Contra Partem Donati Post Gesta (36-40)

Quod cum ita sit, quae tam cruda stultitia, quis tam
ferreus cordis somnus non excutiatur possitque aliquando sentire
Caeciliani causam catholico orbi terrarum, cui non communicat
pars Donati, praeiudicare non posse, si non praeiudicat
parti Donati causa Maximiani uel potius causa Feliciani et [*] [*]

Primiani modo coniunctorum, paulo ante inuicem damnatorum?
sufficit certe, ut secundum ipsos loquamur, quod pisces mali
sub fluctibus latitantes ignaros non polluunt piscatores, quamuis
non sit de piscatoribus quaestio, quos fortasse in illa
similitudine dominus angelos intellegi uoluit. magis enim ad- õ
tendendum est intra ipsa retia pisces bonos a malis non posse
maculari. neque enim et ipsi non uident inuicem simul natantes,
sicut a piscatoribus intra aquam positi non uidentur. sed, ut
dixi, sufficit causae nostrae, quod mali non polluunt, quorum
mala facta nesciuntur.

Fuerunt quidam tempore Caeciliani beati pacifici,
qui eum, etiamsi innocens non esset, scientes pro catholica
unitate tolerarent (et), cum eum uiderent tot ignotis gentibus,
per quas ipsa unitas dilatatur, sacramentorum participandorum
communione cohaerere eisque talem non posse monstrari,
qualem ipsi eum esse cognoscerent, ipsi se contra istas calumnias
defenderent uerbis beati et pacifici Cypriani clamarentque
fidenter et dicerent: ideo propter Caecilianum non deserimus
unitatem, quia, etsi uidentur in ecclesia esse zizania,
non tamen inpediri debet aut fides aut caritas
nostra, ut quoniam zizania esse in ecclesia cernimus
ipsi de ecclesia recedamus\\ istorum pacificae
patientiae conueniret praeclarissima laus illa, qua laudatur
angelus ecclesiae quae est Ephesi, quem nemo recte intellegens
dubitat ipsius ecclesiae gestare personam, cui dicit in Apocalypsi
spiritus: scio opera tua et laborem et patientiam,
et quia non potes sustinere malos, et [*] [*]
tę.mptasti eos qui se dicunt apostolos esse et non
sunt, et inuenisti eos mendaces; et patientiam
habes, et sustinuisti eos propter nomen meum, et
non defecisti. sic illi laudentur, qui in ista uita Caeciliani
tempore fuerunt, qui propter nomen domini, quod sicut unguentum
effusum per innumerabiles gentes toto iam orbe
fragrabat, non deficerent, patientissime sustinendo etiam quem
malum nossent, si malus ille esset, qui eorum iudicio aliis
demonstrari et ab eis auelli separarique non posset. nostra
alia causa est; arrogare nobis laudem huius patientiae non
debemus. non enim possumus dicere nos pro pace tolerasse,
quod ad nostram cognitionem prorsus non potuit peruenire.
nobis Caeciliani causa sub fluctibus fuit. uox nostra talis est,
qualis christianarum gentium ceterarum, contra quas isti non
inuenerunt omnino quod dicerent. uerumtamen ignotam Caeciliani
causam recte credimus bonam, quem semel inimicorum
factione damnatum, ipsis autem accusantibus tertio legimus
absolutum. aut credant isti centum ferme episcopis partis
Donati de criminibus Primiani, et tunc nos cogant credere
septuaginta maioribus suis de criminibus Caeciliani. quod autem
dicunt Caecilianum obiecta sibi in illo concilio crimina, cum
absens fuerit, tacendo firmasse, firmauit ergo et Primianus
crimina, quae a centum episcopis sibi obiecta nec postea saltem
ostenditur diluisse.

