Contra Partem Donati Post Gesta (21-25)

Adtendite, aduertite, nolite in errorem perniciosum
adhuc usque seduci. ueritatem, quae uobis occultabatur, deus
aperire dignatus est, falsitatem. quae uobis offundebatur, deus
confutare dignatus est; tanto eius beneficio quare adhuc estis
ingrati? hoc est nempe, quod uobis saepe dicebant, unde cordis
uestri oculos astuta fallacia caligabant, et adhuc etiam conuicti
inde se iactant, inde nos lacerant, quia nos facimus persecutionem,
ipsi patiuntur. hoc eis remansit omni ex parte
superatis, unde adhuc nebulas faciant imperitis, hinc se quasi [*] [*]
ostendentes esse ecclesiam ueritatis, quia persecutionem patitur,
non facit. non uos ergo adhuc fallant; hoc eis facimus.,
quod maiores suos et ipsum quem praedicant uelut martyralis
gloriae uirum Caeciliano fecisse gloriantur. hoc egit ille apud
imperatorem, conuictus Caecilianus ut illius iudicio damnaretur:
hoc et nos egimus, ut isti conuicti similia paterentur. si male
fecit, quare hoc illi Donatus faciebat? si autem recte fecit,
quare hoc catholica parti Donati non faciat? immo recte fieri
nec illi dubitant. qui hoc maiores suos, quos multum laudant,
fecisse gloriantur, nec nos dubitamus, qui hoc eis esse faciendum
negare non possumus, ut sine effusione sanguinis, qui
uerbis non emendantur, aliqua mitissima poena legum corripiantur
inquieti; et si forte imperator permotus mentis sacrilegae
pertinaciam grauiore supplicio statuit esse plectendam,
mitius agant iudices, quibus semper licuit lenire atque emollire
sententiam. interim ergo, quamuis non possit ostendi
Caecilianum ab imperatore Constantino esse damnatum, a uobis
tamen error ille sublatus est, quo putabatis eam esse ueram
ecclesiam quae persecutionem patitur, non quae facit; fecit
enim Donatus, passus est Caecilianus. et si persecutionem
patitur pars Donati, patitur cum illa etiam pars Maximiani.
quam et ipsi Christi ecclesiam non esse confirmant. ac per
hoc et facere persecutionem non est iniquitatis indicium, quia
et boni faciunt malis et mali bonis, et pati persecutionem
non est iustitiae documentum, quia eam non soli boni pro
pietate, sed (et) mali pro iniquitate patiuntur.

Restat ergo uobis errore depulso ecclesiam Christi [*] [*]

uidere ac tenere catholicam, non ut inde eam eligatis. quia
persecutionem patitur. cum enim dixisset dominus: beati
qui persecutionem patiuntur, ne inde se iactent haeretici,
addidit: propter iustitiam. nam quanta mala nostris fecerint
furiosissimi clerici et circumcelliones partis Donati, nostis et
uos. incensae sunt ecclesiae, missi in flammas codices sancti,
incensae etiam priuatae domus, rapti homines de sedibus suis,
et omnibus quae inerant ablatis aut perditis ipsi caesi laniati
excaecati. nec ab homicidio potuit - temperari, quamuis sit
mitius huic luci morientem quam istam lucem auferre uiuenti.
uentum est ad homines. non ut retenti aliquo ducerentur, sed
tantum ut ista paterentur. nec tamen nostros ideo iustificamus.
quia ista perpessi sunt, sed quia pro christiana ueritate, pro
Christi pace, pro ecclesiae unitate perpessi sunt. illi autem
sub tam multis. sub tam seueris legibus et sub tanta ecclesiae
catholicae quam dominus ei tribuit potestate quid tale
patiuntur? si quando enim morte multantur, aut ipsi se occidunt
aut eorum cruentae uiolentiae dum resistitur occiduntur,
non pro communione partis Donati nec pro errore sacrilegi
schismatis, sed pro apertissimis facinoribus et sceleribus suis,
quae more latronum inmani furore et crudelitate committunt.
pro parte autem Donati uix aliquid tale patiuntur, quale Caecilianum
Donato instante passum esse dixerunt.

Aut ergo persecutio non omnis iniusta est aut non est
persecutio dicenda cum iusta est. quapropter aut persecutionem
pars Donati patitur iustam aut persecutionem non patitur,
quia patitur iuste. non autem iuste passus est Caecilianus,
quia innocens probatus et absolutus est. quod quidem [*] [*]

illi negauerunt et potius ab imperatore damnatum esse dixerunt,
et ideo maiores suos maximeque Donatum a se tanta
praedicatione laudatum Caeciliano persecutionem fecisse confessi
sunt. illum autem conuictum atque damnatum probare
minime potuerunt, immo etiam, quod nos dicebamus, eum
esse absolutum atque purgatum ipsi quoque multa contra se
ipsos legendo firmarunt. et tamen liberum arbitrium sibi ab
imperatore concessum esse iactant. uicti atque confusi id sibi
etiam nunc flagitabant debere concedi, quod maiores eorum
Caeciliano non concedebant, quem sic apud imperatorem accusarunt,
quem illis accusantibus ab imperatore damnatum isti
etiam mentiri uoluerunt. si uoluntas libera unicuique tribuenda
est, Caeciliano prius tribueretur; si haec non homini iudici
permittenda, sed deo potius dimittenda sunt, Caecilianus apud
imperatorem prius non accusaretur.

