Contra Secundinum (16-20)

Age nunc, adtende illud. quod dicebas malum, cui
anima consentiendo uoluntarie peccat, utrum substantia sit
aliqua, an uero nec ibi possis accusare substantiam. quaero
enim, quid adliciat animae consensionem, ah inruat illa cassatim
et propterea consentire dicatur. quia eius aliqua delectatione
mouetur ad fruendum. quod si ita est, non est
consequens, ut propterea malum dicatur, quia non recte diligitur.
si enim ostendero amari aliquid male, ubi non amati,
, sed amantis culpa teneatur profecto fateberis cuiusque rei speciem
non esse continuo uitiosam, quia uitiose in eam con-

[*]

sensio cupientis inlabitur. quod quantum me adiuuet, post
adparebit. sed ut ostendam, quod pollicitus sum, quid potius
eligam. cum me rerum copia circumfluat ? quid, inquam, potius
eligam, quam id, quod nos ut creaturam laudamus
caelestem, uos autem ut portionem ipsius creatoris adoratis?
quid est inter cuncta uisibilia isto sole praeclarius? at si
quisquam eius lucem inmoderatius concupiscat. infert suis
oculis bella iurgiorum, si aliquam potestatem nactus, qua
possit inplere, quod adpetit, domus uicinorum adpositas suis
fenestris comminuit, quo sol penetralia eius caelo apertiore
perfundat. numquid ergo solis est uitium, quia ille lucem
istam sic dilexit. ut eam luci iustitiae praeponere auderet et
uolens lumen oculorum carnalium abundantius excipere in
habitaculum corporis ianuam cordis et aciem mentis contra
lumen claudere aequitatis? uides ergo amari posse rem bonam
amore non bono. quapropter, cum tu malum dicas, cui consentiendo
anima peccat, ego bonum dico in genere suo, sed
tale bonum, cui animam quo est melior consentire non deceat
cum enim sit ipsa corpore superior deumque habeat se superiorem,
quamuis in ordine suo natura corporis bona sit, peccat
tamen anima et peccando fit mala, si consensionem dilectionis,
quam superiori deo debet, inferiori corpori adiungat.

Quodsi dicis non eam te uocare consensionem culpabilem,
cum res illa diligitur, quae non agit, ut sibi consentiatur,
sed tunc consentire animam, cum illum, cui consentit
aliquid suadet aut aliquid cogit, et propterea malum esse,
quia, ut aliquid mali committatur. suadet aut urguet: secunda
quaestio est et ordine suo iam iamque etiam ipsa tractanda. [*] [*]

sed meminerimus hic primum peccati, de quo satis. ut arbitror,
disputatum est claruitque fieri posse, ut res aliqua in
suo genere bona male diligatur et dilectore culpato ipsa non
reprehendatur. quid? si enim tali iam dilectione peccatrix
anima atque uitiosa idem peccatum alteri persuadeat, nonne
et illa, quae persuadenti consentit, tali uitio deprauata, quali
uitio deprauata illa quam sequitur? primum ergo peccatum
est quamuis bonam creaturam creatori in dilectione praeponere,
secundum autem alterum quoque, ut id faciat, uel
suadendo uel cogendo temptare. nemo enim ad prauitatem
uult alium perducere, qui non prior ipse deprauatus est.
uolunt autem qui peccant alios ad peccatum perducere
uel stulta beneuolentia uel malitiosa inuidentia. quis enim
filios suos nisi peruerse amando monet, ut nullum lucrum
turpe existiment, sed undecumque adquirant amplam pecuniam?
utique non odit eos et tamen perniciose persuadet. talium
quippe dilectione iam ipse corruptus est, cum aurum et argentum
malum non sit, quemadmodum et ille sol, de quo superius
egimus, sed tamen rei bonae dilector inordinatus in culpa
sit. inuidentia uero, cum alium uult quisque peccare, honorem
diligit inmoderata superbia et in eo cupit excellere atque
ceteris anteire; quem quoniam uidet amplius et uerius deferri
uirtutibus, ne in eo superetur, cupit alios ad iniquitatis uoraginem
ex aequitatis arce deponi. hoc modo diabolus suadere
aut cogere ad peccata conatur. sed numquid ipse honor in
culpa est, quia eum diabolus peruerse atque inpie diligendo
inpius factus est? aut ipsa eiusdem diaboli angelica substantia,
quam deus creauit, ideo mala est, quia substantia [*]
est? sed cum eius deserens dilectionem et ad suam nimis
conuersus ei uideri cupit aequalis, superbiae tumore deiectus
est. non ergo in quantum substantia est, sed quoniam substantia
facta est, in quantum se ipsum amplius dilexit quam
eum, a quo factus est, malus est, et ideo malus, quia minus
est quam esset, si id, quod summe est, dilexisset; defectus
ergo malus est. omnis ergo defectus ab eo, quod est, tendit,
ut non sit, sicut omnis profectus ab eo, quod minus est,
tendit, ut magis sit. honor quippe summus, qualem pietas
religiosorum exhibet. utique deo debetur. qui ergo amat honorem,
deum imitatur. sed humiles animae in illo se honorari
uolunt. superbi prae illo. ad deum autem humiles excelsiores
fiunt. iniustis, contra deum uero excelsi humiliores fiunt iustis,
ea scilicet dispensatione praemiorum atque poenarum, quia
illi deum amauerunt supra se, illi pro deo amauerunt se.

