed ipsa excellentia sublimioris utique maiestatis, qua etiam
rex esse fratribus luminibus meruit, primogenitum accipiamus
tamquam in aliquo genitum principatu. si responderis eum
tempore fratribus priorem esse atque maiorem, ut iam ex
hoc ei regnum in fratres delatum esse contendas, quod eos [*] [*] [*]

nascendo praecesserit et aliquando ipse fuerit, cani illi nondum
essent, quid dicis, frater? itane praecipitabis cor tuum
in hoc inpietatis abruptum, ut existimes in illam diuinam
summamque naturam mutabilitatem temporis cadere et credas
ibi aliquid existere, quod ante non fuerit ? an quia oportebat
inde aduersus tenebrarum gentem lumina progredi, progressiones
ipsas generationes uocas, quas temporaliter factas putas,
ut temporaliter pugnaretur? non ergo poterat unum lumen
sufficere, quod totum illud bellicum negotium diuina uirtute
perageret. aut si multis opus erat, hocne in spiritalibus sentiendum
est, ut angustum arbitremur aditum fuisse, qua simul
exire non possent, ut ex eo, quod unus e fratribus prior exisset,
et primogenitus dici et rex fieri ceteris mereretur? nolo
minutatim singula persequi, ne ingenio tuo ualenti ex paucis
cuncta conspicere nimis onerosus sim. erige igitur aciem
mentis, nebulas contentionis absterge, uidebis profecto neque
secundum locos neque secundum tempora, motus, progressus,
exortus, occasus ullasue conuersiones fieri posse nisi in creatura
mutabili: quae tamen nisi esset ex artifice et conditore
deo, non dixisset apostolus: et coluerunt et seruierunt.
creaturae potius quam creatori, qui est benedictus
in saecula.

In hac enim sententia maxime duo sunt necessaria, quae
mecum intuearis peto: unum, quia, si creatura aliena esset a
deo, non eius creator deus ab apostolo diceretur; alterum,
quia, si unius eiusdemque substantiae creator et creatura
esset, non reprehenderentur, quia seruierunt creaturae potius [*] [*]

quam creatori, quoniam cuicumque seruissent, ab eadem natura
atque substantia non recessissent. quomodo enim nemo potest
seruire filio, qui non seruiat et patri, quia utriusque est una
substantia: sic nemo potest seruire creaturae nisi seruiens
creatori, si esset utriusque una substantia. unde si iam discernis
et sapis, plurimum intenderes esse inter creatorem et
creaturam . atque oportet intellegas prolem creatoris non esse
creaturam; nam si esset, non esset inferior, sed aequalis
eiusdemque substantiae, ac per hoc quisquis coleret eique
seruiret, simul etiam creatori eius et patri cultum seruitutemque
praeberet. cum uero reprehenduntur ab apostolo et detestabiles
habentur, qui coluerunt et seruierunt creaturae
potius quam creatori, satis ostenditur illius et huius diuersas
esse substantias. sicut enim non potest uideri, hoc est intellegi
filius, nisi in ipso intellegatur et pater — ipse enim
dicit: qui me uidit, uidit et patrem — sic non potest coli
filius nisi in eo colatur et pater. et ideo si creatura filius
esset, non coleretur sine creatore neque damnarentur, qui
creaturam potius quam creatorem coluerunt. perspicis itaque
iam, ut arbitror, non tibi congruere, ut dicas primogenitum
secretissimae atque ineffabilis maiestatis et omnium luminum
regem Iesum Christum, nisi Manichaeus esse destiteris, ut
creaturam a creatore discernas, ut Iesus Christus et unigenitus
sit secundum id, quod uerbum dei est, deus apud deum
pariter incommutabilis et pariter aeternus, non rapinam arbitrans
esse aequalis deo, et primogenitus omnis creaturae
secundum id, quod in ipso condita sunt omnia in caelis et [*] [*]
in terra, uisibilia et inuisibilia. agnoscis enim, ut opinor.
uerba apostoli ad Colossenses.

