Contra Partem Donati Post Gesta (52-55)

Iam illud, si montes aureos daremus, quando
emere possemus, quod obiecta sibi Maximiani causa, ut intellegerent
eo modo non obfuisse Caeciliano concilium, quo in
eum absentem septuaginta episcopi quod uoluerunt pronuntiauerunt,
quomodo non obfuit Primiano, cum similiter absentem
pro Maximiano centum ferme episcopi damnauerunt, uehementissime
perturbati et in horrendas contrusi angustias [*]
responderunt nec causam causae nec personam praeiudicare personae,
his paucissimis uerbis totam nostram causam, de qua cum
eis superius confligebamus, omnino inuictam esse firmantes?
quid enim aliud agebamus, tot testimoniis sanctorum eloquiorum,
tanta auctoritate prophetarum apostolorum episcoporum
ipsorumque aduersariorum demonstrantes bonos a malis sacramentorum
communione non pollui, si corde uoluntate moribus
operibus diuersas habeant causas gerantque personas? quid
enim aliud laborabamus, nisi ut appareret nec causam causae
nec personam praeiudicare personae? hoc ipsi breuiter conpulsi
summa necessitate dixerunt, quia, cum a nobis diu
diceretur, ueritati cedere noluerunt.

Illud etiam quibus thesauris, quibus opibus,
quibus pretiosorum lapidum aggeribus emendum fuit, quod
maiores suos apud imperatorem Constantinum persecutos
Caecilianum non confiteri tantum, uerum etiam profiteri atque
gloriari minime dubitarunt eumque ab imperatore damnatum
etiam mentiendo adseuerare conati sunt? ubi est illa uox, qua
uos decipere consuerunt nobis inuidiam concitantes, quod
apud imperatorem causam agamus ecclesiae? ubi sunt uerba
Primiani apud acta magistratus Carthaginiensis expressa: \'illi
portant multorum imperatorum sacras, nos sola offerimus
euangelia\'? ubi est illa praeclara laudatio, qua extollunt separationem
suam, dicentes eam esse ecclesiam ueritatis quae
persecutionem patitur, non quae facit? nempe elisa est, nempe
prostrata. leguntur prosecutiones eorum; negare non possunt,
quia leguntur etiam suscriptiones eorum. tenemus eos confitentes
profitentes gloriantes maiores suos Caecilianum apud imperatorem
grauiter persecutos, tenemus etiam Caecilianum [*] [*]
persequentibus eis ab imperatore damnatum. non ergo iam clament
segregationem suam ideo esse ecclesiam ueritatis, quia persecutionem
non facit sed patitur, aut fateantur non eam fuisse ecclesiam
ueritatis, quando a maioribus eorum Caecilianus patiebatur. si
enim continuo boni sunt qui persecutionem patiuntur, bonus
-erat Caecilianus quando patiebatur; si autem potest quidem
fieri, ut et mali persecutionem patiantur, sed boni non possunt
esse qui faciunt, non erant boni maiores eorum quando Caecilianum
persequebantur. porro si fieri potest, ut et boni faciant
et mali patiantur, non ideo nos culpandi sumus nec ideo isti
laudandi, quia tale aliquid patiuntur, quale Caecilianum maioribus
suis facientibus passum esse gloriantur. et tamen Caecilianum ab
imperatore damnatum omnino non constitit, sed in eius absolutione
atque. purgatione, quae iudicii episcopalis et imperialis
recitatione constiterat, nihil postea probari potuit inmutatum.
ita factum est, ut remota, Caeciliani damnatione, de qua ipsi
mentiti sunt, remanserit persecutio, quam maiores suos fecisse
confessi sunt.

Parum fuit, ut Caecilianum ab imperatore damnatum
et mentiendo gloriari auderent et asserendo probare non possent.
insuper etiam probauerunt et nostra in eam rem documenta
fortius adiuuerunt, Caeciliani absolutionem mansisse
firmissimam, non, sicut mentiti fuerant, imperatoris posteriore
iudicio in contrarium commutato. nam primo Mileuitanae
ecclesiae catholicum episcopum Optatum recitandum petiuerunt,
pollicentes inde se probaturos Caecilianum ab imperatore
-damnatum. quae lectio cum magis contra eos recitaretur, nemo
risum potuit continere. qui tamen risus non utique conscriptioni
gestorum potuisset adiungi et omnino latuisset, nisi et [*] [*]