Expergiscimini aliquando; non uos tartareus
obliget somnus, non in profundum sacrilegi erroris adhuc
impia consuetudo demergat; iam consonate paci, cohaerete
unitati, adquiescite caritati, cedite ueritati; ecclesiam catholicam
incipientem ab Hierusalem cognoscite usque quaque
diffundi, cui non communicat pars Donati, cui causa non praeiudicat
Caeciliani. totiens enim purgatus, totiens absolutus
etiamsi non esset innocens, nec causa causae praeiudicat nec
persona personae. haec uerba per orbem terrae uniuersa personat
ecclesia, clamat etiam membrum eius in Africa: [*] [*]
\'testimonium dei noui, negotium Caeciliani non noui; credo innocentem
a uestris maioribus insectatum quem lego totiens
absόlutum, sed qualiscumque sit causa eius, causae meae
nihil praeiudicat, qualiscumque sit persona eius, personae meae
nihil praeiudicat. uos hoc dixistis, uos ad hoc suscripsistis:
nec causa causae nec persona personae. ecce dominus
dicit: per omnes gentes, incipientibus Hierusalem;
diuinam ueritatem in una ecclesia teneamus et humanas lites
aliquando finiamus\'.

Numquid enim uerba ista, ubi dixerunt nec
causam causae nec personam praeiudicare personae, ullo modo
post ipsam conlationem defendere potuerunt ac non potius se
multo perplexius implicarunt? sic namque in quibusdam scriptis
suis locuti sunt: causam causae et personam non praeiudicare
personae a nobis, inquiunt, dictum esse memoriter recensitum
est, sed ad locum: (nobis non praeiudicari ab his qui
a nobis uel reiecti sunt uel damnati'). hi autem, qui ex Caeciliani
ordinatione descendunt, quos de praecessore origo numerat
ad reatum, quemadmodum non possint ordinatoris sui
criminibus obligari, cum per seriem protensus peccatorum
funis, quoscumque communionis uinxerit uinculo, necesse
e,\'Jt ut consortes faciat esse peccati? o mira defensio! tam
densum et artum est lutum ubi eis adhaeserunt pedes, ut eos
euellere conantes frustra et manus et caput figant et in eodem
luto haesitantes artius inuoluantur. ex eis enim, quos uel
reiecisse se uel damnasse commemorant, hoc est ex Maximianistis,
secum habent Felicianum et damnatorem Primiani
et a se damnatum in causa Primiani. quid est quod funem [*] [*]
tam longum a Caeciliano usque ad haec tempora catholicae
ecclesiae implicare contendunt et catenam suam tam in proximo
non attendunt? praeclara quippe illa Bagaitana sententia
de Maximiano et sociis eius: trahit, inquit, ad consortium
criminis plurimos catena sacrilegii. Felicianus ergo
ista catena trahebatur: si illis non praeiudicat Felicianus, quare
nobis Caecilianus? an forte ubi uolunt praeiudicat, ubi autem
nolunt causae non praeiudicat causa et pro libidine ipsorum
fortior est funis antiquus quam noua catena? non praeiudicat
Maximianus Feliciano a quo damnatus est, non praeiudicat
Maximianus et Felicianus Primiano a quibus damnatus est,
non praeiudicat Maximianus eis qui dilationem acceperunt.
quibus in uno schismate sociatus est, non praeiudicat Felicianus
parti Donati, a qua in eodem honore susceptus est nec
baptismus quem in sacrilego schismate dedit ibi destructus
est: et praeiudicat Caecilianus tot christianis gentibus, qui
semel damnatus est absens quomodo Primianus et ter absolutus
est praesens quomodo non Primianus. praeiudicat nobis
olim defunctus ignotus: et istis non praeiudicat uiuus a quibus
legitur paulo ante damnatus et quibus cernitur modo
sociatus. nobis inuoluitur funis Caeciliani a quibus ignoratur:
et illis non inuoluitur catena Feliciani quorum in eum sen.tentia
recitatur, ubi ipsa catena damnatur. illis licet dicere:
\'suscepimus quos damnauimus pro pace Donati, quia nec causa
causae praeiudicat nec persona personae: et nobis non licet
dicere: \'propter eos quos damnastis non deserimus pacem Christi, [*] [*]
Quia nec causa causae praeiudicat nec persona personae). o
ferream frontem, o furoris tenebras, nocturnam sententiam
iudici obicientes et in sui cordis nocte palpantes offendentes
cadentes, contra nos rabide litigantes et pro nobis tanta dicentes!