Contra Partem Donati Post Gesta (46-50)

Quid adhuc expectatis, quid pro nobis pronuntiauerit
cognitor, cum uideatis, quid contra se ipsos episcoporum
uestrorum pronuntiauerit timor? dederat certe ipse
cognitor potestatem, ut alium cum illo quem uellent iudicem
constituerent, quod illi recusauerunt, quoniam si aliquem delegissent,
mentiri uobis non possent etiam a nobis ipsum fuisse
corruptum. sed fecerunt quod recusauerunt: prorsus constituerunt
cum illo alterum iudicem, non quemlibet extraneum, sed
intimum suum. ecce ipse timor eorum alius iudex fuit. certe
ipse a nobis nihil accepit et pro nobis libere iudicauit: non
gratificatus est eorum personae quibus internus haerebat. de
quorum secreto cubiculo procedebat, et antequam causa diceretur
prior iudicauit, quia eam prior in ipsorum corde cognouit.
denique processit ille ut causam nosset, processit iste qui
nouerat; ille iudicauit stando audiendo loquendo, iste tantummodo
in medium procedendo. puto quod melius dicebant ut
iam causa non ageretur; quanto enim citius eam finiuit litigatorum
timor quam cognitoris labor! ille quaerebat quid ex
eorum chartulis legeretur, iste indicauit quid in eorum cordibus
ageretur.

Quoniam autem ad hoc uenerant territi eis,
quae prolata fuerant recitanda, ut dicerent iam lapsam esse
causam temporibus et agi non posse, proposuerunt nobis quod
iam fuerat ante transactum, ut, si de scripturis sanctis ageremus,
illa minime legerentur, si autem illa recitanda eligeremus,
habere se ualidam praescriptionem, ut lapsam temporibus
causam omnino agi non sinerent, cum ipsi non seruauerint
quod ante promiserant, se mandato nostro, ubi nos ecclesiae [*] [*] [*]
causam scripturarum testimoniis egisse confessi sunt, similiter
[sej scripturarum testimoniis responsuros, qui petitorum discutiendas
esse personas non more disputantium, sed more litigantium
contendebant: respondimus ergo eis, ut, si nihil aliud
agi mallent, nisi ut quaereretur quae uel ubi sit catholica
ecclesia, causam eius nos non nisi diuinis quibus praenuntiata
est testimoniis ageremus; si autem hominibus aliqua crimina
obicerent, quoniam nec ipsi ea possent testimoniis diuinis,
sed aliquibus aliis talibus documentis ostendere, etiam nos
ea documentis talibus purgaturos. sic illis adsidue sua inania
repetentibus haec a nobis perseuerantissime repetita sunt; sic
eos ueritas uicit et ad illa quae protuleramus audienda confutatos
superatosque constrinxit. uidebant enim, si nulla crimina
Caeciliani obicerent communioni nostrae, nihil sibi remanere,
unde suam ab unitate separationem aliquo modo excusarent,
si autem obicerent crimina Caeciliani. nec a se nisi talibus
documentis posse asseri nec a nobis aliter posse defendi.

Iam uero illud inter hos eorum contentiosissimos
strepitus quanti emendum fuit, quod, cum diceremus hoc nos
proponere, ut crimina, quae solent obicere nostrae communioni
quae per omnes gentes dilatatur, probarent si possent, ut hinc.
eorum separatio utrum iusta fuerit nosceretur, responderunt
alienam causam nos agere uelle, hoc est transmarinarum ecclesiarum
quibus haec non obicerent, quoniam inter Afros esset
ista contentio, illas uero ecclesias potius expectare debere, ut
eos sibi copulent, qui in hac conlatione uicerint, et ipsi cum
eis habeant catholicum nomen? quid ergo adhuc quaeritis
quidue dubitatis, quam ecclesiam tenere debeatis? ecce habetis
eam, contra quam uestri episcopi causam se non habere confessi
sunt, cui communio nostra coniuncta est, unde ipsorum [*] [*]
communio separata est. si enim modo eam expectare debere
dixerunt, ut qui nostrum uicerint ipsi ei copulentur et cum
illa teneant catholicum nomen, iam utique maiores nostri
maiores eorum ante uicerunt; ideo illi ecclesiae copulati catholicum
nomen in eius unitate tenuerunt. isti autem si a maioribus
nostris iam in suis maioribus uicti sunt, quare nobiscum
adhuc usque contendunt? si autem uicti non sunt, quare non
communicant illi ecclesiae, quam negare catholicam non ualentes
nullam causam contra eam se habere confessi sunt? ecce
ecclesia catholica transmarina in tot gentibus dilatata, quam
debere expectare dixerunt, ut eos sibi qui uicerint copulet,
quomodo expectare debet eos sibi copulare qui uicerint, nisi
ab eis criminibus, de quibus inter nos agitur, aliena sit? nam
si ab eis aliena non est, etiam ipsa rea uicta cum uictis quomodo
sibi est copulatura uictores? porro si ab his criminibus,
sicut fatentur, aliena est, alieni et nos sumus, qui eidem
communione cohaeremus. nam si propter istam communionem
nos contaminat crimen alienum, et ipsam cui communicamus
crimen contaminat nostrum. sed ipsam confessi sunt non
pollutam crimine Afrorum, quamuis ei sacramentorum communione
socientur. ibi ergo conuicti sunt nec nos pollui potuisse
crimine illorum, quibus sacramentorum communione sociamur,
quia nullo nexu consensionis inuoluimur. quamquam et
ipsius Caeciliani uictrix causa eisdem uerbis istorum facillime
demonstratur. si enim confligentibus nobis expectare debet
ecclesia transmarina ab istis criminibus aliena, ut eos qui uicerint
sibi et catholico nomini adiungat, tunc expectabat,
quando maiores istorum cum Caeciliano acriter confligebant.
ille ergo tunc uicit, quem sibi post conflictum illa quae hoc
expectauerat copulauit. aut si potuit et pollutum sibi in sacramentorum
communione copulare et, sicut iam confessi sunt,
ab his criminibus inpolluta persistere, multo magis uicimus, [*]
hinc ostendentes proprium onus quemque portare et nec causam
causae nec personam praeiudicare personae.