Quapropter cum abs te quaero, unde facta sit uniuersa
creatura quamuis in suo genere bona, creatore tamen inferior
atque illo incommutabili permanente ipsa mutabilis, non inuenies
quid respondeas, nisi de nihilo factam esse fatearis.
et ideo potest uergere ad nihilum, quando peccat illa creatura,
et portio, quae potest peccare, non ut nihil sit,. sed ut minus
uigeat minusque firma sit. nam minus uigere et minus ualere,
si animo perducas ad ultimum, remanet nihil. diligit ergo
sponte uanitatem, cum deserta soliditate ueritatis opinabilia
sequitur, id est mutabilia. cum autem inde meritas poenas
luit, subicitur non sponte uanitati, sicut subiecta est in homine
peccante. hinc enim ait apostolus: omnis creatura
uanitati subiecta est non sponte, quia et in homine
omnis est. inest quippe homini et inuisibile quid secundum
animum et uisibile secundum corpus; omnis autem creatura
partim est uisibilis, partim inuisibilis, nec tamen omnis in
pecore, cui mens intellectualis non inest. in spem sane subiectam
esse dicit propter misericordiam liberantis per remissionem
peccatorum et adoptionem gratiae. tu uero si fateri
nolueris a patre per filium in bonitate spiritus sancti, quae
trinitas consubstantialis et aeterna et incommutabilis semper
manet, de nihilo factam esse creaturam, bonam quidem, sed
tamen inparem creatori atque mutabilem, cogeris utique sacrilegia
dicere, ut aliquid deus de se ipso genuerit, quod non [*] [*]

sit aequale.gignenti et possit subici uanitati; aut si aequale
dixeris, erit utrumque mutabile. quae maior inpietas quam
ista credere ac dicere et malle peruersa opinione deum in deterius
quam correcta ratione se ipsum in melius commutare?
si autem timueris dicere mutabilem deum, quia reuera magna
est et apertissima inpietas. dixeris etiam creaturam esse incommutabilem,
ut eam parem facias creatori et unius eiusdemque
substantiae, rursus tibi tua epistula respondebit. unde
est enim anima illa, quam ponis in medio spirituum, cui a
principio dicis naturam suam dedisse uictoriam, eique
legem condicionemque proponis, quia, si una cum spiritu
uirtutum fecerit, habebit cum eo uitam perpetuam
illudque possidebit regnum, ad quod dominus noster
inuitat; si uero ab spiritu uitiorum incipiat trahi ac
post consensum paenitudinem gerat, habebit harum
sordium indulgentiae fontem. his certe uerbis ex epistula
tua recognitis simul etiam recognoscis mutabilem te animae
constituisse naturam. aliquando enim consentire spiritui uitiorum
ac rursus paenitudinem gerere quid est aliud quam
nunc in melius, nunc in deterius commutari ? et hoc te manifestissima
ueritas conpulit dicere. ipsa enim anima tua, si
dissimulare uelles, urgueret te adtendere mutabilitatem suam,
et totiens, ex quo natus es, per uarias uoluntates, doctrinas,
obliuiones consensionesque mutata testis sibi fieret ac nulla
extrinsecus documenta quaeritaret.

Nisi forte hoc te adiuuari putas, ut dicas incommutabilem
esse animam, quia subiunxisti dicens: non enim propria
uoluntate peccauit, sed alterius ductu; carnis
enim commixtione ducitur, non propria uoluntate. in
qua sententia forte hoc uis intellegi, ut scilicet anima in [*]