ipsum latere non sinerent dicentes: \'audiant qui riserunt.\' hoc
sane scriptum est et suscriptum. quod enim pro se legi uoluerunt,
ambiguum fuit. unde cum rectissime cognitor iussisset
paulo superius recitari, ut inde si possent uerba illa clarescerent,
hoc recitatum est quod nolebant, id est Caecilianum fuisse
purgatum, quem prius legendum dederant non sicut iactabant
damnatum, sed Brixae bono pacis retentum. hic cum dixissent
illis uerbis Optatum damnationem Caeciliani extenuare uoluisse,
dictum est eis, ut euidentem Caeciliani damnationem
aliunde recitarent, ut ab Optato eam extenuatam posset ostendi,
qui apertissime scripserat Caecilianum fuisse purgatum. hoc
cum facere omnino non possent, interiectis atque consummatis
omnium morarum superfluis ambagibus apertissime nos adiuuare
coeperunt. tamquam enim a nobis essent instructi uel
tamquam nobiscum ad innocentiam Caeciliani defendendam
declarandamque delecti, cum quaereretur ab eis, ut, si possent,
ostenderent quod dicebant, posteriore iudicio Caecilianum ab
imperatore damnatum, cuius imperatoris litteras legeramus
quae illum ostenderant absolutum, protulerunt libellum maiorum
suorum ad eundem Constantinum imperatorem datum, quo
apertissime demonstrarant illius iudicio se potius fuisse damnatos.
contigit enim eis apud imperatoriam potestatem quod
inimicis sancti Danihelis, qui hoc ab eisdem leonibus passi
sunt quod pati uoluerant innocentem. hic cum breuiter admonuissemus
illum libellum pro nobis contra se potius recitasse,
aliud addiderunt, proferentes eiusdem imperatoris litteras ad
Uerinum uicarium datas, ubi eos grauiter detestatus et domini [*] [*]
iudicio, qui iam in eos coeperat uindicare, dimittens ignominiosissima
indulgentia de exilio relaxauit. ita manifestissime constitit
non solum nullam Caeciliani damnationem fuisse postea
consecutam, uerum etiam eius absolutionem atque purgationem
et poena illorum et detestabili indulgentia fuisse firmatam.
haec tam excellentia documenta., quod fatendum est, non habe
bamus in manibus, sed forsitan, si alicubi esse audiremus,
unde nobis gratis dari non possent, quolibet praemio perueniremus
ut nobis describenda permitterentur. quantum autem
daremus, si uenale proponeretur, ut pro nobis etiam ab ipsis
aduersariis legerentur?

Quid uidetur addi iam posse, ut nos cumulatius
adiuuarent? et tamen addiderunt. commemorauerunt enim
causam Felicis Aptugensis, a quo Caecilianus fuerat ordinatus,
cui Felici traditionis crimen intenderant. absoluto autem Caeciliano
cum perficiendae instaretur unitati, quaestionem de
isto Felice commouerant, eo modo posse arbitrantes Caecilianum
iam purgatum alienis criminibus inretiri. etiam haec
ergo causa Felicis discussa est proconsulari iudicio, ubi liquidissime
innocentia Felicis apparuit. sed quoniam quidam Ingentius,
qui eodem iudicio aduersum Felicem falsum se fecisse
confessus est, nec puniri facile debuit, ubi causa episcopi
uertebatur, nec facile a proconsule dimitti potuit tanti criminis
reus nisi imperatore consulto, quo instante illa omnia
gerebantur, rettulit inde pro consule et rescripsit imperator,
ut ad eius comitatum idem Ingentius mitteretur, uolens maiores
istorum, a quibus cotidie interpellabatur, in praesentia confutari,
nihil tamen dubitans de purgatione, immo eam [*] [*]
*
uerborum quoque suorum manifestatione confirmans, sicut rescriptum
eius ostendit. haec nos omnia documenta causae Felicis in
manibus habebamus et disposueramus tradere recitanda. in
quo ipsi nos praeuenerunt et easdem imperatoris litteras
de Ingentio ad se mittendo priores protulerunt et recitauerunt,
iam fortasse nobis ea non recitaturis, quia sufficere putabamus
etiam causam Caeciliani ita peractam esse, ut nihil amplius
exigi uideretur. sed aduersariis nostris id agentibus, ut persecutio,
quam maiores eorum apud imperatores nostris maioribus
fecerunt, et eorum calumniae superatae cumulatius apparerent,
quid faceremus nisi oblata libenter accipere et gratias domino
in omnibus agere? Constantini ergo litteras ipsi protulerunt,
ipsi recitauerunt. incredibile uidetur esse quod dico, sed gesta
testantur: conscriptae sunt eorum prosecutiones, tenentur suscriptiones.
ipsi, inquam, recitauerunt Constantinum suscripsisse,
quod Aelianus pro consule in causa Felicis (audientiam) praebuerit
conpetentem et quod a crimine traditionis innocentem
Felicem fuisse constiterit, sed Ingentium ad comitatum suum
propterea mitti uoluisse, ut his, inquit, qui in praesentiarum
agunt et diurnis diebus interpellare non
desinunt, praesentibus et coram adsistentibus apparere
et intimari posset frustra eos Caeciliano
inuidiam conparasse et aduersus eum uiolenter
insurgere uoluisse. ipsi recitauerunt. quis nostrum hoc auderet
optare, ut, quos iniquitas fecerat nostros accusatores,
eos ueritas nostros faceret defensores? sic et illum Balaam,
quem temporibus antiquis ad maledicendum dei populum conduxit
iniquitas, benedicere conpulit ueritas. [*] [*]