Iam, ut arbitror. facile est tibi intellegere ex ipsius
uerbis epistulae tuae, quibus dixisti: animam, cum consentit
malo, uoluntate peccare, nullum malum esse naturam
malam uel dilectionem naturae malae, sed, cum omnes
naturae in suo genere bonae sint, malum esse peccatum,
quod fit uoluntate animae cum diligit pro ipso creatore
creaturam, siue suo nutu, cum sit mala, siue alterius persuasu,
cum consentit malo. et nihilominus sic quoque fit mala consequentibus
subpliciis, ut pro meritis omnia disponantur a
creatore summe bono in creatura bona, sed non summe bona,
quia non eam genuit de se ipso, sed fecit ex nihilo. tu autem
constituisti duas naturas. quarum unam uis bonam esse,
alteram malam, uel potius unam boni, alteram mali; nam
mala natura ex bona etiam peccando fit. fateris tamen eam
naturam. quam bonam esse dicis, malo consentiendo male [*]

facere, hoc est uoluntate peccare. at ego ambas bonas esse
adsero, sed unam earum male. facere suadendo, aliam male
facere consentiendo. sicut autem alterius consensio non est
natura, sic nec huius suasio; et sicut ista si non consentiat,
bona permanebit, integritatem naturae suae custodiens, sic illa,
si. non suadeat. emendatior erit, si uero etiam peccatum, quod
non suadet, nec ipsa committat, pariter erant integrae at-que
in suo genere laudabiles: etsi enim bis illa peccat, quae et
committit et suadet, illa autem semel, si tantummodo ad
male faciendum consentiat, tamen peccatis fiunt malae, non
natura sunt malae. aut si propter suasionem natura ista mala
est, sic et illa propter consensionem. sed si peius tibi uidetur
esse suadere quam consentire, sit ista mala, ista peior ; non
tamen tanta sit acceptio personarum tam iniqua in
iudicando gratificatio, ut cum ambae peccent. quamuis una
. grauius, . altera leuius. una dicatur natura mali. altera boni,
ac non potius aut ambae bonae, sed illa melior, quae peccat.
minus, aut ambae malae. sed illa peior. quae peccat amplius.

At enim unde est malum factum, quod peccatum uocatur,
si nulla est mali natura? dic mihi, unde sit illa consensio
mala in ea natura, quam bonam esse concedis et prae-
. dicas. quicquid enim patitur. ut consentiat malo, non utique
pateretur, nisi pati posset. quaero ergo, unde habeat ipsum .
- pati posse; melior enim esset, si non haberet. non ergo natura
summi boni, qua posset esse aliquid melius. deinde si habet
. io potestate uel consentire uel non consentire, non ergo uicta
consentit. quaero itaque, unde habeat istam consensionem
malam nulla contraria cogente natura. si autem cogitur consentire,
ita ut aut non sit in eius potestate aliter facere, non
ergo, ut dicebas, uoluntate peccat, quando non uoluntate [*]

consentit. sed ego adhuc quaero. unde in illa sit posse decipi;
si decipitur. antequam enim deciperetur. nisi esset in ea. ut
hoc pati posset, numquani utique pateretur. quamquam nullo
modo nisi uoluntate consentit: si autem cogitur, cedere potius
quam consentire dicenda est. sed quolibet nomine istud appelles.
quaero abs te acuto et sollerti uiro et tuo Romano.
ut gloriaris, ingenio, unde habeat ista boni natura pati posse,
quod patitur, ut consentiat malo. sicut enim in ligno. antequam
frangatur, inest fragilitas, quae nisi inesset, frangi
omnino non posset, nec ideo non est fragile lignum, si nullus
fractor accedat: sic quaero, in ista natura unde sit quaedam
uel fragilitas uel flexibilitas. antequam ad malam consensionem uel
ui frangatur uel suasione flectatur. aut si mali uicinitate
iam fragilitas erat, sicut solent corpora uicinae paludis exhalatione
corrumpi, iam ergo corruptibilis erat, si potuit eam
uicinitatis illius contagio pestilentiosa corrumpere. quaero
igitur unde illa corruptibilitas..