Iam uero ut mandato nostro, ubi uniuersam
causam complexi fueramus, nec repentinis uerbis, sed conscriptis
litteris respondendum putarent, quanti emendum fuit?
sic enim constitit eos respondere non potuisse his omnibus,
quae in nostro mandato posita nec attingere omnino suis litteris
uoluerunt. neque enim potest aliquis dicere prosecutionem
nostram memoriter eos non potuisse retinere et propterea rebus
necessariis non omnibus respondere uoluisse. editum est eis
mandatum nostrum per notoriam postulantibus et hoc ipsum
allegantibus, ut instructi possent ad omnia respondere. et
cum iam septem delecti essent a ceteris, qui omnia pro omnibus
agerent, litteras tamen ipsas, quibus nostro mandato
respondere conati sunt, totius concilii sui nomine protulerunt
tamquam epistulam ab omnibus illis ad cognitorem datam.
quam si nollemus admittere, iure optimo faceremus. neque
enim ordinis erat, ut post iniunctam septem hominibus causam
iam quicquam nisi per illos qui delecti fuerant ageretur. sed
ne litteris nostris litteras eorum timuisse uideremur, sine ulla
haesitatione ut legerentur allegarentur admisimus. optandum
enim et ut dixi emendum erat, ut post tot dierum dilationem,
quam eis petentibus concesseramus, adferrent elucubratum
laborem, in quo eos mandato nostro non respondisse satis
utrasque litteras legentibus appareret et nos eisdem ipsis litteris
eorum sine ulla dilatione mox respondisse constaret. si
enim homines tam tardo ingenio sunt, ut eos arbitrentur [*] [*]
aliquid dixisse, in quibus locis mandati nostri tacere noluerunt,
neminem puto esse tam stolidum, qui etiam in his locis aliquid
eos respondisse existimet, in quibus omnino tacuerunt.
non enim parua uel quasi contemnenda sunt, cum in his potius
omnis causa consistat.

Nam testimonia scripturarum, quibus adseruimus ecclesiam
cui communicamus ab Hierusalem coeptam toto terrarum
orbe diffundi, tamquam omnino dicta non fuerint, praeterierunt
magna mole diuinae auctoritatis oppressi. item quod in nostro
mandato positum est de beato Cypriano, qui tolerandos potius
in ecclesia malos quam propter eos ecclesiam deserendam et
praecepto admonuit et suo confirmauit exemplo, attingere
omnino non ausi sunt, credo intellegentes, quod, Cypriani
auctoritatem si in aliquo scripto eius labefactare temptarent,
faterentur etiam nos recte auctoritati eius non cedere in eo,
quod de iterando baptismo solent eius placita uel decreta
proferre. quam(quam) nec ipsam de baptismo Cypriani sententiam
aperte commemorare uoluerunt, scientes etiam illic,
si facerent, se offensuros esse naufragium, quoniam Cyprianus
non reliquit unitatem et cum eis in illa permansit, qui de hac
re diuersa senserunt. unde aut tunc ecclesia perisse dicenda
est et non fuit iam, ex qua nasceretur Donatus illorum, aut
si, quod uerum est, permansit ecclesia, non in ea contaminant
mali bonos, sicut Cyprianus etiam iudicauit, qui cum diuersa
sentientibus in eadem uniuersitate permansit. ac per hoc isti
se detestando sacrilegio schismatis induerunt, qui propter
nescio quorum crimina non probata, etiamsi uera essent, nullo [*] [*]

modo se ab unitate toto orbe diffusa separare debuerunt. hoc
illi quantum intellegitur praeuidentes ab illo testimonio Cypriani,
quod in nostro mandato commemoratum est, toto silentio
transierunt.