Sed uidelicet nec causa causae praeiudicat nec persona
personae, ne pars Donati minuatur, praeiudicat autem, ut
Christi hereditas diuidatur. an uero Caeciliani causa non praeiudicat
unitati catholicae, quam tenemus et cuius societate
gaudemus, cum fuerit Caecilianus Carthaginiensis episcopus,
et praeiudicat ei causa Nouelli Tizicensis, Faustini [*] [*]

Tuburbitani, quos nec accusandos postea sicut Caecilianum Felicemque
putauerunt, quorum nomina, immo uero ipsarum in quibus
fuerunt ciuitatum nomina nec uniuersae Africae nota sunt aut
fortasse nec uniuersali proconsulari prouinciae? ecce quorum
pisciculorum, etiamsi mali fuerunt, tam in profundo latentium
causam uolunt praeiudicare causae tantae piscationis, cuius
plena retia toto orbe diffusa sunt, qui piscibus iuxta natantibus
uix noti esse potuerunt. cur autem non credamus etiam istos
innocentes fuisse, quando nec accusari ab eis, sicut dixi, postea
meruerunt et ille purgari potuit, quem maiores eorum malorum
omnium fontem in concilii illius inimica conspiratione
dixerunt?

Sed qualescumque isti fuerunt, ad nos quid pertinet?
neque enim uere non nobis concedunt, ut istorum nescio
quorum causa atque persona non praeiudicet causae atque
personae ecclesiae catholicae, si nec causa causae praeiudicat
nec persona personae; et tamen obiciunt nobis, ut adhuc uos
seducant, quod aurum iudici dederimus, ut pro nobis contra
illos sententiam diceret. uos dicite, si potestis, quantum dare
debuerimus electis defensoribus episcopis uestris, ut tanta
contra se pro nobis uel dicerent uel proferrent, ut sic agerent
causam nostram, sic perimerent suam. quanti emere debuimus,
ut post uerba Primiani, quibus dixerat: indignum est ut
in unum conueniant filii martyrum et progenies
traditorum, uenirent tamen et in unum nobiscum, quod
indignum esse dixerant, conuenirent? quanti emere debuimus,
ut more forensium aduocatorum de temporibus et diebus, de
personis etiam nobis praescribere conarentur et sic omnibus
hominibus, etiam illis qui nostras disputationes intellegere non [*] [*]
possent, satis aperte monstrarent quam malam causam haberent,
quam proferre et agere sic timebant apud eum iudicem,
cuius erga se benignitatem atque iustitiam tanto praeconio
laudauerant et cuius motum aduersum se nullum adhuc senserant?
quanti emere debuimus, ut ipsi deinde exigerent non
secum agi debere forensibus formulis, sed diuinis potius testimoniis,
et de scripturis sanctis similiter se responsuros esse
promitterent et, cum mandatum concilii catholici, quod obtuleramus,
recitatum esset atque in eo ipsis etiam confitentibus
claruisset nos ecclesiae catholicae (causam) testimoniis sanctarum
scripturarum agere noluisse, rursus tamquam obliti, quid
sibi placere dixissent, ad easdem forenses praescriptiones perplexis
et odiosis contentionibus remearent?

Quanti emere debuimus, ut suscriptionum nostrarum,
quae in eodem mandato demonstrabantur, numerositate commoti
exigerent totius concilii nostri praesentiam, ex quo concilio
non nisi decem et octo secundum edictum cognitoris
aderamus, et quaestionem falsitatis inferrent, quod alii pro
aliis subpositi suscribere potuerunt? sic enim peruentum est,
ut eorum quoque numerus recenseretur et ipsi in ea falsitate
deprehenderentur, cuius in nos suspicionem intendere uoluerunt,
ita ut non solum quidam in eorum mandato legerentur suscripsisse
pro absentibus qui nec Carthaginem uenerant, uerum etiam
quendam recitatum et non respondentem, cum in itinere defecisse
dixissent quaesitumque ab eis esset, quomodo apud
Carthaginem suscribere potuerit qui in itinere iam defecerat,
post magnas angustias perturbationis atque inconstantis et [*] [*]

uariae responsionis suae non uenientem, sed posteaquam suscripsit,
ad propria remeantem in itinere defecisse adseuerarent.
deinde sub diuina testificatione interrogati, utrum eum constaret
fuisse Carthagini, uehementius perturbati dicerent: \'quid,
si alius se pro eodem opposuit?,\' atque ita uerbis suis falsitatem,
quam nobis obiecerant, in suo mandato apparuisse et
conuictam claruisse firmarent.