natura propria sit incommutabilis, in alterius uero naturae
commixtione mutabilis; quasi uero quaeratur, cur ita sit, et
non, quia ita est. iam hoc modo etiam Hectoris, Aiacis, immo
uero cunctorum hominum atque animantium corpora inuulnerabilia
dicerentur, si abesset ictus et casus, quibus eis uulnus
possit infligi. sed nimirum propterea solius Achillis corpus
siue poetico figmento siue aliqua occultiore ui rerum inuulnerabile
dictum est, quod etiam tela cum ingruerent, non penetrabatur,
et ex qua parte penetrari potuit, ex hac utique inuulnerabile
non fuit. sic anima si esset incommutabilis, ita
nullius rei permixtione commutaretur, sicut corpus, quod est
inuulnerabile, nullius rei contactu aut inpetu uulneratur. itaque
nos, quia dei uerbum incontaminabile dicimus, etiam
carne mortali et uulnerabili adsumpta, ut nos et mortem et
quaelibet incommoda corporis contemnere doceret, natum de
uirgine credere non timemus; uos autem, quia inpia peruersitate
contaminabilem filium dei creditis, carni eum permittere
formidatis ; cuius tamen substantiam animae naturam esse
perhibentes ita commixtum carni adseueratis, ut etiam in deterius
commutatum non dubitetis opinari. elige igitur, quid
uelis: utrum deum commutabilem dicere uel credere, ut de
commutabilis patris substantia commutabilem prolem genitam
esse pariter credas — quae quanta sit inpietas, profecto
sentis — an incommutabilem deum dicere, sed tamen de
substantia sua prolem genuisse mutabilem — quod nihilominus
uides quam inpie absurdeque dicatur — an uero ita deum incommutabilem
confiteris, ut etiam quod de substantia sua
genuit aequaliter non mutetur pariterque sit summum ac [*]
praestantissimum bonum ipsumque summe esse ad eundem
modum permansione inuiolabili obtineat, cetera uero inferiora
bona, quam creaturam uocamus, non de ipso, nam essent
aequalia, sed tamen quia bona, ipse, quia non aequalia, de
nihilo fecerit: quod si credis. inpius non eris et obliuisceris
Persas et noster eris.

At enim ait apostolus: non est nobis conluctatio
aduersus carnem et sanguinem, sed aduersus principatus
et potestates, qui ad amorem proprii fastus et honoris
uoluntate inpia declinando animis piis reditum inuideant.
sed hoc interest inter uestram opinionem et nostram fidem,
quia uos eosdem principes ex sua propria quadam natura
. exortos, quam deus nec genuerit nec fecerit, sed habuerit
aeterna uicinitate contiguam, aduersus deum belligerasse arbitramini
eique intulisse ante commixtionem boni et mali magnum
primo necessitatis malum, quod illis substantiam suam adfligendam
perturbandamque, in errore commutandam atque obliuione
sui penitus demergendam commiscere cogeretur, ut
liberatore. correctore, emendatore. praeceptore indigeret — quod
cernis quam stulte fabuloseque dicatur, quanto scelere inpietatis
obstringat — nobis autem per christianam fidem persuasum
est non esse contrarium deo, qui summe est, nisi quod omnino
non est; quicquid autem aliquo modo est, ab illo, qui summe
est, habere, ut quoquo modo sit, atque in suo genere bonum
esse, sed alia magis esse, alia minus . atque ita omnia bona,
quae a conditore deo facta sunt, certis ac distributis gradibus
ordinata partim locorum interuallis ae sedibus, sicut omnia
corporalia, partim meritis naturalibus, sicut anima praeponitur [*] [*]