Quaeso, adtende, quid loquar, et cede perspicuae ueritati .
non enim quaero, unde corruptio — respendebis enim "a corruptore"
eundemque corruptorem nescio quem principem gentis
tenebrarum esse contendes, ut etiam fabulosis tegminibus inuolutum
euoluere ac tenere uix possit — sed quaero, unde
corruptibilitas, etiam antequam corruptor accederet: quae nisi
esset. aut nullus existeret aut nihil noceret cuiuslibet corruptoris
accessio. cum ergo tu inueneris. unde in bona natura
ista corruptibilitas, antequam natura contraria corrumpatur;
aut si non uis eam dicere corrumpi. unde certe ista mutabilitas,
antequam ea hostili aduersitate mutaretur - non enim [*]

non mutatur natura in deterius. quae fit ex sapiente stulta et
quae obliuiscitur sui; tu enim ista uerba adposuisti dicens:
si cum se ipsam cognouerit, consentiat maio: mutatur
ergo in deterius. cum obliuiscit-ur sui, ut se ipsam rursus
commemoratam cognoscat: nullo autem pacto mutari potuisset,
nisi. antequam mutaretur. esset mutabilis -cum ergo tu inueneris.
unde ista- mutabilitas in substantia summi boni, antequam
esset ulla boni et mali facta commixtio. profecto desines
a me quaerere. unde sit malum. quamquam in natura summi
boni. si eam recte cogites, nullam prorsus mutabilitatem temporis
inueniri nec a se ipsa nec alterius cuiuslibet accessu possit.
sicut in ea natura. quam Manichaeus fingit et summe bonam
esse arbitrator uel etiam sibi credentibus persuadet. quaere
atque responde, si potes, unde ista mutabilitas. quae non inuenta,
sed prodita est, cum mora accederet? mutari enim
nec ab hoste posset, si mutari omnino non posset: cum autem
potuit, non se fecisse incommutabilem demonstrauit. haec ergo
mutabilitas cum esse in substantia summi boni, hoc est in
substantia dei creditur, si contentiosus non es, uides, quanta.
insipientia blasphematur. cum uero de creatura tale aliquid
dicitur, quam deus nec genuit nec protulit de substantia sua,
sed fecit ex nihilo, non de summo bono agitur; sed tamen de
tali bono, quod nisi a summo, qui deus est, non posset institui.
deus quippe summe bonus atque incommutabiliter bonus
omnia non summe nec incommutabiliter bona, sed tamen bona
fecit, ab angelis caelorum usque ad extremas bestias herbasque
terrarum pro sua cuiusque dignitate naturae omnia locis.
congruis ordinata. uerum in his rationalis creatura, cum creatori.
hoc est factori et institutori suo deo dilectionis [*]
oboedientia cohaeret, naturam suam in illius aeternitate. ueritate.
caritate custodit; cum uero eum contumaci inoboedientia de
serit, per suum liberum arbitrium peccatis se inuoluit, per
illius autem iustum iudicium subplicio misera efficitur: et
hoc est totum malum. partim quod iniuste facit, partim quod
iuste patitur. hoc tu a me non quaeras, unde sit, cum tibi
iam ipse responderis, qui dixisti, quod cum se ipsam
cognouerit anima. si malo consenserit, uoluntate sua
peccat.* ecce unde est malum, a propria scilicet uoluntate.
non autem ista natura, sed culpa est, ac per hoc etiam contraria.
naturae, cui utique nocet priuando eam bono, quo
beata esse posset. si peccare noluisset. hanc tu peccati uoluntatem
moueri non putas in anima nisi ex alio malo, quod
credis esse naturam, quam non fecerit deus, eamque animam
naturam dei esse contendis; ac per hoc ista mali nescio qua
natura, si hanc in anima peccati suadendo facit, in peccatum
uictus deicitur deus.