corpori, partim meritis praemiorum atque poenarum, sicut
anima uel adtollitur ad quietem uel doloribus subditur. ac
per hoc illi principes, contra quos habere nos conlucationem
dicit apostolus, poenam peccatorum suorum priores patiuntur,
ut noceant. nullus enim inuidus, ut alterum laedat, non sibi
prior ipse tormento est. nocent autem infirmioribus fortiores;
nam nullus alterum superat, nisi quo est potentior. sed tamen
ipsi infirmiores sunt principes iniqui, quam si in statu pristino
atque iustitia permanerent. interest autem, unde sit quisque
alio fortior: utrum corpore, ut equi hominibus, an animae
natura, ut rationale inrationali, an adfectione animi, ut iustus
iniusto, an ordine potestatis, ut imperator milite aut prouinciali.
potestas autem a, summa dei potestate omnino dari
creditur; saepe etiam deterioribus in meliores, id est iniquis
in eos, qui uel iam tenent iustitiam uel ad eam tenendam
peruenire nituntur. ad hoc enim datur, ut probati per patientiam
manifesti fiant, uel sibi ad spem uel aliis ad imitationem.
scientes, inquit apostolus, quoniam tribulatio patientiam
operatur, patientia probationem, probatio spem.
ex quo genere certaminis est, cum homo fidelis aduersus
principes et potestates praeuaricatorum angelorum et aduersus
spiritalia nequitiae conluctatur, cum illi accipiunt temptandi
potestatem, ille praecepta tolerandi: ex quo fit, ut in re inferiore
superent, in potentiore superentur: superant plerumque
corpus infirmius et mente firmiore superantur. contra uim
quippe eorum patientia pugnatur, contra insidias prudentia,
ut ad perniciosam consensionem nec cogendo nos flectant, [*] [*]
nec fallendo decipiant. quoniam uero uirtus et sapientia dei .
est, per quam facta sunt omnia, propterea in his, quae facta
sunt. cum superiora ad inferiora declinant, ubi est omne peccatum
et omne quod dicitur malum, uis imitatur uirtutem
et fallacia sapientiam; cum uero ea, quae declinauerant, recurrunt
et redeunt, magnanimitas uirtutem, doctrina sapientiam
imitatur. ipsum etiam deum patrem peccantes imitantur
inpia superbia, iusti pia liberalitate. spiritum denique sanctum
iniquorum cupiditas, rectorum caritas imitatur: utrique tamen
ab imitatione dei, a quo et per quem et in quo naturae ipsae
factae sunt, recedere, sed illi uitiosa, illi laudabili. nec mirum,
si quando proficientes deficientesque confligunt, imitatio deficientium
a proficientium imitatione superatur; illi enim elatione
praecipitantur, isti humilitate consurgunt.
Si autem mouet, cur mente fortiores infirmiores sint corpore.
non est mirum, ut peccatorum remissione liberati mortalitate
corporis exerceantur, cuius inmortalitate coronabuntur.
non enim facile subplicium deuitatur, nisi ille, qui eo soluitur,
meritis uicerit. unde apostolus: si autem Christus in
uobis, corpus quidem mortuum est propter peccatum,
spiritus autem uita est propter iustitiam. si autem
spiritus eius, qui suscitauit legum Christum ex mortuis,
habitat in uobis, qui suscitauit Iesum Christum
ex mortuis, uiuificabit et mortalia corpora uestra
per inhabitantem spiritum eius in uobis. animus igitur
mortalem propter subplicium peccati carnem gerens, si commutatus
in melius, non secundum mortalem carnem uixeris, [*] [*]
et ipsam in melius commutat et inmortale corpus habere
merebitur; sed hoc in fine, quo nouissima inimica destruetur
mors, cum corruptibile hoc induerit incorruptionem, non fabuloso
illo globo uestro, sed ea mutatione, de qua dicit: omnes
resurgemus, sed non omnes inmutabimur. cum enim.
expressisset dicens: et mortui resurgent incorrupti et.
nos inmutabimur, tunc contexendo subiunxit ostendens,
qualem diceret inmutationem, et ait: oportet enim corruptibile
hoc induere in corruptionem et mortale hoc
induere inmortalitatem. quaestionem quippe tractabat de
corpore resurgentium, quam sic posuerat: sed dicet aliquis:
quomodo resurgent mortui? quo autem corpore uenient?
lege itaque totum ipsum locum pia cura intentus,
non pertinaci contentione turbatus et ingenium tuum deo
adiuuante nullo explanatore desiderato nihil aliud quam id,
quod dico. reperies: et tunc ad illud, quod tractare institueramus,
animum reuoca et uide iam, si potes, non hoc me
dicere, quod iusti contra nihil pugnant, sed contra eas substantias,
quae defecerunt non stando in ueritate.