Ecce quanta inpietate. quam nefariis horrendisque blasphemiis
te non uis exuere ponendo in natura, quam non fecit
deus, uitam. sensum. sermonem; modum, speciem, ordinem
et alia innumerabilia bona, et ponendo in ipsa dei natura
ante ullam commixtionem mali ipsam mutabilitatem. qua capi
poterat et cui timere cogebatur "uidens magnam labem
ac uastitatem aduersus sua sancta inpendere saecula,
nisi aliquod eximium ac praeclarum et uirtute potens
numen ob poneret." et ut quid hoc totum, nisi ut illa dei
natura atque substantia sic inplicatum teneat hostem subiectum,
ut peccans perferat et ligatum nec totum euadat. [*] [*]

purgata iam uictum. et ut damnata seruet inclusum ? praeclaram
uero excusationem bellicae necessitatis in deo uestro
inuenistis contra illud, quod uobis proponitur, ut respondeatis:
quid factura erat deo gens tenebrarum. si cum ea pugnare
noluisset? quam si dixeritis aliquid fuisse nocituram, fatebimini
corruptibilem et uiolabilem deum ; si autem dixeritis,
quod ei nocere non possit, quaeretur a uobis: cur ergo pugnauit
? cur substantiam suam corrumpendam atque uiolandam
et ad peccata omnia cogendam hostibus tradidit? contra istam
ergo conplexionem numquam exire potuistis.

Magnum aliquid uobis et tutum inuenisse uidemini, ut
respondeatis dicentes : magna est iniquitas adpetere aliena,
cui deus iniquitati praebuisset adsensum, si eam gentem, quae
hoc ausa fuerat, expugnare noluisset. haberet ista responsio
qualemcumque iustitiae colorem, si saltem in ipso bello natura
dei uestri se integram inpollutamque seruasset et permixta.
hostilibus membris nihil iniquitatis uel coacta uel seducta
fecisset; cum uero tantis facinoribus et flagitiis eam captiuam
consentire dicatis, cum denique ab illa inpietate tam inmani,
qua etiam lumini sancto, cuius portio est, extitit inimica, nec
totam perhibeatis posse purgari, unde illi merito retribuere.
creditis horrendi illius globi aeterna subplicia: quanto satius
erat inimicum hostem in sua iniquitate relinquere inania
molientem quam tradere ei partem dei, cuius uires hauriret,
cuius decorem corruptum suae iniquitati sociaret, quis non
uideat? quis non tanta obstinatione caecetur, ut non sentiat, non
adtendat, quanto minore iniquitate gens tenebrarum frustra .
naturam inuadere conaretur alienam, quam deus inuadendam [*]

et ad iniquitatem cogendam et ad poenam ex aliqua etiam
parte damnandam traderet suam? hoccine tandem est iniq-uitati
consentire noluisse (et tam ingentem iniquitatem sine ulla
necessitate fecisse? an erat necessitas. quod ipsum Manichaeum
dicere non puduit et uos pudet ? ille quippe ait; uidisse
deum magnam labem ac uastitatem aduersus sua
sancta inpendere saecula nisi aliquod eximium et
uirtute potens numen obponeret; uos autem acutius
uidelicet ratiocinamini, quam si deum dixeritis ea necessitate
pugnasse, ne noceret ei gens tenebrarum. uiolabilem et corruptibilem
dicentes deum, cui nocere aliquid posset, si pugnare
noluisset abigite ergo et expellite a cordibus uestris et a fide
uestra etiam ipsam pugnam totamque illam fabulam inpiarum
et inmundissimarum blasphemiarum horrore contextam tandem
aliquando anathemate atque damnate. nam quale est, obsecro
te, quod, ut ante dictum est. uiolabilem illam naturam et
corruptibilem deum dicere non timetis. ut natura dei uestri.
si fortitudinem, qua non caperetur, non potuit exercere. non
potuerit saltem iustitiam captiua seruare, quod Daniel potuit,
cuius leones ausus es inridere. qui eorum, a quibus captiuus
ductus fuerat, iniquitati etiam pietate sua nullo conpulsus
terrore consensit nec in condicione corporalis seruitutis aequitatem
ac libertatem animi patientis et sapientis amisit: natura
uero dei captiua ducta est, iniqua facta est, non potest tota
purgari, cogitur in fine damnari. quod malum sibi futurum
si sciebat ex aeternitate, illi nulla diuinitas de se debebatur. [*] [*]
si autem uel terris uel regionibus sibimet uicinitate contiguis
regni lucis et gentis tenebrarum - quae ab hominibus prudenter
intellegentibus ridenda Manichaeus narrat — inenarrabilia esse
dixisti et haec a Christo appellari dextram et sinistram , nouimus
sic appellare Christum dextram et sinistram. ut non
corporalia sic. sed beatitudinem miseriamque sui cuiusque
meriti ue-lit intellegi. sed carnalis uestra cegitatio usque adeo
a locis corporalibus non recedit, ut solem istum uisibilem ac
per hoe corporeum, qui contineri nisi corporali loco non potest,
et deum et partem di esse dicatis. uerum de his uobiscum
agere stultum est. quid enim incorporeum intellegere poteritis,
qui deum incorruptibilem nondum creditis?